Áp lực giảm sở hữu Nhà nước

Tổng công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex vừa công bố thông tin liên quan đến việc chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện về cơ cấu cổ đông của công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán.

Theo danh sách cổ đông chốt quyền tham dự ĐHĐCĐ thường niên năm 2026 tại ngày đăng ký cuối cùng 25/5, Becamex có tổng cộng 9.221 cổ đông. Trong đó, số cổ đông không phải cổ đông lớn sở hữu cổ phiếu có quyền biểu quyết là 9.220 người, nhưng chỉ nắm giữ khoảng 4,56% vốn điều lệ. Trong khi đó, theo quy định hiện hành, công ty đại chúng phải có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Điều này đồng nghĩa Becamex chưa đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float), dù vẫn được tiếp tục duy trì tư cách công ty đại chúng theo quy định chuyển tiếp của Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp có hiệu lực từ ngày 1/8/2025.

Để xử lý tình trạng trên, Becamex cho biết đã chủ động xây dựng phương án và kiến nghị UBND TP.HCM – cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn Nhà nước sau sáp nhập địa giới hành chính – phê duyệt việc giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại tập đoàn từ 95,44% xuống còn 65%.

Phương án được đề xuất là phát hành thêm cổ phiếu ra công chúng nhằm gia tăng tỷ lệ sở hữu của nhóm cổ đông bên ngoài, đồng thời đáp ứng quy định về cơ cấu cổ đông của công ty đại chúng.

Tuy nhiên, câu chuyện của Becamex không đơn thuần chỉ là bài toán pháp lý.

Với một doanh nghiệp sở hữu quỹ đất công nghiệp lớn hàng đầu cả nước và đang theo đuổi nhiều dự án khu công nghiệp, đô thị, logistics quy mô lớn, nhu cầu vốn của Becamex luôn ở mức cao. Trong khi đó, cơ cấu sở hữu quá cô đặc với tỷ lệ Nhà nước nắm tới hơn 95% đang khiến dư địa huy động vốn từ thị trường trở nên hạn chế. Việc giảm tỷ lệ sở hữu xuống 65% được xem là một ngưỡng hợp lý trong bối cảnh hiện nay. Nhà nước vẫn giữ quyền kiểm soát tuyệt đối đối với doanh nghiệp, nhưng đồng thời mở thêm không gian cho dòng vốn tư nhân và các nhà đầu tư tổ chức tham gia sâu hơn vào cấu trúc cổ đông. Ở góc độ thị trường, tỷ lệ free-float thấp cũng khiến thanh khoản cổ phiếu BCM bị ảnh hưởng đáng kể, làm giảm sức hấp dẫn đối với các quỹ đầu tư lớn – nhóm nhà đầu tư thường đặt yêu cầu cao về khả năng giao dịch và tỷ lệ sở hữu tự do trên thị trường.

Con đường tăng vốn không hề dễ dàng

Thực tế, Becamex đã theo đuổi kế hoạch tăng vốn trong nhiều năm nhằm phục vụ chiến lược mở rộng đầu tư và giảm dần tỷ lệ sở hữu Nhà nước. Tuy nhiên, quá trình triển khai liên tục gặp trở ngại bởi những biến động của thị trường và các yếu tố liên quan đến cơ chế quản trị vốn Nhà nước.

Cuối năm 2024, doanh nghiệp gây chú ý khi công bố kế hoạch huy động tới 21.000 tỷ đồng thông qua đấu giá công khai 300 triệu cổ phiếu. Đây được xem là một trong những thương vụ chào bán cổ phiếu quy mô lớn nhất trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây, kể từ làn sóng thoái vốn Nhà nước giai đoạn 2016 – 2018.

Để chuẩn bị cho kế hoạch này, Becamex đã lựa chọn CTCP Chứng khoán SSI (mã: SSI) làm đơn vị tư vấn, đồng thời tích cực tiếp xúc các quỹ đầu tư nước ngoài, tổ chức nhiều hoạt động giới thiệu cơ hội đầu tư (roadshow) nhằm gia tăng sức hút đối với thương vụ.

Sau khi được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận, Becamex công bố lộ trình chào bán, thời gian đăng ký mua, nộp tiền và dự kiến tổ chức đấu giá công khai tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HoSE) vào ngày 28/4/2025.

Trong giai đoạn chuẩn bị, cổ phiếu BCM từng ghi nhận diễn biến tích cực khi tăng từ vùng 57.900 đồng/cp lên 78.300 đồng/cp trong khoảng thời gian từ tháng 4/2024 đến tháng 3/2025.

Tuy nhiên, diễn biến thị trường sau đó lại không diễn ra như kỳ vọng. Chính sách thuế đối ứng của Tổng thống Mỹ Donald Trump làm gia tăng lo ngại về triển vọng xuất khẩu và dòng vốn FDI, kéo theo áp lực điều chỉnh lên nhóm bất động sản khu công nghiệp. Cổ phiếu BCM nhanh chóng suy giảm xuống dưới mức giá khởi điểm chào bán là 69.000 đồng/cp.

Trong bối cảnh đó, Becamex buộc phải tạm hoãn thương vụ.

Tại ĐHĐCĐ thường niên năm 2025 diễn ra vào tháng 5, ông Nguyễn Hoàn Vũ, Tổng Giám đốc Becamex, cho biết ban lãnh đạo quyết định tạm hoãn phương án phát hành nhằm bảo vệ lợi ích cổ đông, tránh nguy cơ pha loãng cổ phiếu trong giai đoạn thị giá không thuận lợi.

Dù vậy, với vốn điều lệ hiện chỉ hơn 10.000 tỷ đồng – được đánh giá là còn tương đối khiêm tốn so với quy mô tài sản và tham vọng phát triển – Becamex vẫn phải tiếp tục tìm kiếm nguồn lực mới.

Ngay sau ĐHĐCĐ thường niên 2025, HĐQT Becamex tiếp tục lấy ý kiến cổ đông về phương án chào bán 150 triệu cổ phiếu thông qua đấu giá công khai tại HoSE với giá khởi điểm không thấp hơn 50.000 đồng/cp.

Tuy nhiên, phương án này không được thông qua khi chỉ nhận được 2,85% tổng số cổ phiếu có quyền biểu quyết tán thành, trong khi tới 95,44% không có ý kiến.

Điều đáng chú ý là tỷ lệ này gần tương ứng với phần vốn do cổ đông Nhà nước nắm giữ. Điều đó đồng nghĩa, nút thắt lớn nhất của Becamex trong câu chuyện tăng vốn dường như không chỉ đến từ diễn biến thị trường, mà còn nằm ở cơ chế phê duyệt và quyết định liên quan đến vốn Nhà nước.

Trong bối cảnh cần giảm tỷ lệ sở hữu để duy trì tư cách công ty đại chúng, đồng thời đáp ứng nhu cầu vốn cho chu kỳ đầu tư mới, giới đầu tư đang kỳ vọng ĐHĐCĐ thường niên năm 2026 – dự kiến diễn ra ngày 25/6 tới – sẽ mang tới một phương án khả thi hơn cho bài toán tăng vốn kéo dài nhiều năm qua.

Về diễn biến thị trường, đầu năm 2026 cổ phiếu BCM từng tăng trở lại vùng 78.000 đồng/cp, tiệm cận đỉnh cũ thiết lập vào tháng 3/2025. Tuy nhiên, tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến thị trường điều chỉnh mạnh, kéo BCM giảm về vùng 53.800 đồng/cp – không còn cách quá xa mức giá tối thiểu 50.000 đồng/cp mà doanh nghiệp từng dự kiến áp dụng cho phương án phát hành mới.

Trong bối cảnh đó, bài toán của Becamex không còn đơn thuần là có tăng vốn hay không, mà là tăng vốn bằng cách nào để vừa đảm bảo lợi ích của cổ đông Nhà nước, vừa đủ hấp dẫn với nhà đầu tư thị trường.