Cơ hội từ dòng vốn tài chính xanh

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng gắn chặt với các tiêu chuẩn phát triển bền vững, ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) đang chuyển từ khái niệm trách nhiệm xã hội sang một yêu cầu kinh tế mang tính bắt buộc. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu, việc thực hành ESG không chỉ giúp nâng cao hình ảnh mà còn là điều kiện để duy trì thị phần, tham gia chuỗi cung ứng quốc tế và tiếp cận các dòng vốn xanh.

Tuy vậy, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình triển khai ESG. Việc xây dựng báo cáo bền vững, đo lường phát thải carbon hay thiết lập hệ thống quản trị minh bạch đòi hỏi nguồn lực tài chính và năng lực chuyên môn không nhỏ.

Ở cấp quốc gia, Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ trong ứng phó biến đổi khí hậu khi nâng mục tiêu giảm phát thải trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) năm 2022 lên 15,8% không điều kiện và 43,5% có điều kiện vào năm 2030.

Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, việc thực hiện các cam kết này đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn. Trong bối cảnh đó, thực hành ESG trở thành điều kiện quan trọng để Việt Nam tận dụng các nguồn vốn tài chính xanh quốc tế và duy trì khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi thương mại toàn cầu.

Cùng với xu hướng chuyển đổi xanh toàn cầu, thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đang tăng trưởng nhanh. Quy mô huy động hiện đạt khoảng 744.000 tỷ đồng, tương đương 6,44% GDP.

Dòng vốn này được xem là nguồn lực quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các tiêu chuẩn ESG, đặc biệt trong các lĩnh vực như năng lượng sạch, sản xuất xanh và quản trị bền vững.

Bên cạnh đó, nhiều chính sách mới cũng đang được ban hành nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia quá trình chuyển đổi. Các nghị quyết của Đảng và Quốc hội như Nghị quyết 68-NQ/TW hay Nghị quyết 198/2025/QH15 đã bổ sung cơ chế hỗ trợ lãi suất 2% cho doanh nghiệp thực hành ESG và chuyển đổi xanh.

Chính sách này giúp giảm chi phí vốn, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, hệ thống quản trị bền vững và xây dựng báo cáo ESG theo chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn này phụ thuộc nhiều vào mức độ minh bạch dữ liệu và năng lực đo lường phát thải của doanh nghiệp.

Áp lực từ các tiêu chuẩn thương mại toàn cầu

Bên cạnh cơ hội từ tài chính xanh, xu hướng xanh hóa thương mại toàn cầu cũng đang tạo ra áp lực lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu và Nhật Bản đã siết chặt các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và báo cáo phát thải.

Theo TS. Nguyễn Thị Hồng Vân, chuyên gia tư vấn thương mại điện tử và thương mại số, từ năm 2025 nhiều thị trường khó tính đã bắt đầu yêu cầu truy xuất nguồn gốc điện tử đối với hàng hóa nhập khẩu. Đồng thời, các tiêu chuẩn như báo cáo ESG hay dấu chân carbon đang trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá nhà cung cấp.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xem là nền tảng để doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh. Việc số hóa dữ liệu giúp doanh nghiệp ghi nhận và đo lường các chỉ số về tiêu thụ năng lượng, nước và phát thải CO₂ – những thông tin quan trọng trong các báo cáo ESG.

Ngoài ra, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong logistics cũng giúp tối ưu hóa vận chuyển, giảm chi phí và cắt giảm phát thải trong chuỗi cung ứng.

Theo TS. Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu và Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), xu hướng ESG toàn cầu đang có sự phân hóa về chính sách, nhưng các yêu cầu bền vững trong chuỗi cung ứng vẫn tiếp tục gia tăng.

Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, nhiều tập đoàn đa quốc gia đang chuyển chiến lược từ tối ưu chi phí sang ưu tiên khả năng chống chịu và đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Những doanh nghiệp tại các quốc gia có môi trường ổn định và đáp ứng được các tiêu chuẩn ESG sẽ có lợi thế lớn trong việc tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, rủi ro lớn nhất trong giai đoạn 2026–2028 là bị loại khỏi danh sách nhà cung ứng nếu không cung cấp được dữ liệu phát thải, không đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc hoặc không chứng minh được hệ thống quản lý lao động và môi trường.

Trong bối cảnh đó, ESG cần được nhìn nhận như một năng lực cạnh tranh cốt lõi, thay vì chỉ là yêu cầu tuân thủ. Doanh nghiệp nào chủ động tích hợp ESG vào mô hình kinh doanh và quản trị ngay từ sớm sẽ có nhiều cơ hội mở rộng thị trường và tiếp cận các nguồn vốn mới trong nền kinh tế xanh đang hình thành.