Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đang nhanh chóng phản ánh vào thị trường năng lượng toàn cầu và lan tỏa tới Việt Nam. Trong các kỳ điều hành gần đây, giá xăng dầu trong nước liên tục điều chỉnh tăng, tạo thêm áp lực chi phí cho nhiều ngành kinh tế.

Tuy nhiên, với ngành vận tải, lĩnh vực phụ thuộc trực tiếp vào nhiên liệu, mỗi đợt tăng giá xăng dầu gần như lập tức tác động tới bài toán kinh doanh của doanh nghiệp. Theo tính toán của nhiều doanh nghiệp, chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 30-40% tổng chi phí vận hành vận tải đường bộ, thậm chí cao hơn đối với những doanh nghiệp sở hữu đội xe lớn hoặc vận chuyển đường dài.

Điều đó đồng nghĩa chỉ cần giá nhiên liệu tăng 10% cũng có thể khiến chi phí vận hành của doanh nghiệp tăng thêm vài phần trăm, một con số không hề nhỏ trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành vận tải vốn đã khá thấp.

Áp lực dồn lên doanh nghiệp vận tải

Trong chuỗi logistics, vận tải đường bộ là mắt xích chịu tác động trực tiếp và nhanh nhất từ biến động giá nhiên liệu.

Một lãnh đạo doanh nghiệp vận tải container tại TP.HCM cho biết, giá nhiên liệu tăng liên tiếp khiến chi phí vận hành đội xe tăng mạnh.

"Mỗi đầu kéo chạy đường dài có thể tiêu thụ hàng trăm lít dầu mỗi ngày. Khi giá dầu tăng vài nghìn đồng mỗi lít, chi phí phát sinh cho cả đội xe là con số rất lớn", vị này nói.

Theo doanh nghiệp, chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 35-40% tổng chi phí vận hành, trong khi giá cước vận tải lại không thể điều chỉnh ngay lập tức.

Trong nhiều hợp đồng vận chuyển dài hạn, mức giá cước đã được ký cố định từ trước. Khi giá nhiên liệu tăng đột ngột, doanh nghiệp gần như buộc phải tự hấp thụ phần chi phí phát sinh.

Áp lực càng lớn hơn khi thị trường vận tải nội địa đang cạnh tranh rất khốc liệt. Nhiều doanh nghiệp chia sẻ, biên lợi nhuận chỉ dao động khoảng 3-5%, thậm chí thấp hơn ở những tuyến vận chuyển có mức cạnh tranh cao. Trong bối cảnh đó, mỗi đợt tăng giá nhiên liệu đều khiến lợi nhuận bị bào mòn đáng kể.

Doanh nghiệp đề xuất gì?

Không chỉ vận tải hàng hóa, lĩnh vực vận tải hành khách cũng chịu tác động đáng kể. Đối với các hãng taxi, chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 25-35% chi phí vận hành. Một hãng taxi tại TP.HCM chia sẻ, khi giá xăng tăng, chi phí nhiên liệu của mỗi xe có thể tăng thêm vài trăm nghìn đồng mỗi ngày.

"Nếu giá xăng dầu tiếp tục tăng, doanh nghiệp buộc phải tính đến phương án điều chỉnh giá cước hoặc áp dụng phụ phí nhiên liệu", đại diện doanh nghiệp cho hay.

Tuy nhiên, việc tăng giá cũng không hề dễ dàng khi thị trường taxi và xe công nghệ đang cạnh tranh gay gắt. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp buộc phải chấp nhận giảm biên lợi nhuận để giữ thị phần.

Trước áp lực chi phí nhiên liệu, nhiều doanh nghiệp vận tải đang tìm cách tối ưu hoạt động để giảm tác động. Thế nhưng, một trong những khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp vận tải là không thể điều chỉnh giá cước ngay lập tức. Nếu tăng giá quá nhanh, doanh nghiệp có nguy cơ mất khách hàng.

Trao đổi với Tạp chí Nhà đầu tư/Nhadautu.vn, anh N.V.H, đại diện một doanh nghiệp vận tải hành khách tuyến Bến xe Miền Đông - Tây Nguyên bày tỏ sự lo lắng khi giá xăng dầu tăng cao đã ảnh hưởng rõ rệt đến hoạt động của doanh nghiệp. Trong khi, đây lại đang là mùa thấp điểm của vận tải hành khách, nhưng doanh nghiệp vẫn phải duy trì tần suất chuyến theo quy định.

Để giảm chi phí, doanh nghiệp đang tối ưu lộ trình, tăng tỷ lệ xe chạy 2 chiều nhằm hạn chế xe chạy rỗng và lên phương án điều chỉnh giá cước.

"Doanh nghiệp vừa phải giữ chân khách hàng, vừa phải cân đối chi phí. Nếu tình hình kéo dài thì cả doanh nghiệp lẫn người dân đều chịu tác động mạnh," anh H nói và thông tin, nhiều nhà xe tuyến cố định đã tăng giá cước để bù lỗ.

Theo các chuyên gia, biến động giá nhiên liệu không chỉ ảnh hưởng tới doanh nghiệp vận tải mà còn có thể lan sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế. Bởi xăng dầu là đầu vào quan trọng của ngành vận tải. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá hàng hóa cuối cùng cũng có thể bị đẩy lên.

Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô hành khách TP.HCM cho rằng, căng thẳng tại Trung Đông đã tác động gần như ngay lập tức tới hoạt động của doanh nghiệp vận tải.

Theo ông, trong cơ chế thị trường hiện nay, doanh nghiệp được quyền tự quyết định giá cước, còn Nhà nước giữ vai trò quản lý. Tuy nhiên, khi chi phí đầu vào tăng mạnh, việc điều chỉnh giá là điều khó tránh khỏi.

Để ổn định thị trường, ông kiến nghị cần chú trọng 2 giải pháp. Thứ nhất, về lâu dài cần tăng cường dự trữ xăng dầu quốc gia, bởi trữ lượng hiện nay của Việt Nam còn khá thấp so với nhiều nước trong khu vực.

Thứ hai, cơ quan quản lý cần chủ động điều hành quỹ bình ổn giá xăng dầu, đồng thời xem xét các chính sách giảm hoặc miễn một số loại thuế phí trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao.

Trong khi đó, ông Bùi Văn Quản, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP.HCM mong muốn, cơ quan điều hành cần duy trì sự ổn định về nguồn cung lẫn giá cả để doanh nghiệp hoạt động. Bởi, thực tế vẫn có tình trạng không đáp ứng đủ nhu cầu.

"Đây là tình thế bất khả kháng và ai cũng biết rõ tình hình thế nào. Doanh nghiệp vận tải chúng tôi rất khó khăn khi chi phí nguyên liệu tăng cao trong khi các khoản chi phí khác vẫn trả đủ. Do đó, rất cần sự chia sẻ từ các đối tác, khách hàng", ông nhấn mạnh và kiến nghị cơ quan quản lý phải có các biện pháp để ổn định thị trường.

Biến động giá xăng, dầu trong thời gian tới vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến địa chính trị tại Trung Đông.

Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang hoặc ảnh hưởng tới nguồn cung dầu mỏ, giá xăng, dầu thế giới có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp vận tải Việt Nam sẽ tiếp tục đối mặt với "bài toán" chi phí nhiên liệu, biến số lớn nhất trong kinh doanh của ngành vận tải.