Cần chọn đúng phân khúc

Theo PGS.TS. Nguyễn Đức Minh - Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, công nghiệp bán dẫn toàn cầu được tổ chức thành một chuỗi giá trị chặt chẽ và có mức độ chuyên môn hóa rất cao. Chuỗi này bao gồm các khâu chính như thiết kế vi mạch, sản xuất wafer (front-end), đóng gói - kiểm thử (back-end), cùng với các lĩnh vực hỗ trợ như phần mềm thiết kế tự động, thiết bị và vật liệu.

Trong đó, khâu thiết kế chiếm khoảng 50% giá trị gia tăng của toàn ngành, trong khi sản xuất wafer chiếm tỷ trọng vốn đầu tư lớn nhất. Việc tham gia vào thiết kế chip công nghệ cao, phục vụ các bộ xử lý tiên tiến hay bộ nhớ thế hệ mới, vẫn là một thách thức lớn do rào cản công nghệ và sự thống trị của các “ông lớn” toàn cầu.

PGS.TS. Nguyễn Đức Minh cho biết, hiện nay ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam chủ yếu tham gia ở các khâu như thiết kế vật lý, kiểm thử và dịch vụ thuê ngoài, với sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Việt Nam chưa sở hữu nhà máy sản xuất chip tiên tiến, nhưng đã đạt trình độ tiệm cận quốc tế ở một số mảng thiết kế và kiểm thử. Đây là thực tế phản ánh vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu và cũng là cơ sở để xác định hướng phát triển phù hợp.

Xu hướng này không chỉ xuất phát từ năng lực nội tại của Việt Nam mà còn phù hợp với diễn biến của thị trường toàn cầu. Khi các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, xe điện, trí tuệ nhân tạo hay thiết bị y sinh phát triển mạnh, nhu cầu về chip chuyên dụng tăng lên nhanh chóng.

Chuyên gia cho rằng, đối với Việt Nam, điều quan trọng là chip chuyên dụng cho phép tham gia chuỗi giá trị bán dẫn mà không phải “đốt vốn” vào những cuộc chơi vượt quá khả năng. Thay vì cạnh tranh trực diện với các trung tâm bán dẫn hàng đầu thế giới, Việt Nam có thể chọn cách đi vào những phân khúc nhỏ hơn nhưng có nhu cầu thực, gắn với thị trường trong nước và khu vực.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Bùi Việt Sơn - Trung tâm bán dẫn Viettel cho rằng chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn của Việt Nam cần gắn với điều kiện cụ thể của đất nước. Ông nhấn mạnh chiến lược “C = SET + 1”, trong đó chip bán dẫn là hạt nhân, gắn với công nghiệp điện tử, nhân lực và vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo Viettel, việc phát triển bán dẫn không thể tách rời nhu cầu ứng dụng thực tế và năng lực nội tại.

Cũng theo ông Bùi Việt Sơn, Viettel đã tham gia nghiên cứu và thiết kế chip từ năm 2017, tập trung vào các dòng chip chuyên dụng phục vụ viễn thông, AIoT và các ứng dụng lưỡng dụng. Cách tiếp cận này cho thấy doanh nghiệp trong nước không đặt mục tiêu cạnh tranh trực tiếp ở các phân khúc chip công nghệ cao, mà lựa chọn phát triển các sản phẩm phù hợp với nhu cầu và thị trường cụ thể, đồng thời chứng tỏ rằng chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn của Viettel đã đi đúng hướng.

Những lĩnh vực Việt Nam có thể tập trung

Một trong những lĩnh vực được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là chip bán dẫn phục vụ năng lượng. Theo TS. Nguyễn Hải Bình, Khoa Điện tử - Viễn thông, Trường Đại học Điện lực, chip bán dẫn chuyên dụng trong lĩnh vực năng lượng được thiết kế nhằm tối ưu cho các ứng dụng như chuyển đổi năng lượng, quản lý pin, giám sát và điều khiển hệ thống điện, cũng như các hệ thống năng lượng tái tạo. Đặc trưng của các loại chip này là hiệu suất cao, tiêu thụ năng lượng thấp và độ tin cậy lớn.

TS. Nguyễn Hải Bình cho biết, các nhóm chip chính trong lĩnh vực năng lượng bao gồm chip quản lý nguồn, chip quản lý pin, chip đo lường năng lượng, chip cho hệ thống truyền động xe điện và chip cho các hệ thống năng lượng tái tạo. Theo ông Bình, nhu cầu đối với các loại chip này đang gia tăng cùng với sự phát triển của xe điện, lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh. Đây là những ứng dụng cụ thể, có thị trường rõ ràng và phù hợp với hướng phát triển chip chuyên dụng.

Bên cạnh năng lượng, lĩnh vực viễn thông và quốc phòng cũng được Viettel xác định là hướng đi trọng tâm. Đại diện Viettel cho biết doanh nghiệp đã phát triển nhiều dòng chip phục vụ hệ thống vô tuyến, front-end RF và xử lý số cho mạng 5G. Các sản phẩm này được thiết kế theo nhu cầu riêng, tích hợp nhiều chức năng trên một chip và đã được thử nghiệm trên silicon. Cách tiếp cận này phản ánh rõ đặc điểm của chip chuyên dụng: tập trung vào ứng dụng cụ thể thay vì chạy theo công nghệ sản xuất tiên tiến nhất.

Ở một hướng khác, TS. Đỗ Quang Lộc, Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng các ứng dụng lab-on-chip và BioMEMS cũng là một mảng tiềm năng. Theo TS. Lộc, lab-on-chip là sự kết hợp của công nghệ vi chế tạo và điện tử, cho phép tích hợp nhiều chức năng xét nghiệm, phân tích sinh học trên một thiết bị kích thước nhỏ. Các hệ thống này được ứng dụng trong y sinh, chẩn đoán và nghiên cứu, đòi hỏi chip và linh kiện được thiết kế riêng cho từng mục đích sử dụng.

Theo TS. Đỗ Quang Lộc, điểm mạnh của hướng tiếp cận này là tận dụng được năng lực nghiên cứu tại các trường đại học và viện nghiên cứu, đồng thời tạo ra các sản phẩm phục vụ nhu cầu cụ thể trong lĩnh vực y tế. Đây không phải là phân khúc có quy mô thị trường lớn, nhưng mang ý nghĩa chiến lược trong phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực.

Tựu chung lại có thể thấy, chip bán dẫn chuyên dụng được đánh giá là hướng đi phù hợp với điều kiện của Việt Nam hiện nay. Theo PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, việc phát triển các dòng chip phục vụ ứng dụng cụ thể sẽ giúp giảm yêu cầu về đầu tư hạ tầng sản xuất, đồng thời tận dụng tốt hơn nguồn nhân lực thiết kế trong nước. Ông Minh cũng nhấn mạnh vai trò của sự liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong quá trình này.

Các chuyên gia và doanh nghiệp đều cho rằng, để hiện thực hóa hướng đi chip chuyên dụng, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, hỗ trợ hạ tầng nghiên cứu và tạo điều kiện để các sản phẩm chip do Việt Nam thiết kế có cơ hội được ứng dụng trong thực tế. Đây được xem là nền tảng để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp bán dẫn, theo cách phù hợp và bền vững.