Nhận diện làn sóng IPO thứ 3

Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán BIDV (BSC), kể từ 2000 - 2024 Việt Nam ghi nhận 2 làn sóng IPO diễn ra trong thời gian (2007-2009) và (2017-2018) trong bối cảnh thị trường chứng khoán ở trong xu hướng Uptrend đầu tiên với sự kiện Việt Nam chính thức gia nhập WTO, hoạt động huy động vốn thông qua quyền mua cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu và phát hành cổ phiếu riêng lẻ cũng diễn ra nhưng quy mô gia tăng vào năm 2010 – đặc biệt là phương thức quyền mua.

Làn sóng IPO thứ nhất chứng kiến sự tham gia mạnh mẽ của khối doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Nhóm doanh nghiệp Nhà nước cũng tham gia tích cực trong cả 2 làn sóng, tuy nhiên kể từ 2019 đến nay, nhóm này hầu như vắng bóng trong hoạt động IPO.

Năm 2014 bắt đầu khởi đầu cho chu kỳ IPO thứ 2 với quy mô tăng mạnh so với năm 2013. Đỉnh điểm của làn sóng IPO này rơi vào năm 2017-2018 với tổng giá trị IPO được ghi nhận là 105.924 tỷ đồng, trong đó năm 2018 ghi nhận 73.549 tỷ đồng với quy mô tập trung ở nhóm doanh nghiệp tư nhân (54.082 tỷ đồng) và doanh nghiệp Nhà nước ghi nhận 19,467 tỷ đồng - con số cao kỷ lục thứ 2 trong lịch sử của nhóm doanh nghiệp Nhà nước kể từ là sóng IPO lần 1 (giai đoạn 2007 – 2009).

Ở giai đoạn này, thị trường được hỗ trợ bởi trong môi trường vĩ mô thuận lợi. Năm 2018, không chỉ là năm kỷ lục trong hoạt động IPO mà cũng là năm sôi động nhất trong việc huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán đi kèm các thương vụ thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước đặc biệt lớn.

“Nếu như làn sóng IPO lần đầu tiên có sự phân bố đồng đều ở hầu hết các nhóm ngành với vai trò chủ đạo ở nhóm doanh nghiệp Nhà nước, thì bước sang làn sóng thứ 2 khối doanh nghiệp tư nhân đóng góp các thương vụ lớn với giá trị IPO tập trung chủ yếu ở nhóm bất động sản và ngân hàng. Thị trường OTC+PRIVATE có hoạt động IPO nhưng quy mô không đáng kể”, báo cáo của BSC nêu rõ.

Năm 2007 ghi nhận thương vụ IPO đang chú ý của Công ty Tài chính Dầu khí (PVFC), tuy nhiên sau đó PVFC hợp nhất cùng Western Bank để thành lập PVCombank vào 2013 và thực hiện hủy niêm yết PVFC. Đến nay PVCombank đang được ghi nhận ở thị trường OTC và chưa có kế hoạch rõ ràng cho việc đăng ký giao dịch/niêm yết trong tương lai.

Theo các chuyên gia của BSC, làn sóng IPO thứ 3 đang diễn ra với nhiều yếu tố ủng hộ: chính sách thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, FTSE nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam và đặc biệt là cải cách toàn diện của cơ quan quản lý (sửa đổi Nghị định 155/2020/NĐ-CP rút ngắn thời gian IPO/niêm yết). Đây được coi là các “chất xúc tác” quan trọng thúc đẩy các doanh nghiệp đẩy mạnh IPO/tăng vốn.

Theo một ước tình từng được công bố trong năm 2025, làn sóng IPO trong 3 năm tới có thể đạt quy mô lên tới 47 tỷ USD, với sự góp mặt của loạt “bom tấn” như Golden Gate, Highlands Coffee, Thaco, Bách Hoá Xanh, Viettel IDC, VNPay, MISA, Nhà thuốc Long Châu, DatVietVAC, Galaxy Media, F88,… cùng hàng loạt doanh nghiệp FDI đã đánh tiếng từ lâu.

Nhà đầu tư không còn ‘dễ ăn’

Trên thực tế trong năm 2025, làn sóng IPO diễn ra chủ yếu ở nhóm dịch vụ tài chính. Theo đó, tổng cộng 4 thương vụ IPO đã được hoàn tất, bao gồm 3 thương vụ đến từ nhóm dịch vụ tài chính là Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (HoSE: TCX), Công ty Cổ phần Chứng khoán VPBank (HoSE: VPX) và Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS (HoSE: VCK). Công ty Cổ phần Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát (HPA) là doanh nghiệp khép lại một năm sôi động IPO của các doanh nghiệp tư nhân trên sàn chứng khoán.

Tất cả thương vụ nêu trên đều hoàn tất thành công, giúp các doanh nghiệp huy động được số tiền theo kế hoạch. Số lượng nhà đầu tư đăng ký mua cổ phiếu IPO thậm chí còn vượt xa so với kỳ vọng. Điều này phản ánh sức hút không nhỏ của hoạt động IPO vốn đã ảm đảm nhiều năm nay trên thị trường chứng khoán. Từ nhà đầu tư cá nhân, tổ chức, tới nhà đầu tư nước ngoài, tất cả đều bị “cuốn theo” các thương vụ IPO sôi động này.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhộn nhịp đó, một vấn đề được đặt ra là, liệu các thương vụ IPO này có còn “dễ ăn” đối với nhà đầu tư như trong giai đoạn 2007 hay 2017-2018? Một số chuyên gia đã thẳng thắn nhận định là không, bởi thực tế cho thấy cho đến hết năm 2025, phần lớn nhà đầu tư tham gia vào 3 thương vụ IPO của TCBS, VPBankS và VPS đều đang trong tình trạng “tạm lỗ”.

Riêng HPA chưa thể đánh giá, bởi doanh nghiệp này phải lùi thời gian lên sàn do với dự tính trước đó, do đã thực hiện gia hạn thời gian nhận tiền mua cổ phiếu IPO từ các nhà đầu tư (do bối cảnh cận kề các kỳ nghỉ lễ).

Đối với TCBS, đây là doanh nghiệp tiên phong nổ phát súng đầu tiên trong làn sóng IPO thứ 3. Sau khi chào sàn rực rỡ trong phiên 21/10 cùng mức tăng gần 5%, từ 46.800 đồng lên 48.950 đồng/cổ phiếu, cổ phiếu TCX đã liên tục điều chỉnh ở nhiều phiên sau đó, khiến thị giá trượt dài về dưới mức giá IPO trong suốt 1 tháng sau đó.

Phải đến thời điểm cuối tháng 11, TCX mới phục hồi về trên mức giá IPO. Dù diễn biến giá cổ phiếu vẫn tiếp tục “lình xình” trong tháng 12, TCX đóng cửa năm 2025 ở mức 47.000 đồng/cổ phiếu, nhỉnh hơn mức giá IPO chưa đến 1%.

Trong khi đó, tình hình ít khả quan hơn ở nhóm cổ phiếu VPX và VCK. Cả hai cổ phiếu đều không ghi nhận diễn biến thuận lợi ở phiên chào sàn HoSE, lần lượt giảm 9,14% và 15,33% sau nghi thức “đánh cồng”.

Thị giá của VPX và VCK nhanh chóng trượt dài và rời xa mức giá IPO, khiến cho các nhà đầu tư tham gia IPO đều rơi vào tình trạng “tạm lỗ”. Cho đến thời điểm đóng cửa phiên giao dịch cuối cùng của năm 2025, cả 2 cổ phiếu này đều hụt hơi trên con đường trở lại vùng giá IPO. VPX đóng cửa ở mức giá 29.800 đồng/cổ phiếu, thấp hơn khoảng 12% so với giá chào sàn. VCK đóng cửa ở mức 50.100 đồng/cổ phiếu, thấp hơn khoảng 16,5% so với giá chào sàn.

Dù các thương vụ IPO của 3 công ty chứng khoán này đều hoàn tất với kết quả vượt mong đợi, diễn biến cổ phiếu trên sàn lại đang cho thấy một bức tranh kém rực rỡ so với kỳ vọng về sự bùng nổ của nhà đầu tư.

Từng chia sẻ với VietnamFinance, TS Nguyễn Hồng Điệp, nhà sáng lập kiêm tổng giám đốc (CEO) Công ty Cổ phần VICK cho rằng bản chất nhóm doanh nghiệp này hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ tài chính, chưa phải ngành trọng điểm mà các quỹ lớn đặc biệt quan tâm. “Có thể coi đây là một trào lưu, đón đầu cơ hội khi thị trường hướng đến nâng hạng. Miếng bánh dịch vụ chứng khoán cho nhà đầu tư cá nhân rất hấp dẫn, nhưng chưa chắc đã là điểm đến dài hạn cho dòng vốn lớn”, ông phân tích.

Theo ông, một vài điểm nhấn từ nhóm công ty chứng khoán tư nhân IPO khó có thể tạo hiệu ứng về mặt dài hạn. “Đây chỉ là nghiệp vụ chốt lời các khoản đầu tư, được thực hiện thuần tuý mang tính chất kinh doanh, khó có thể coi là bước ngoặt mang lại nguồn hàng hoá tốt và mới mà nhà đầu tư nội, ngoại kỳ vọng”, ông nói.

Ở góc nhìn tích cực, các “bom tấn” trong danh sách chờ IPO của năm 2026 và các năm sau đó không chỉ có các doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ tài chính, mà đa dạng ở nhiều ngành nghề, bao gồm tiêu dùng, công nghệ, giải trí, chăm sóc sức khoẻ,…, trong đó, nhiều doanh nghiệp được định giá ở mức tỷ USD. Sự đa dạng này có thể đem đến động lực mạnh mẽ hơn cho nhà đầu tư để tiếp tục tham gia vào các thương vụ IPO.