Làm thật, vận hành thật và tạo ra kết quả thật

Sự ra đời của Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. HCM không chỉ đánh dấu sự hình thành của một thiết chế mới, mà quan trọng hơn, theo Thủ tướng Phạm Minh Chính, đây là thời điểm Việt Nam chuyển từ tư duy chuẩn bị sang hành động thực chất, từ thể chế hóa chủ trương sang vận hành một công cụ tài chính hiện đại mang tầm khu vực và quốc tế.

Khác với các mô hình mang tính hành chính trước đây, Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. HCM được hình thành trên nền tảng năng lực thị trường. Trung tâm không xuất phát từ tham vọng đơn lẻ của chính quyền, mà là sự hội tụ của những chủ thể đang trực tiếp dẫn dắt dòng vốn lớn, với cam kết rõ ràng: làm thật, vận hành thật và tạo ra kết quả thật, qua đó mở ra một chương mới trong nỗ lực đưa Việt Nam bước vào “vòng trong” của dòng vốn toàn cầu.

Theo các chuyên gia, việc thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam mang ý nghĩa vượt ra ngoài một quyết định mang tính biểu tượng hay thuần túy về thể chế.

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, đây là một bước đi chiến lược nhằm chuyển trục mô hình tăng trưởng của Việt Nam từ chiều rộng sang chiều sâu, từ dựa nhiều vào vốn và lao động sang dựa ngày càng lớn vào chất lượng thể chế, công nghệ và hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Trao đổi với VietnamFinance, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP. HCM) nhận định, việc hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế sẽ mở ra một “không gian thể chế” mới, nơi Việt Nam có thể thử nghiệm và áp dụng các chuẩn mực tài chính, pháp lý và quản trị tiệm cận thông lệ toàn cầu.

"Khi các dòng vốn quốc tế chất lượng cao từ nhà đầu tư và các định chế tài chính lớn trên thế giới đổ vào, thị trường vốn trong nước sẽ được nâng cấp cả về chiều sâu lẫn mức độ minh bạch. Không chỉ tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn hiệu quả hơn, trung tâm này còn giúp Việt Nam thu hút thêm vốn tài chính, vốn cho công nghệ, tài chính xanh… thay vì chủ yếu dựa vào FDI truyền thống như trước", ông Huân nói .

Trung tâm Tài chính Quốc tế không nên được nhìn nhận như một “ốc đảo tài chính” tách biệt khỏi nền kinh tế, mà nếu thiết kế hợp lý, sẽ trở thành mắt xích kết nối tài chính với sản xuất, thương mại và logistics. Đặc biệt, nếu đặt tại TP.HCM, trung tâm này có thể giữ lại phần giá trị gia tăng tài chính từng chảy sang các trung tâm trong khu vực, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nội địa “đứng trên vai người khổng lồ”, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Về lợi thế, ông Huân cho rằng, Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới với nhu cầu vốn rất lớn cho hạ tầng, công nghiệp, chuyển đổi năng lượng, kinh tế số và đổi mới sáng tạo – đây chính là dư địa tự nhiên cho sự phát triển của các dịch vụ tài chính quốc tế. Bên cạnh đó, Việt Nam chưa bị “trói buộc” quá nặng bởi hạ tầng tài chính truyền thống hay các nhóm lợi ích cố định như những trung tâm lâu đời, qua đó có thêm không gian để thiết kế cơ chế linh hoạt cho fintech, tài sản số, sandbox tài chính và các mô hình tài chính dựa trên AI, blockchain, dữ liệu lớn.

Dù vậy, ông Huân cũng chỉ ra những điểm nghẽn không nhỏ. Độ sâu của thị trường tài chính còn hạn chế, thị trường vốn phát triển chưa tương xứng với quy mô nền kinh tế, trong khi khung pháp lý vẫn thiên về tư duy quản lý an toàn hơn là kiến tạo thị trường. So với các trung tâm tài chính thành công như Singapore, Hong Kong hay Dubai, Việt Nam còn thiếu kinh nghiệm vận hành các cấu trúc tài chính phức tạp, thiếu các định chế trung gian chuyên nghiệp và đội ngũ nhân sự có khả năng làm việc trong môi trường chuẩn mực toàn cầu.

Ngoài ra, nhà đầu tư quốc tế khi lựa chọn trung tâm tài chính không chỉ quan tâm đến ưu đãi, mà còn đánh giá cao sự ổn định chính sách, tính dự báo, cơ chế giải quyết tranh chấp và mức độ bảo vệ nhà đầu tư. Đây là những lĩnh vực Việt Nam đã có bước cải thiện đáng kể, song vẫn cần thêm thời gian để củng cố niềm tin một cách bền vững.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng, việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại Việt Nam không đơn thuần là một dự án phát triển dịch vụ tài chính, mà là bước nâng cấp tổng thể về thể chế, cấu trúc thị trường và mức độ hội nhập của nền kinh tế. Theo ông, nếu chỉ dừng ở việc tập trung các ngân hàng, công ty chứng khoán hay quỹ đầu tư vào một địa điểm cụ thể thì chưa thể gọi là trung tâm tài chính quốc tế đúng nghĩa. Yếu tố cốt lõi phải là một “không gian thể chế đặc biệt”, nơi các chuẩn mực pháp lý, cơ chế vận hành và mức độ tự do hóa thị trường tiệm cận thông lệ quốc tế.

Nhận diện 4 yếu tố nền tảng

Kỳ vọng lớn là như vậy, nhưng ở thời điểm hiện tại, việc IFC có thành công hay không vẫn là câu hỏi lớn cần thêm nhiều thời gian.

Ông Lực phân tích, một IFC thành công cần hội tụ ít nhất bốn điều kiện nền tảng. Thứ nhất là khung pháp lý minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao, đặc biệt liên quan đến quyền tài sản, giải quyết tranh chấp và thực thi hợp đồng. Nhà đầu tư quốc tế quan tâm trước hết đến mức độ bảo vệ pháp lý và khả năng chuyển đổi, luân chuyển vốn. Thứ hai là cơ chế ngoại hối và quản lý dòng vốn đủ linh hoạt. Nếu vẫn áp dụng cơ chế kiểm soát quá chặt, thiếu công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá và chuyển tiền xuyên biên giới, thì rất khó thu hút các định chế tài chính toàn cầu.

Thứ ba là hệ sinh thái thị trường vốn phải đủ chiều sâu. Việt Nam cần phát triển mạnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp, các sản phẩm phái sinh, quỹ đầu tư, tài chính xanh và tài chính số. IFC không thể vận hành hiệu quả nếu thị trường chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng. Thứ tư là nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng số hiện đại, bởi tài chính quốc tế gắn liền với công nghệ, dữ liệu lớn và quản trị rủi ro phức tạp.

TS. Cấn Văn Lực cũng nhấn mạnh, Việt Nam có lợi thế nhất định như vị trí địa kinh tế thuận lợi, độ mở thương mại cao, môi trường chính trị – xã hội ổn định và tiềm năng tăng trưởng dài hạn tích cực. Tuy nhiên, cạnh tranh trong khu vực là rất lớn khi đã có những trung tâm tài chính lâu đời và hoàn thiện như Singapore hay Hong Kong. Vì vậy, Việt Nam không nên đặt mục tiêu “đối đầu” trực tiếp, mà cần lựa chọn chiến lược khác biệt, tập trung vào các phân khúc có lợi thế như tài chính xanh, tài chính cho chuỗi cung ứng, tài chính phục vụ kinh tế số và doanh nghiệp vừa và nhỏ.

IFC chỉ thực sự phát huy tác dụng khi gắn với chiến lược phát triển quốc gia dài hạn. Nếu làm tốt, trung tâm tài chính quốc tế sẽ giúp Việt Nam thu hút dòng vốn chất lượng cao, nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và giảm dần sự phụ thuộc vào vốn tín dụng truyền thống. Ngược lại, nếu thiếu cải cách thể chế đồng bộ và cơ chế vận hành vượt trội, IFC có nguy cơ chỉ mang tính biểu tượng, khó tạo ra tác động lan tỏa thực chất cho nền kinh tế.

Luật sư Nguyễn Tiến Lập, Thành viên Văn phòng Luật sư NHQuang và Cộng sự, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho rằng, yêu cầu tạo đột phá là hoàn toàn đúng đắn và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, phải tránh tâm lý nóng vội hay cách làm “đốt cháy giai đoạn". Mọi sáng kiến muốn đạt đến độ chín đều cần thời gian để chuẩn bị và hoàn thiện. Song để khởi động những ý tưởng mới, dù chưa bàn tới quy mô lớn hay tầm vóc vĩ đại, vẫn cần một cú hích ban đầu, đi kèm với quyết tâm chính trị và sự dũng cảm trong hành động.

Ông Lập nhận định nếu Trung tâm Tài chính Quốc tế được thiết kế và vận hành đúng tinh thần cải cách thể chế, bảo đảm tính minh bạch và vượt trội về cơ chế, đây có thể trở thành một trụ cột chiến lược, hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng cao nhưng vẫn bền vững. Đồng thời, đó cũng sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới với chất lượng và sức chống chịu tốt hơn.