Năm ngoái, khi chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục thay đổi, nhiều nền kinh tế châu Á vẫn duy trì được khả năng chống chịu trước biến động. Tuy nhiên, sự ổn định mong manh đó đang bị thử thách khi xung đột Trung Đông leo thang nhanh chóng, sau tuyên bố Washington sẽ tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong vài tuần tới.

Tại nhiều thủ đô châu Á, lo ngại gia tăng trước nguy cơ gián đoạn dòng chảy dầu mỏ từ Trung Đông, nguồn cung chiếm một nửa hoặc hơn nhu cầu tiêu thụ của một số nền kinh tế lớn.

Các nhà lãnh đạo tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Ấn Độ đặc biệt chú ý đến Eo biển Hormuz - hành lang vận tải hẹp ở phía nam Iran, nơi khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua, phần lớn trong số đó cuối cùng được vận chuyển tới châu Á.

Các quốc gia này hiện có dự trữ dầu khí đủ để duy trì hoạt động trong vài tuần đến vài tháng. Tuy nhiên, việc Iran ngày 2/3 quyết định phong tỏa tuyến đường huyết mạch này khiến rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế sẽ trở nên nghiêm trọng.

Thị trường dầu mỏ đã phản ứng rõ rệt: giá dầu tăng mạnh, tàu chở dầu chuyển hướng sang các tuyến đường dài hơn, chi phí bảo hiểm leo thang và các cảng bắt đầu ùn tắc hàng hóa.

Trung Quốc: An ninh năng lượng đối mặt thử thách

Bắc Kinh đã lên tiếng kêu gọi các bên “ngay lập tức chấm dứt hoạt động quân sự, tránh leo thang căng thẳng và ngăn bất ổn khu vực ảnh hưởng lớn hơn tới tăng trưởng kinh tế toàn cầu”, theo phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh.

Dầu mỏ Trung Đông đóng vai trò then chốt đối với an ninh năng lượng của Trung Quốc. Theo chuyên gia của Kpler, nếu xung đột kéo dài, tác động sẽ không chỉ giới hạn trong nước mà còn lan rộng ra thị trường toàn cầu.

Trung Quốc hiện đang đối mặt với suy giảm kinh tế trong nước, khủng hoảng bất động sản kéo dài, áp lực giảm phát và tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao. Bắc Kinh đã chuyển hướng sang thúc đẩy sản xuất để duy trì tăng trưởng và ứng phó với cuộc chiến thương mại với Mỹ, vốn từng khiến thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc có thời điểm lên tới 145%.

Trong vài tuần tới, Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump, và cuộc gặp này có thể trở nên căng thẳng hơn trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.

Trung Quốc nhập khẩu hơn một nửa lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển từ Trung Đông, trong đó khoảng 25% đến từ Iran. Việc mất nguồn cung này sẽ buộc nước này phải mua dầu từ nguồn khác với chi phí cao hơn.

Theo Kpler, Trung Quốc có đủ dầu dự trữ trên đất liền cho khoảng 115 ngày. Ngoài ra, nước này vận hành các đường ống dẫn dầu từ Nga và Kazakhstan, giúp giảm phần nào rủi ro gián đoạn.

Dù đã đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo và xe điện, trong ngắn hạn Trung Quốc vẫn buộc phải tìm nguồn dầu thay thế nếu khủng hoảng kéo dài.

Nhật Bản và Hàn Quốc: Dễ tổn thương nhất

Nhật Bản nhập khẩu hơn 90% dầu qua eo biển Hormuz, trong khi Hàn Quốc phụ thuộc Trung Đông cho khoảng 70% lượng dầu thô.

Tập đoàn vận tải biển Mitsui O.S.K. Lines đã tạm ngừng hoạt động tại Vịnh Ba Tư sau cảnh báo từ phía Iran đối với tàu thuyền đi qua khu vực.

Nhật Bản hiện có lượng dầu dự trữ đủ dùng trong khoảng 254 ngày, trong khi Hàn Quốc có thể đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong hơn 210 ngày nếu nguồn cung bị gián đoạn. Cả hai nước đang chuẩn bị các phương án khẩn cấp, bao gồm khả năng giải phóng kho dự trữ nếu tuyến vận tải bị gián đoạn kéo dài.

Tuy nhiên, ngay cả khi nguồn cung không bị gián đoạn, giá năng lượng tăng cao cũng có thể gây thiệt hại đáng kể cho nền kinh tế. Nhật Bản và Hàn Quốc đã chi hơn 100 tỷ USD mỗi năm cho nhập khẩu năng lượng và khi giá tăng thêm sẽ làm xấu cán cân thương mại và gia tăng áp lực lạm phát.

Đài Loan: Điểm yếu năng lượng của chuỗi cung ứng công nghệ

Đài Loan nhập khẩu hơn 96% năng lượng, phần lớn từ Trung Đông. Khoảng 60% dầu và gần 1/3 khí tự nhiên của hòn đảo được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Bất kỳ gián đoạn năng lượng nào cũng có thể gây tác động dây chuyền tới kinh tế toàn cầu, bởi Đài Loan là trung tâm sản xuất chất bán dẫn tiên tiến.

Các nhà máy của Taiwan Semiconductor Manufacturing Company sản xuất phần lớn chip tiên tiến của thế giới, nền tảng cho điện thoại thông minh, xe điện và hệ thống trí tuệ nhân tạo, và phụ thuộc vào nguồn điện ổn định.

Đài Loan có dự trữ dầu đủ dùng khoảng 120 ngày, nhưng nguồn cung khí tự nhiên chỉ kéo dài khoảng 11 ngày. Các máy phát điện dự phòng có thể duy trì hoạt động trong tình huống khẩn cấp ngắn hạn, song không thể thay thế lâu dài cho lưới điện quốc gia.

Biến động giá năng lượng hiện đang làm phức tạp bài toán cân bằng giữa ổn định kinh tế trong nước và tính toán địa chính trị của các chính phủ châu Á.

Trong bối cảnh khu vực vừa nỗ lực phục hồi sau chiến tranh thương mại, một cú sốc năng lượng kéo dài có thể làm suy yếu tăng trưởng, đẩy chi phí nhập khẩu tăng cao và làm gia tăng bất ổn tài chính.

Đối với châu Á, trung tâm tăng trưởng của kinh tế toàn cầu, rủi ro năng lượng từ Trung Đông lúc này không chỉ là một thách thức khu vực, mà còn là phép thử đối với sự ổn định của toàn bộ nền kinh tế thế giới.