Dòng tín dụng luôn tìm đến những khu vực tạo ra dòng tiền nhanh

Để hỗ trợ cho tăng trưởng, mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 của Ngân hàng Nhà nước đặt ở mức khoảng 15%, thấp hơn so với năm 2025, nhằm ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đồng thời có thể điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thực tế.

Bình luận về vấn đề này, tại talkshow “Tín dụng 2026 – Cân bằng mục tiêu tăng trưởng và ổn định vĩ mô”, TS. Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng cho rằng, trong điều hành tín dụng, vấn đề cốt lõi không nằm ở mức tăng trưởng bao nhiêu phần trăm, mà ở khả năng hấp thụ vốn thực tế của doanh nghiệp và toàn nền kinh tế.

Ông dẫn Chỉ thị 01 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, trong đó nêu rõ định hướng phân bổ tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào định hướng mà không phân tích bản chất vận động của dòng tiền, rất dễ rơi vào cách hiểu giản đơn.

Theo TS. Phạm Xuân Hòe, dòng tiền tín dụng luôn tìm đến những khu vực tạo ra dòng tiền nhanh và chắc chắn nhất để bảo đảm khả năng trả nợ. Xét về bản chất, tín dụng ngân hàng không phải nguồn vốn chủ lực mà chỉ mang tính bổ trợ cho dòng vốn của doanh nghiệp và của nền kinh tế.

Lấy ví dụ các doanh nghiệp xây lắp thực hiện dự án sử dụng vốn ngân sách: ngân sách thường chỉ tạm ứng khoảng 10%, phần vốn còn lại doanh nghiệp phải vay ngân hàng để thi công. Trong khi đó, quá trình quyết toán, thanh toán kéo dài nhiều tháng, thậm chí sang năm sau, khiến dòng tiền bị ách tắc, làm gia tăng rủi ro nợ xấu và đẩy doanh nghiệp vào tình thế khó khăn.

Trong bối cảnh lãi suất cho vay sản xuất hiện quanh mức 10% và có thể tăng lên 10,5–11%, nhiều doanh nghiệp sản xuất khó có thể chịu đựng chi phí vốn. Khi đó, dòng tín dụng buộc phải tìm kênh khác để sinh lời.

“Hệ quả là vốn lại dịch chuyển sang bất động sản, chứng khoán, nơi vẫn còn kỳ vọng tăng giá. Dòng tiền rất thông minh, nó phải tìm đến nơi có thể ‘chơi được”. Điều này phần nào lý giải vì sao dù chính sách định hướng ưu tiên vốn cho sản xuất – kinh doanh, trên thực tế dòng tiền không phải lúc nào cũng đi đúng như kỳ vọng", ông Hòe thẳng thắn.

Theo TS. Phạm Xuân Hòe, Ngân hàng Nhà nước hiện xác định 5 lĩnh vực ưu tiên gồm: xuất khẩu, nông nghiệp – nông thôn, công nghệ cao, nông nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, điều kiện tiếp cận lãi suất ưu đãi lại là rào cản đáng kể. Doanh nghiệp phải có lãi, minh bạch tài chính, có kiểm toán hoặc quyết toán thuế. Rất nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng được các tiêu chí này nên khó tiếp cận vốn ưu đãi trên thực tế. Vì vậy, dù có chủ trương ưu tiên, dòng tín dụng vẫn “chảy về nơi nó cần chảy”.

“Câu hỏi không phải là tiền có chảy ra hay không, mà là doanh nghiệp Việt Nam có đủ khả năng chịu mức lãi suất hiện nay hay không”, ông nhấn mạnh.

Ở góc độ rộng hơn, TS. Phạm Xuân Hòe cảnh báo bài học trong điều hành vĩ mô: việc bơm tiền có thể giúp GDP tăng, nhưng không đồng nghĩa thu nhập người dân được cải thiện.

“Nếu đầu tư công dồn vào các dự án bất động sản, hạ tầng nhưng dòng tiền vẫn phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, trong khi giải ngân chậm, thì rủi ro sẽ dồn lên cả nền kinh tế và hệ thống ngân hàng”, ông phân tích.

TS. Phạm Xuân Hòe nhấn mạnh, tăng trưởng thực chất không thể chỉ dựa vào mở rộng vốn và lao động, mà phải dựa vào năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) – yếu tố quyết định chất lượng và giá trị gia tăng của nền kinh tế. Nếu không chú trọng nâng cao năng suất, đến một thời điểm nào đó các bất ổn sẽ bộc lộ. Khi buộc phải điều chỉnh chính sách gấp gáp, nền kinh tế có thể phải chịu những cú sốc không cần thiết.