Gỡ nút thắt về thể chế

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, một trong những thách thức lớn nhất đặt ra là bảo đảm đủ năng lượng cho nền kinh tế. Trong khi đó, theo lộ trình chuyển dịch năng lượng đã cam kết, Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Vì vậy, bên cạnh Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 quy định cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 – 2030. Nghị quyết tập trung vào các nội dung trọng tâm như: điều chỉnh, cập nhật quy hoạch điện lực và phương án phát triển lưới điện trong quy hoạch tỉnh, thúc đẩy đầu tư dự án điện lực, phát triển điện gió ngoài khơi, triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), đồng thời tạo hành lang pháp lý cho đầu tư các dự án, công trình dầu khí và than.

Nghị quyết 253 được doanh nghiệp kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian đầu tư các dự án năng lượng. Ảnh: EVN

Đáng chú ý, Nghị quyết cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch theo hướng linh hoạt hơn nhằm bổ sung kịp thời nguồn điện, lưới điện, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS)… Đây được xem là điểm mở quan trọng, trực tiếp tháo gỡ “nút thắt thể chế” yếu tố vốn đang là rào cản lớn nhất với các dự án năng lượng tái tạo.

Chia sẻ từ góc độ doanh nghiệp, ông Đoàn Minh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phong Điện Hải Anh – Quảng Trị cho biết, thực tiễn triển khai các dự án thời gian qua cho thấy vướng mắc lớn nhất nằm ở những điểm nghẽn trong cơ chế, thủ tục. Chỉ trong một năm, hàng loạt thay đổi trong hành lang pháp lý liên quan đến Luật Điện lực, đất đai, quy hoạch, đầu tư, đấu thầu… cùng với Nghị quyết 253, một “làn sóng” điều chỉnh chính sách theo hướng khẩn trương và thực chất, qua đó cơ bản tháo gỡ nhiều vướng mắc trong quá trình chuẩn bị và triển khai đầu tư.

Theo ông Tuấn, một điểm then chốt của Nghị quyết là cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ từ Trung ương đến địa phương. Trên cơ sở đó, nhà đầu tư kỳ vọng các cấp chính quyền và cơ quan quản lý sẽ hành động quyết liệt hơn, gắn lợi ích của nhà đầu tư với lợi ích cộng đồng, từ đó thúc đẩy dự án “chạy thật”, “về đích” sớm.

Thực tế triển khai cho thấy thủ tục đầu tư còn phức tạp, sự chồng chéo trong quản lý là rào cản lớn khiến thời gian chuẩn bị dự án bị kéo dài. Nghị quyết 253 đã từng bước tháo gỡ các điểm nghẽn này thông qua việc trao thêm quyền linh hoạt cho Chính phủ, tăng cường cơ chế đấu thầu và đơn giản hóa một số công cụ quản lý giá.

Tạo lợi thế cạnh tranh cho nền kinh tế

Đối với đầu tư xây dựng dự án lưới điện (Điều 5), Nghị quyết nêu rõ: Dự án đầu tư kinh doanh lưới điện trong quy hoạch phát triển điện lực, phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư.

Khởi công nhà máy điện gió Hải Anh tại Quảng Trị vào ngày 20/12/2023. Ảnh: CTV

Ông Đoàn Minh Tuấn nhận định, doanh nghiệp luôn mong muốn dự án phát điện được huy động tối đa công suất, hạn chế tình trạng cắt giảm gây tổn thất cho nhà đầu tư và lãng phí nguồn lực xã hội. Vì vậy, quy định tại Điều 5 được xem là cơ sở pháp lý quan trọng giúp tinh giản quy trình, rút ngắn thủ tục đầu tư lưới điện, yếu tố then chốt để giải tỏa công suất các dự án tái tạo.

Phân tích sâu hơn, ông Tuấn cho rằng đầu tư lưới điện không thể chỉ nhìn từ phía doanh nghiệp, cần hài hòa lợi ích Nhà nước trên tổng thể “nguồn, lưới, phụ tải”, gắn với bài toán phát triển kinh tế vùng. Tất cả các yếu tố này phải được phản ánh đầy đủ trong công tác quy hoạch, tính toán và dự báo cung, cầu điện.

“Có lưới điện tốt sẽ tạo lợi thế thu hút đầu tư cho địa phương. Khi đó, chính quyền địa phương cũng có thêm động lực để đồng hành và đẩy nhanh tiến độ các dự án năng lượng”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Đánh giá về cơ chế đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư gắn với giá điện và yêu cầu đàm phán, ký kết hợp đồng mua bán điện (PPA) trong thời hạn nhất định, ông Tuấn cho rằng PPA là “cột mốc” quyết định khả năng huy động vốn, giảm rủi ro đầu tư và tạo cơ sở triển khai dự án trên thực địa.

Khánh thành Nhà máy điện gió Hải Anh tháng 8/2025. Ảnh: CTV

Theo ông Tuấn, việc Nghị quyết quy định thời gian đàm phán PPA là tín hiệu rõ ràng hướng đến một cơ chế thông thoáng, thúc đẩy tiến độ dự án. Doanh nghiệp kỳ vọng, trong trường hợp dự án đã trúng thầu, thống nhất giá tại bước đấu thầu và phù hợp khung giá hằng năm của Bộ Công Thương, thì quá trình đàm phán PPA cần được đơn giản hóa theo hướng chủ yếu rà soát điều kiện, thông số kỹ thuật, tiến độ hoàn thành và công tác nghiệm thu, nhằm sớm đưa dự án vào vận hành thương mại.

Ở góc độ dài hạn, lãnh đạo Công ty CP Phong Điện Hải Anh - Quảng Trị kỳ vọng với những cơ chế được tháo gỡ theo Nghị quyết 253 sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho nền kinh tế Việt Nam. Khi chính sách năng lượng có độ rõ ràng và tin cậy cao hơn, Việt Nam sẽ có điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng, đồng thời mở đường hình thành và phát triển các ngành công nghiệp năng lượng mới, động lực quan trọng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Dự kiến ngày 29/1, Báo Công Thương tổ chức “Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030”, góp phần cụ thể hóa Nghị quyết của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Diễn đàn có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, các chuyên gia và doanh nghiệp…; tập trung bàn giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, huy động nguồn lực và thúc đẩy các lĩnh vực then chốt, góp phần đưa Nghị quyết vào cuộc sống.