Thương mại toàn cầu vừa khép lại một trong những năm mang tính chuyển đổi sâu sắc nhất trong thế kỷ qua và được dự báo sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn nữa trong năm 2026.

Trong năm 2025, thương mại toàn cầu chống chịu khá tốt ngay cả khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dựng lên “bức tường thuế quan” bao quanh nền kinh tế lớn nhất thế giới. Chuyên gia ngành vận tải biển John McCown cho biết sản lượng container toàn cầu tăng 2,1% trong tháng 10 so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, bên dưới bề mặt có vẻ "lặng sóng" đó là những dòng chảy ngầm đang thay đổi: Mỹ ghi nhận mức sụt giảm 8% về lượng hàng nhập khẩu, trong khi châu Phi, Trung Đông, Mỹ Latinh và Ấn Độ đều tăng cường nhập khẩu mạnh.

Theo ông McCown, nếu năm 2025 là năm của thuế quan, thì năm 2026 sẽ là năm của những hệ quả từ thuế quan.

Tương tự ông McCown, các chuyên gia khác cũng cho rằng thương mại toàn cầu sẽ còn nhiều biến động trong năm tới, với 4 vấn đề nổi bật.

Các thỏa thuận thương mại mong manh

Năm 2025, Mỹ đã đạt thỏa thuận thương mại với hàng chục nước trên thế giới sau chính sách thuế quan đối ứng của Tổng thống Trump.

Tuy nhiên, đây không phải là những hiệp định thương mại truyền thống, không mang tính ràng buộc, không có cơ chế thực thi và các điều khoản chi tiết quy định rõ "luật chơi".

Với đối tác quan trọng nhất là Trung Quốc, Mỹ chỉ đạt được một lệnh “đình chiến” kéo dài 1 năm thay vì một thỏa thuận toàn diện.

Điều này làm dấy lên lo ngại rằng các thỏa thuận vẫn có thể đổ vỡ. Những diễn biến trong vòng một tháng qua đã cho thấy rủi ro này.

Kể từ khi Mỹ công bố đạt được thỏa thuận thương mại với Indonesia vào tháng 7, Indonesia đã phản đối các yêu cầu của Mỹ mà nước này cho là sẽ hạn chế tính độc lập của mình.

Trung Quốc đã bày tỏ quan ngại với Malaysia và Campuchia về các thỏa thuận thương mại mà hai quốc gia này ký kết với Washington, đồng thời cảnh báo không nên triển khai những biện pháp làm phương hại đến lợi ích của Bắc Kinh.

Ngay cả Vương quốc Anh cũng chứng kiến những khó khăn mới nảy sinh.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer trung tuần tháng 12 cho biết đàm phán giữa Mỹ và Liên minh châu Âu, Ấn Độ đang diễn ra rất căng thẳng, khả năng đàm phán sẽ còn kéo dài sang năm 2026.

Văn phòng của ông Greer cũng đã đe dọa áp dụng các biện pháp trả đũa đối với EU, vì cho rằng khối này đang siết quản lý quá mức đối với các tập đoàn công nghệ Mỹ.

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ về chính sách thuế đối ứng

Một trong những ẩn số lớn nhất của thương mại toàn cầu trong năm 2026 là phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ về tính hợp pháp của chính sách thuế đối ứng của chính quyền ông Trump.

Nếu Tòa án bác bỏ chính sách thuế đối ứng, một trong những câu hỏi hệ trọng nhất sẽ là liệu chính phủ Mỹ có phải hoàn trả số tiền thuế mà các nhà nhập khẩu Mỹ đã nộp hay không.

Ông Kevin Hassett, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia, nói với CBS rằng ngay cả khi tòa án ra phán quyết không có lợi cho Nhà Trắng, thì “khả năng rất thấp là họ sẽ yêu cầu hoàn trả tiền trên diện rộng, bởi vì việc đó sẽ là một cơn ác mộng về mặt hành chính.”

Các thị trường cá cược hiện đánh giá khả năng ông Trump thua kiện vào khoảng 75%, đồng nghĩa với việc ông Trump sẽ phải sử dụng các thẩm quyền khác thì mới có thể áp đặt thuế quan.

Nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu

Đối với hệ thống container hàng hải, năm tới có thể diễn ra hai cú sốc làm rối loạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thay đổi đầu tiên có thể là các đội container toàn cầu sẽ quay trở lại sử dụng tuyến Biển Đỏ, thay vì đi vòng qua miền nam châu Phi – lộ trình dài hơn mà các tàu buộc phải sử dụng trong 2 năm qua.

Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi ở Biển Đỏ đã lắng xuống kể từ khi kế hoạch hòa bình Gaza có hiệu lực vào tháng 10, khiến tuyến đường cũ hấp dẫn trở lại. Các hãng vận tải như CMA CGM của Pháp và Maersk của Đan Mạch đã bắt đầu cho một số ít tàu quay lại tuyến này.

Tuy nhiên, theo chuyên gia hàng hải Lars Jensen, nếu các tuyến vận tải quay trở lại hoàn toàn Biển Đỏ và hành lang kênh đào Suez nối châu Á với châu Âu, thị trường vận tải biển có thể phải đối mặt với tình trạng quá tải công suất, kéo theo nguy cơ ùn tắc nghiêm trọng tại các cảng châu Âu.

Thách thức thứ hai, theo ông Jensen, có thể đến từ phía cầu. Nếu kinh tế Mỹ tăng tốc mạnh trong năm 2026 như các quan chức chính quyền Tổng thống Trump dự báo, doanh nghiệp sẽ nhập hàng ồ ạt, và lượng hàng đó có thể khiến ngành vận tải biển quá tải, giống như từng xảy ra thời Covid-19.

Số phận của hiệp định thương mại Mỹ - Canada - Mexico

Sang năm 2026, Mỹ, Canada và Mexico sẽ bắt đầu quá trình rà soát Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (USMCA).

Đây là thỏa thuận được ông Trump ký kết vào năm 2020 và bao trùm hàng trăm tỷ USD kim ngạch thương mại giữa ba nước láng giềng ở khu vực Bắc Mỹ.

Mexico và Canada đều hy vọng rằng đợt rà soát năm 2026 chủ yếu mang tính thủ tục. Tuy nhiên, giới chức hai nước cũng lo ngại rằng Tổng thống Trump sẽ nhân cơ hội này để rút Mỹ khỏi thỏa thuận. Theo các nguồn tin, Washington đang xem xét liệu có nên tiếp tục giữ thỏa thuận ba bên hay ký kế kết thỏa thuận riêng với từng nước.

Hiện tại, quan hệ thương mại giữa Mỹ và 2 nước láng giềng đang căng thẳng.

Mexico hiện bị Mỹ đánh thuế 25% và Canada 35% đối với những sản phẩm không thuộc phạm vi của hiệp định USMCA.