Những cuộc không kích giữa Mỹ, Israel và Iran không chỉ làm rung chuyển Trung Đông, mà đang tạo ra một chuỗi phản ứng dây chuyền đối với kinh tế toàn cầu. Từ giá dầu, vận tải biển, hàng không cho tới thị trường tài chính, xung đột lần này đang đặt thế giới trước nguy cơ một cú sốc năng lượng mới trong bối cảnh tăng trưởng vốn đã mong manh.

Theo chuyên gia xuất khẩu Nguyễn Tuấn Việt, Tổng giám đốc Công ty xúc tiến xuất khẩu VIETGO, tình hình xung đột Trung Đông khiến nhiều người lo ngại sẽ ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu. Tuy nhiên, theo quan điểm của ông, mục tiêu tăng trưởng 2 con số mà Chính phủ đề ra vẫn hoàn toàn khả thi.

Theo ông Việt, điều quan trọng là Việt Nam phải biết cách điều chỉnh danh mục mặt hàng xuất khẩu sao cho linh hoạt. Khi cấu trúc thế giới thay đổi từ trạng thái hòa bình sang xung đột, nhu cầu thị trường sẽ chuyển dịch tức thì. Nếu doanh nghiệp vẫn giữ nguyên tư duy sản xuất và mặt hàng của thời bình thì sẽ tự làm khó mình.

Ông Việt cho rằng trong bối cảnh xung đột, chúng ta cần nhìn nhận dưới góc độ "kinh tế thời chiến". Các mặt hàng xa xỉ phẩm chắc chắn sẽ tiêu thụ chậm lại hoặc đóng băng.

Thay vào đó, nhu cầu sẽ tập trung mạnh mẽ vào nhóm hàng thiết yếu và hậu cần như nông sản và thực phẩm, các loại đồ khô, lương thực có thể bảo quản lâu. Bên cạnh đó là các mặt hàng quân nhu/hậu cần, các sản phẩm phục vụ trực tiếp cho sinh hoạt trong điều kiện khắc nghiệt hoặc quân sự như tăng bạt, võng, áo mưa, hòm đạn, và trang phục bảo hộ.

"Đây là những mặt hàng sẽ có nhu cầu đột biến. Các doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi dây chuyền để đáp ứng các đơn hàng gấp này", ông Việt nói.

Vấn đề nan giải nhất hiện nay theo ông Việt là vận tải. Xung đột tại Trung Đông và khu vực Biển Đỏ đã khiến kênh đào Suez - tuyến đường huyết mạch sang châu Âu bị đe dọa nghiêm trọng. Hiện tại, các tàu không dám đi qua Biển Đỏ mà phải vòng qua Mũi Hảo Vọng của Nam Phi.

Việc thay đổi lộ trình này theo phân tích của ông Việt sẽ dẫn đến hai hệ lụy trực tiếp: Quãng đường kéo dài khiến thời gian vận chuyển tăng thêm từ 20 - 25 ngày. Một chuyến hàng đi châu Âu trước đây mất khoảng 25 ngày thì nay có thể lên tới 50 ngày; cước tàu tăng phi mã, gấp 2 - 3 lần so với bình thường do rủi ro chiến tranh và chi phí nhiên liệu phát sinh.

Với thời gian vận chuyển kéo dài lên đến 50 ngày, các mặt hàng nông sản tươi như chuối, thanh long (vốn có vòng đời bảo quản tối đa khoảng 35 ngày) sẽ không thể chịu nổi nhiệt.

"Hàng sẽ hỏng trước khi cập cảng. Vì vậy, doanh nghiệp cần tạm dừng hoặc chuyển hướng các mặt hàng này tại các thị trường châu Âu và Đông Âu để tránh thua lỗ trắng tay", Tổng giám đốc VIETGO nói.

Để an toàn trong giai đoạn này, vị chuyên gia đưa ra 3 khuyến nghị thực chiến cho các doanh nghiệp. Trong đó, cần ưu tiên điều kiện FOB: "Hãy cố gắng bán hàng tại cảng đi và thu tiền ngay khi hàng lên tàu. Điều này giúp đẩy rủi ro vận tải và chi phí phát sinh cho phía người mua".

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng cần kiểm soát LC (thư tín dụng). Do tàu đi chậm hơn dự kiến 20-25 ngày, các LC rất dễ bị quá hạn (expired). Doanh nghiệp cần chủ động yêu cầu khách hàng gia hạn LC ngay khi có thông báo thay đổi lộ trình tàu.

Cuối cùng là bảo hiểm và lựa chọn hãng tàu. Theo ông Việt, nếu phải đi điều kiện CNF/CIF, bắt buộc phải mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh và ưu tiên các hãng tàu đi thẳng (direct), tránh các điểm chuyển tải (transshipment), nếu khách hàng không thanh toán trước khi tàu cập bến thì cho tàu quay đầu.