Bộ Tài chính vừa có báo cáo tổng kết việc thi hành Quyết định số 22/2021/QĐ-TTg (Quyết định 22) của Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước thực hiện chuyển đổi sở hữu, sắp xếp lại, thoái vốn giai đoạn 2021-2025. Cơ quan này đánh giá tiến độ cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước đến nay vẫn còn chậm, chưa đạt mục tiêu đề ra.

Bộ Tài chính chỉ ra: trong số 30 doanh nghiệp được phê duyệt kế hoạch cổ phần hóa giai đoạn 2021-2025, mới có 5 doanh nghiệp thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc; 13 doanh nghiệp đang trong giai đoạn chuẩn bị các bước triển khai.

Tới nay, chưa có doanh nghiệp nào hoàn thành cổ phần hóa theo kế hoạch, thậm chí có 1 doanh nghiệp đề nghị lùi thời gian thực hiện sang giai đoạn 2026-2030.

Với công tác sắp xếp lại doanh nghiệp, trong 8 doanh nghiệp được phê duyệt phương án giai đoạn 2021-2025, có 6 doanh nghiệp đã hoàn thành việc sáp nhập, 2 doanh nghiệp đang triển khai phương án giải thể.

Về thoái vốn nhà nước, trong tổng số 146 doanh nghiệp thuộc diện phải thoái vốn, mới có 19 doanh nghiệp hoàn thành việc thoái vốn theo quy định, đạt khoảng 13% kế hoạch giai đoạn 2022-2025.

Trong đó, 14 doanh nghiệp thoái thành công toàn bộ vốn nhà nước, 5 doanh nghiệp thực hiện thoái vốn nhưng không đạt tỷ lệ được phê duyệt do không có nhà đầu tư đăng ký mua hoặc chỉ thoái được tỷ lệ thấp hơn kế hoạch.

Còn lại 127 doanh nghiệp chưa hoàn thành thoái vốn theo tiến độ. Trong số đó, 102 doanh nghiệp đang chuẩn bị các bước triển khai nhưng chưa thể thẩm định giá do vướng mắc về xử lý tài chính, đất đai hoặc được kiến nghị chuyển sang giai đoạn sau năm 2025, tạm dừng thoái vốn do điều kiện thị trường không thuận lợi.

Có 25 doanh nghiệp đã triển khai các bước cụ thể như thuê tư vấn xác định giá trị doanh nghiệp, xây dựng phương án thoái vốn hoặc lựa chọn đơn vị thẩm định giá.

Theo Bộ Tài chính, giai đoạn 2021-2025, công tác cổ phần hóa và thoái vốn diễn ra chậm (cổ phần hóa đạt 0% kế hoạch, thoái vốn đạt 13%) do nhiều nguyên nhân khách quan như tác động của dịch Covid-19, biến động tình hình chính trị - kinh tế thế giới, quy mô lớn và tính chất tài chính phức tạp của các doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa, cũng như đặc thù về đất đai và lĩnh vực công ích.

Cùng với đó, nguyên nhân chủ quan cũng đóng vai trò đáng kể, một số bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu doanh nghiệp chưa thực sự quyết liệt trong triển khai kế hoạch cổ phần hóa, thoái vốn.

Hơn nữa, việc xử lý, sắp xếp nhà đất thường chỉ được thực hiện khi đã đến giai đoạn cổ phần hóa, gây kéo dài tiến độ. Tâm lý e ngại thoái vốn khỏi các lĩnh vực có tỷ suất sinh lời cao cũng làm chậm quá trình này.

Ngoài ra, các vướng mắc về thể chế chậm được tháo gỡ, cùng với sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các cơ quan đại diện chủ sở hữu và địa phương, đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM, tiếp tục là điểm nghẽn lớn.

Từ đó, Bộ Tài chính kiến nghị cần nghiên cứu, xây dựng dự thảo mới nhằm tạo cơ sở pháp lý phù hợp hơn để đẩy nhanh quá trình sắp xếp, cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp có vốn nhà nước, đáp ứng đúng chủ trương, định hướng của Đảng trong giai đoạn tới, nhất là trong bối cảnh sau gần 5 năm triển khai thực hiện Quyết định số 22 cho thấy một số vấn đề cần điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn.