Gần đây, lãi suất tiền gửi ngân hàng liên tục gia tăng, từ quanh mốc 5,5%/năm (kỳ hạn 6 tháng trở lên) trong phần lớn thời gian của năm 2025, đến nay đã tăng lên quanh mốc 7%/năm. Khi lãi suất bước vào xu hướng tăng, câu chuyện trên thị trường chứng khoán thường xoay quanh hai nhóm ngành quen thuộc là ngân hàng và bảo hiểm, trong đó bảo hiểm là ngành hưởng lợi rõ ràng nhờ phần lớn danh mục đầu tư là tiền gửi ngân hàng.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở hai nhóm ngành này, nhà đầu tư có thể bỏ qua một nhóm doanh nghiệp cũng hưởng lợi từ xu hướng tăng lãi suất, đó là các doanh nghiệp có trạng thái "tiền ròng" dương.

“Tiền ròng” được hiểu là tiền và các khoản tương đương tiền cộng với đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn (ngắn và dài hạn), sau đó trừ đi toàn bộ nợ vay. Khi con số này dương và ở quy mô đủ lớn, doanh nghiệp ở vị thế “dư tiền” thay vì “dư nợ”. Trong môi trường lãi suất tăng, vị thế đó tạo ra một lợi thế rõ ràng: thu nhập lãi từ tiền gửi và các công cụ thu nhập cố định có xu hướng tăng theo mặt bằng lãi suất, qua đó cải thiện lợi nhuận tài chính, nhờ đó cải thiện lợi nhuận trước thuế.

Khảo sát trong rổ VN100 cho thấy Top 15 doanh nghiệp có "tiền ròng" lớn nhất gồm: GAS (36.795 tỷ đồng), BSR (33.258 tỷ đồng), SAB (20.540 tỷ đồng), GVR (19.865 tỷ đồng), FPT (19.079 tỷ đồng), PLX (14.832 tỷ đồng), VNM (14.067 tỷ đồng), MWG (11.708 tỷ đồng), DGC (11.560 tỷ đồng), DCM (5.389 tỷ đồng), DPM (4.839 tỷ đồng), NLG (2.644 tỷ đồng), VHC (2.352 tỷ đồng), PHR (2.289 tỷ đồng) và NT2 (2.017 tỷ đồng).

Về lý thuyết, nếu lãi suất bình quân tăng thêm 1 điểm phần trăm, mỗi 10.000 tỷ đồng tiền ròng có thể tạo thêm khoảng 100 tỷ đồng lợi nhuận lãi trước thuế mỗi năm. Với những doanh nghiệp nắm giữ 15.000 – 30.000 tỷ đồng, tác động là không nhỏ.

Tuy nhiên, tiền ròng lớn mới chỉ là điều kiện cần. Nếu lợi nhuận tài chính chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong lợi nhuận trước thuế, tác động của thay đổi lãi suất sẽ không đáng kể. Vì vậy, cần xem xét tỷ trọng lợi nhuận tài chính trong tổng lợi nhuận trước thuế. Áp dụng tiêu chí này, các trường hợp nổi bật có tỷ trọng trên 15%, nghĩa là lợi nhuận tài chính chiếm trên 15% lợi nhuận trước thuế, có thể kể đến: BSR, SAB, MWG, DGC, VHC, PHR và DPM.

Những doanh nghiệp nổi bật

Lợi nhuận tài chính không hoàn toàn đến từ lãi tiền gửi, lãi trái phiếu. Ở một số doanh nghiệp, khoản mục này còn chịu ảnh hưởng lớn từ chênh lệch tỷ giá hoặc cổ tức từ công ty liên doanh, liên kết. Do đó, để thực sự nhận diện nhóm hưởng lợi đáng kể từ lãi suất tăng, cần loại bỏ các trường hợp lợi nhuận tài chính bị ảnh hưởng đáng kể bởi tỷ giá hay cổ tức. Trong đó, BSR và VHC chịu ảnh hưởng lớn bởi tỷ giá trong khi PHR có nguồn thu lớn từ công ty liên doanh, liên kết.

Như vậy, còn lại 4 doanh nghiệp tiêu biểu nhất gồm: SAB, MWG, DGC và DPM. Trong đó, SAB và MWG trong nhóm ngành tiêu dùng - bán lẻ, còn DGC và DPM trong nhóm ngành hoá chất.

SAB sở hữu tiền ròng hơn 20.000 tỷ đồng và lợi nhuận tài chính chiếm trên 17% lợi nhuận trước thuế – đây là một “kho tiền” lớn có thể hưởng lợi đáng kể từ xu hướng lãi suất tăng.

MWG vừa có tiền ròng lớn vừa có lợi nhuận tài chính cao, với tỷ trọng trên 18%. Trong bối cảnh hoạt động bán lẻ còn chịu ảnh hưởng bởi chu kỳ tiêu dùng, lớp lợi nhuận tài chính này có thể đóng vai trò “đệm” đáng kể khi lãi suất tăng, bên cạnh nguồn lợi từ gửi tiền hay mua trái phiếu.

DGC ghi nhận tiền ròng hơn 11.000 tỷ đồng với tỷ trọng lợi nhuận tài chính trên 17%. Lợi tức từ tiền tích lũy trong các giai đoạn thuận lợi của ngành hóa chất trở thành nguồn bổ sung cho lợi nhuận cốt lõi khi mặt bằng lãi suất đi lên, cho đến khi doanh nghiệp này phải chi tiền để đầu tư dự án hoá chất quy mô lớn.

Đặc biệt, DPM nổi bật với tỷ trọng lợi nhuận tài chính trong tổng lợi nhuận trước thuế lên đến gần 24%. Chính vì vậy, lãi suất tăng có tác động đáng kể đến lợi nhuận của doanh nghiệp này.

Một trường hợp “ngoại lệ” đáng lưu ý là SIP. Nếu xét theo tỷ trọng, SIP nổi bật nhất với lợi nhuận tài chính chiếm trên 31% lợi nhuận trước thuế. Điều này cho thấy lợi nhuận tài chính không chỉ là phần bổ sung, mà là một cấu phần có sức nặng trong cấu trúc lợi nhuận, đồng nghĩa hưởng lợi rõ rệt trong bối cảnh lãi suất tăng.

Mặc dù lãi suất tăng đem lại lợi ích đáng kể cho những doanh nghiệp trên nhưng cũng cần lưu ý rằng, lãi suất tăng sẽ khiến môi trường kinh doanh trở nên khó khăn hơn và ảnh hưởng chung đến các doanh nghiệp. Do đó, việc có lượng tiền ròng tạo ra thu nhập tài chính đáng kể nên được nhìn nhận như là một lợi thế cạnh tranh so với các doanh nghiệp khác trong bối cảnh lãi suất tăng, thay vì chỉ tập trung nhìn vào nguồn tiền mà doanh nghiệp nhận được.