Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Quang Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) xung quanh vấn đề này.

Thị trường Trung Quốc không còn “dễ tính”

- Thưa ông, năm 2025, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam ước đạt khoảng 4 tỷ USD, tiếp tục giữ vai trò trụ cột của ngành rau quả. Ông đánh giá như thế nào về trạng thái “sẵn sàng bước vào giai đoạn ổn định hơn” của ngành hàng này?

Ông Nguyễn Quang Hiếu: Năm 2025, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam ước đạt khoảng 4 tỷ USD, tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong nhóm rau quả xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, trong năm vừa qua, ngành hàng này cũng đối mặt với không ít trục trặc, đặc biệt liên quan đến công tác kiểm định, kiểm nghiệm một số chỉ tiêu chất lượng. Đến thời điểm hiện nay, có thể khẳng định rằng, ngành hàng sầu riêng đã cơ bản sẵn sàng bước vào giai đoạn ổn định hơn, nhất là trong việc đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật ngày càng chặt chẽ của thị trường nhập khẩu.

Ngày 26/12, Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam, chọn sầu riêng làm sản phẩm thí điểm từ 1/1/2026 - 30/6/2026. Ảnh: N.H

Thực tế cho thấy, khi "mở cửa" thị trường Trung Quốc, sầu riêng nhanh chóng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Năm nay cũng không phải ngoại lệ, khi mặt hàng này tiếp tục đóng vai trò then chốt trong cơ cấu xuất khẩu toàn ngành. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rõ rằng, Trung Quốc không còn là thị trường “dễ tính” như trước.

Trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc duy trì tăng trưởng khá, tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, nhu cầu tiêu dùng có sự chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng ưu tiên sức khỏe, an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm. Điều này lý giải vì sao thời gian qua, phía Trung Quốc liên tục bổ sung các biện pháp quản lý và yêu cầu kỹ thuật mới nhằm bảo vệ người tiêu dùng trong nước.

Những quy định mới này đã tác động trực tiếp đến xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi việc thích ứng còn chậm. Tuy nhiên, đây cũng là áp lực cần thiết để ngành hàng sầu riêng điều chỉnh theo hướng bài bản hơn, chú trọng chất lượng và phát triển bền vững trong dài hạn.

Cần nhấn mạnh rằng, không chỉ Việt Nam mà các quốc gia cạnh tranh trong khu vực cũng cần thời gian để thích nghi với các yêu cầu mới của thị trường Trung Quốc. Chính độ trễ này đã ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu nói chung. Dù vậy, khi Việt Nam từng bước đáp ứng và làm chủ các tiêu chuẩn mới, xuất khẩu sầu riêng đã dần phục hồi và tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng của toàn ngành rau quả.

Chưa thể nói sầu riêng Việt Nam vượt Thái Lan bền vững về thị phần

- Có ý kiến cho rằng, dự báo sầu riêng Việt Nam sẽ vượt Thái Lan về thị phần tại Trung Quốc, ông bình luận gì về nhận định này?

Ông Nguyễn Quang Hiếu: Có thể khẳng định, đây vẫn là mặt hàng xuất khẩu rất quan trọng, thậm chí giữ vai trò chủ lực trong nhóm rau quả của Việt Nam. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện nay, việc dự báo sầu riêng Việt Nam sẽ vượt Thái Lan bền vững về thị phần tại Trung Quốc có lẽ vẫn còn sớm.

Ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. Ảnh: N.H

Thực tế cho thấy, sản xuất nông nghiệp của Việt Nam hiện nay vẫn tồn tại không ít hạn chế. Quy mô sản xuất còn manh mún, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều; nhận thức của một bộ phận người dân về việc sử dụng hóa chất, vật tư nông nghiệp chưa đầy đủ. Bên cạnh đó, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ vẫn là một “điểm nghẽn” lớn. Nếu những vấn đề này được giải quyết căn cơ, sầu riêng hoàn toàn có thể đóng góp nhiều hơn nữa cho tăng trưởng xuất khẩu của ngành rau quả.

Bước sang năm 2026, xuất khẩu sầu riêng được dự báo vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó có những yếu tố khách quan như các yêu cầu ngày càng chặt chẽ liên quan đến dư lượng, cảnh báo kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu. Từ góc độ cơ quan chuyên môn, chúng tôi cho rằng, các đơn vị sản xuất và xuất khẩu cần kiểm soát chặt chẽ chất lượng ngay từ khâu trồng trọt, nâng cao trách nhiệm trong quá trình tạo ra sản phẩm, nhằm bảo đảm uy tín của sầu riêng Việt Nam trên thị trường Trung Quốc. Việc để xảy ra vi phạm kéo dài có thể dẫn tới nguy cơ phía bạn áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn.

- Trong bối cảnh không còn quản lý bằng “trần” diện tích, các công cụ kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và tín hiệu thị trường sẽ được sử dụng như thế nào để kiểm soát phát triển nóng và hạn chế rủi ro cho người trồng sầu riêng, thưa ông?

Ông Nguyễn Quang Hiếu: Liên quan đến sầu riêng, hiện nay, số lượng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được cấp khá lớn, trong đó khoảng hơn 12.000 mã đang hoạt động, cùng với gần 180 cơ sở đóng gói được công nhận. Ngoài ra, vẫn còn nhiều hồ sơ đang chờ xem xét, phê duyệt.

Về sản lượng, việc dự báo chính xác là không dễ, bởi năng suất sầu riêng phụ thuộc rất lớn vào cách canh tác. Có những vườn được đầu tư thâm canh mạnh, thậm chí “ép cây” để cho năng suất cao trong ngắn hạn, có thể đạt 35 - 40 tấn/ha. Tuy nhiên, những mô hình sản xuất bền vững, chú trọng giữ cây lâu dài, thường chỉ duy trì năng suất khoảng 10 - 15 tấn/ha. Do đó, nếu tính bình quân hợp lý, năng suất phổ biến dao động trong khoảng 15 - 20 tấn/ha.

Hiện nay, tổng diện tích trồng sầu riêng khoảng 178.000 - 180.000 ha, song diện tích bước vào giai đoạn thu hoạch mới chỉ hơn 90.000 ha. Với diện tích thu hoạch hiện tại, sản lượng đã đạt khoảng 1 triệu tấn. Trong những năm tới, khi toàn bộ diện tích bước vào giai đoạn kinh doanh ổn định, nếu tổ chức sản xuất tốt, sản lượng sầu riêng hoàn toàn có thể đạt mức 3 - 3,5 triệu tấn. Tuy nhiên, để đưa ra con số cụ thể cho từng năm, đặc biệt là năm tới, vẫn cần tiếp tục rà soát, cập nhật số liệu thực tế về diện tích và tình hình sinh trưởng của cây trồng.

Về diện tích sầu riêng, thực tế hiện nay, diện tích trồng đã vượt xa so với quy hoạch trước đây, ước tính cao hơn gấp đôi. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng quy hoạch cũ đã không còn hiệu lực và theo Luật Quy hoạch hiện hành, việc lập quy hoạch riêng cho cây trồng cụ thể không còn được áp dụng như trước.

Chính vì không còn quy hoạch theo cách truyền thống, công tác quản lý sản xuất hiện nay gặp không ít khó khăn. Thay vì quản lý bằng “trần” diện tích, cơ quan chức năng chủ yếu định hướng thông qua các công cụ kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, điều kiện thị trường và khuyến cáo sản xuất, nhằm hạn chế phát triển nóng và rủi ro cho người dân.

Trong bối cảnh đó, điều quan trọng nhất là nâng cao nhận thức của người sản xuất, tránh tâm lý chạy theo phong trào, mở rộng diện tích ồ ạt mà thiếu liên kết thị trường. Việc phát triển sầu riêng cần gắn chặt với yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng tiêu thụ, thay vì chỉ tập trung vào mở rộng diện tích.

- Xin cảm ơn ông!

Năm 2025, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam ước đạt khoảng 4 tỷ USD, tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong nhóm hàng rau quả. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng là không ít thách thức về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.