Doanh nghiệp bán được nhiều hàng thường là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để kết luận chất lượng kinh doanh đang cải thiện. Nếu phần lớn doanh thu được ghi nhận dưới hình thức bán chịu, tiền có thể vẫn nằm ở khoản phải thu. Khi khoản phải thu tăng nhanh hơn doanh thu trong nhiều kỳ, doanh nghiệp có thể phải bỏ thêm vốn để duy trì hoạt động, thậm chí vay nợ dù báo cáo lợi nhuận vẫn tăng. Một trong những chỉ tiêu giúp nhà đầu tư theo dõi vấn đề này là vòng quay khoản phải thu.

Vòng quay khoản phải thu là gì?

Vòng quay khoản phải thu phản ánh số lần doanh nghiệp thu hồi khoản phải thu bình quân trong một kỳ, thường là một năm.

Công thức phổ biến:

Vòng quay khoản phải thu = Doanh thu bán chịu / Khoản phải thu bình quân

Trong thực tế, nếu báo cáo không công bố riêng doanh thu bán chịu, nhà đầu tư thường sử dụng doanh thu thuần như một giá trị gần đúng để tham khảo.

Khoản phải thu bình quân được tính:

Khoản phải thu bình quân = (Khoản phải thu đầu kỳ + Khoản phải thu cuối kỳ) / 2

Giả sử một doanh nghiệp có doanh thu năm đạt 1.200 tỷ đồng, khoản phải thu đầu năm 180 tỷ đồng và cuối năm 220 tỷ đồng. Khoản phải thu bình quân là 200 tỷ đồng.

Khi đó: Vòng quay khoản phải thu = 1.200 / 200 = 6 lần

Có thể hiểu doanh nghiệp thu hồi lượng công nợ bình quân khoảng 6 lần trong năm.

Từ đây, nhà đầu tư có thể tính thêm số ngày thu tiền bình quân, thường được gọi là DSO:

Số ngày thu tiền bình quân = 365 / Vòng quay khoản phải thu

Với mức vòng quay 6 lần, DSO vào khoảng 61 ngày. Nghĩa là trung bình doanh nghiệp mất khoảng hai tháng từ khi ghi nhận doanh thu đến khi thu được tiền.

Thông thường, vòng quay càng cao và DSO càng thấp cho thấy doanh nghiệp thu tiền nhanh hơn. Ngược lại, vòng quay giảm hoặc DSO kéo dài có thể phản ánh khách hàng thanh toán chậm, chính sách tín dụng nới lỏng hoặc chất lượng khoản phải thu suy giảm.

Tuy nhiên, không thể áp dụng một mức DSO “tốt” cho mọi doanh nghiệp. Một chuỗi bán lẻ thu tiền ngay tại quầy đương nhiên có thời gian thu tiền ngắn hơn doanh nghiệp xây dựng, phân phối thiết bị hay nhà thầu có chu kỳ thanh toán kéo dài.

Khoản phải thu tăng nhanh cần được đặt cạnh dòng tiền

Điều nhà đầu tư cần theo dõi không chỉ là chỉ tiêu tại một thời điểm mà là xu hướng qua nhiều kỳ. Giả sử doanh thu doanh nghiệp tăng 15% nhưng khoản phải thu tăng tới 50%, đồng thời DSO kéo dài từ 45 ngày lên 75 ngày. Điều này cho thấy tốc độ thu tiền đang chậm hơn đáng kể so với tốc độ ghi nhận doanh thu.

Nếu diễn biến kéo dài, lợi nhuận kế toán có thể tăng nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh lại suy yếu. Doanh nghiệp đã bán hàng và ghi nhận lợi nhuận nhưng chưa thực sự thu được tiền. Đây cũng là lý do nhà đầu tư nên đặt khoản phải thu cạnh dòng tiền kinh doanh.

Tuy nhiên, khoản phải thu tăng không phải lúc nào cũng xấu. Doanh nghiệp có thể mở rộng thị trường, ký hợp đồng lớn hoặc chủ động cho khách hàng thời hạn thanh toán dài hơn để tăng doanh số.

Vấn đề nằm ở khả năng thu hồi. Nhà đầu tư nên xem thêm tuổi nợ, cơ cấu khách hàng, dự phòng phải thu khó đòi và các khoản công nợ quá hạn trong thuyết minh báo cáo tài chính. Nếu khoản phải thu tăng nhiều năm nhưng doanh nghiệp phải liên tục trích lập dự phòng, rủi ro mất vốn có thể lớn hơn con số doanh thu thể hiện.

Ở chiều ngược lại, DSO quá thấp cũng chưa chắc luôn tích cực. Chính sách tín dụng quá chặt có thể khiến doanh nghiệp mất khách hàng vào tay đối thủ cho thời hạn thanh toán linh hoạt hơn.

Vòng quay khoản phải thu vì vậy không nên được sử dụng độc lập. Chỉ tiêu sẽ hữu ích hơn khi đặt cạnh tăng trưởng doanh thu, dòng tiền kinh doanh, dự phòng nợ xấu và đặc thù ngành.