Người dân Ấn Độ xếp hàng để nạp các bình khí hóa lỏng (LPG) tại một đại lý khí đốt ở Noida, ngoại ô New Delhi, Ấn Độ. (Nguồn: Anadolu)

Tại Hàn Quốc, cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng toàn cầu đã gây ảnh hưởng nặng nề. Giới chức nước này khuyến cáo tiết kiệm năng lượng, cắt giảm dự báo tăng trưởng và cảnh báo về những hậu quả từ lạm phát cao và giá trị đồng tiền xuống mức thấp nhất trong 17 năm.

Tuy nhiên, các công ty lớn nhất xứ sở kim chi lại đang thu về lợi nhuận kỷ lục, và thị trường chứng khoán đang đạt mức cao nhất mọi thời đại.

Và mâu thuẫn này nhấn mạnh một thực tế kinh tế kép đang tồn tại ở châu Á.

Cú sốc dầu mỏ lịch sử do căng thẳng Mỹ-Iran đang đẩy nhanh sự phân hóa kinh tế trong khu vực. Một bên được thúc đẩy bởi các gã khổng lồ công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Bên kia lại bị bao phủ bởi tình trạng khan hiếm nhiên liệu và giá cả leo thang, đe dọa một cuộc khủng hoảng nhân đạo.

Khi tác động không cân xứng của tình trạng thiếu dầu ở châu Á làm gia tăng sự phân hóa, các nhà kinh tế cảnh báo rằng, hiện tượng này có những hệ quả đáng kể đối với chính sách tiền tệ, ổn định chính trị và tăng trưởng kinh tế trong tương lai của châu lục này, cũng như ở các khu vực khác phụ thuộc vào châu Á để giao thương.

Benson Wu, chuyên gia kinh tế về Hàn Quốc và Trung Quốc tại Bank of America Merrill Lynch, nhận định: “Đúng là nền kinh tế đang bùng nổ, thị trường chứng khoán hoạt động rất tốt, nhưng hiệu ứng thịnh vượng lan tỏa đến các hoạt động hằng ngày trong khu vực còn hạn chế. Đó là điều thực sự khiến nhiều nhà quan sát lo ngại”.

Sự chênh lệch này cho thấy bất bình đẳng ngày càng gia tăng, trầm trọng hơn trước hết do đại dịch Covid-19, và giờ là do xung đột ở Trung Đông.

Châu Á, khu vực phụ thuộc nhiều vào Trung Đông về năng lượng, đã gánh chịu phần lớn tác động ban đầu của giá nhiên liệu tăng cao. Nhưng tác động này không đồng đều. Các nền kinh tế phát triển, dựa nhiều vào công nghệ ở Đông Á như Nhật Bản và Hàn Quốc, có trữ lượng nhiên liệu lớn hơn để sử dụng, cũng như có đủ tiền mặt để trả giá cao hơn nhằm đảm bảo nguồn cung.

Trong khi đó, các quốc gia như Ấn Độ, Philippines và Thái Lan, nơi tăng trưởng chủ yếu dựa vào sản xuất và dịch vụ truyền thống, đang phải đối mặt với những khó khăn lớn hơn trong việc đảm bảo nguồn nhiên liệu và bù đắp cho sự suy giảm của hoạt động kinh tế.

Chuyên gia Wu nói: “Thứ nhất, đây là những khu vực không được hưởng lợi nhiều từ những thành quả tích cực đến từ trí tuệ nhân tạo hay công nghệ hiện nay. Và thứ hai, họ có nguy cơ phải chịu nhiều áp lực lạm phát hơn từ cuộc xung đột ở Trung Đông”.

Sự phân hóa ngày càng sâu rộng

Ngành công nghiệp bán dẫn vốn đã cung cấp năng lượng cho mọi thứ, từ điện thoại thông minh đến ô tô và thiết bị gia dụng, giúp ngành này có được danh tiếng là “dầu mỏ mới”. Giờ đây, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu này.

Báo cáo của Ủy ban Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc dự báo rằng, thị trường trí tuệ nhân tạo toàn cầu sẽ tăng trưởng lên 4,8 nghìn tỷ USD vào năm 2033 – tăng gấp 25 lần so với năm 2023. Còn Morgan Stanley ước tính rằng, chi tiêu cho cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo có thể vượt quá 3 nghìn tỷ USD trong hai năm tới.

Tác động kinh tế thể hiện rõ nhất tại các trung tâm sản xuất chip hàng đầu thế giới.

Thị trường chứng khoán Seoul đã vượt qua thị trường chứng khoán London và Canada để trở thành thị trường lớn thứ bảy thế giới trong những tuần gần đây.

Hai tập đoàn lớn nhất của Hàn Quốc – Samsung Electronics và SK Hynix, đã báo cáo lợi nhuận kỷ lục trong ba tháng đầu năm nay, và vốn hóa thị trường của Samsung đã tăng lên trên 1 nghìn tỷ USD.

Samsung là một trong hai nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất Hàn Quốc. (Nguồn: Samsung)

Trí tuệ nhân tạo tiêu tốn nhiều năng lượng, và hầu hết các trung tâm công nghệ cao ở châu Á cần nhập khẩu nhiên liệu và nguyên vật liệu. Tuy nhiên, lượng tiền khổng lồ trong ngành này đã làm giảm bớt những lo ngại về khả năng đảm bảo nguồn cung.

Jason Lui, người đứng đầu bộ phận cổ phiếu châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng BNP Paribas của Pháp, cho biết: “Các công ty sản xuất chất bán dẫn sẽ có thể chuyển những chi phí phát sinh này cho khách hàng cuối cùng. Cung cầu chất bán dẫn rất mất cân bằng, vì vậy, việc sở hữu sản phẩm quan trọng hơn, và họ có sức mạnh định giá rất lớn”.

Simon Woo, điều phối viên nghiên cứu công nghệ châu Á - Thái Bình Dương tại Bank of America, cho biết miễn là các công ty công nghệ lớn của Mỹ tiếp tục đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, các nhà sản xuất chip và nhà cung cấp châu Á cũng sẽ phát triển mạnh. Bên cạnh đó, vì các cổ phiếu này đã hoạt động vượt trội, các nhà đầu tư không còn hài lòng với lợi nhuận mà các lĩnh vực truyền thống mang lại.

Nền kinh tế “hình chữ K”

Trong khi cơn sốt trí tuệ nhân tạo vẫn tiếp diễn, các nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất ở châu Á đang phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng từ cuộc chiến ở Trung Đông.

Chương trình Phát triển Liên hợp quốc ước tính rằng, cuộc chiến đã đẩy 8,8 triệu người trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói, và có thể làm giảm GDP khu vực từ 0,3-0,8%.

Sự tương phản rõ rệt này được biết đến với tên gọi “nền kinh tế hình chữ K”. Thuật ngữ này đề cập đến sự chênh lệch ngày càng lớn giữa các tầng lớp kinh tế thượng lưu và hạ lưu, được phổ biến sau dịch Covid-19.

Các nhà kinh tế cho rằng, cuộc chiến ở Iran đang có tác động tương tự.

Jayant Menon, nghiên cứu viên cao cấp thỉnh giảng tại Viện ISEAS – Yusof Ishak ở Singapore, nhận định: “Người nghèo bị ảnh hưởng nặng nề hơn trong những thời kỳ suy thoái này, và không được hưởng lợi một cách bình đẳng trong giai đoạn phục hồi”.

Ngay cả trong các nền kinh tế được hưởng lợi từ sự bùng nổ AI, sự giàu có thu được cũng được phân bổ không đồng đều.

Tại Hàn Quốc, hàng chục nghìn công nhân của Samsung đang đe dọa đình công trong bối cảnh bất mãn về mức lương thấp. Do hoạt động tiêu dùng suy yếu, ngân hàng trung ương đã cảnh báo về sự mất cân bằng ngày càng lớn giữa tâm lý thực tế và tăng trưởng GDP tổng thể.

Màn hình điện tử hiển thị chỉ số chứng khoán tổng hợp Hàn Quốc tại phòng giao dịch của trụ sở Ngân hàng Hana ở Seoul, ngày 13/5. (Nguồn: Yonhap)

Hậu quả kinh tế

Sự kết hợp giữa bùng nổ trí tuệ nhân tạo và khủng hoảng năng lượng đặt ra một thách thức đặc biệt đối với các chính phủ trong việc dung hòa một nền kinh tế ngày càng phân mảnh.

Sự bất bình đẳng thu nhập ngày càng sâu sắc không chỉ làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội và chính trị, mà còn đe dọa sự ổn định kinh tế lâu dài.

Sự tập trung của cải ngày càng thu hẹp làm suy giảm sức mua của phần lớn dân số, vốn là động lực thúc đẩy hoạt động kinh tế.

Các nhà kinh tế cho rằng, nhận thức về tăng trưởng ổn định đã che giấu những vấn đề cấu trúc tiềm ẩn, vốn có thể dễ dàng trở nên trầm trọng hơn.

Trong khi đó, các ngân hàng trung ương phải tìm ra sự cân bằng giữa việc thúc đẩy tăng trưởng và chống lạm phát, trong khi chính sách tiền tệ không đồng đều giữa các quốc gia có thể gây ra bất bình đẳng khu vực lớn hơn.

Việc quá phụ thuộc vào một ngành công nghiệp duy nhất khiến các nền kinh tế đặt cược vào sự phát triển công nghệ cao dễ bị tổn thương trước những điều chỉnh của thị trường, nếu sự phát triển trí tuệ nhân tạo chững lại, hoặc nếu tình trạng thiếu hụt hàng hóa ngày càng trầm trọng, cuối cùng cản trở việc sản xuất linh kiện điện tử.

Tuy nhiên, ông Frederic Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC cảnh báo rằng, sự gia tăng bất bình đẳng liên tục cũng sẽ có những hậu quả kinh tế chưa từng có.

“Rủi ro là sự phục hồi hình chữ K sẽ mãi mãi giữ nguyên hình chữ K, không có sự hội tụ trở lại”, chuyên gia này nói.

Mặc dù những hậu quả hiện đang thể hiện rõ nhất ở châu Á, ông Neumann cho rằng, khi sản xuất và tâm lý người tiêu dùng suy giảm, điều đó có thể lan sang các nền kinh tế khác phụ thuộc vào khu vực này để giao thương.

Mỹ, quốc gia ít bị ảnh hưởng bởi những cú sốc giá nhiên liệu nhờ là nhà sản xuất dầu thô và khí đốt tự nhiên lớn nhất thế giới, cũng đang trải qua sự phân hóa tương tự. Đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đã thúc đẩy tăng trưởng trong quý đầu tiên, ngay cả khi giá xăng tăng lên mức cao nhất trong bốn năm và chi tiêu tiêu dùng chậm lại.

“Những xu hướng về sự gia tăng bất bình đẳng thu nhập và sự phục hồi hình chữ K ở châu Á cuối cùng sẽ lan sang Mỹ. Điều này sẽ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và lạm phát Mỹ, và điều đó cũng củng cố hình chữ K đối với nền kinh tế Mỹ”.