Thị trường nhượng quyền (franchise) tại Việt Nam đang bước vào một chu kỳ thanh lọc chưa từng có. Đây là một cuộc chơi có biên lợi nhuận mỏng. Đối với ngành nhà hàng, biên lợi nhuận gộp tiêu chuẩn chỉ dao động từ 10-15%. Các nhà đầu tư ngày càng thận trọng hơn với những hệ thống mà bên nhượng quyền kiếm lời bằng cách bán thiết bị hoặc sản phẩm bị đội giá.

Ngành F&B chiếm khoảng 80% tổng số thương hiệu nhượng quyền tại Việt Nam - thị trường có mật độ F&B dày đặc nhất Đông Nam Á với tỷ lệ 1 cửa hàng/300 dân. Động lực tăng trưởng chính nằm ở mảng đồ uống. Báo cáo của Momentum Works (tháng 3/2026) cho thấy, quy mô chuỗi đồ uống tại Việt Nam đã vượt 1,3 tỷ USD, xếp thứ 3 Đông Nam Á. Trong đó, chuỗi cà phê đạt 725 triệu USD (tăng 27% so với năm 2023) và chuỗi trà đạt 617 triệu USD (tăng 28%).

Tuy nhiên, mật độ phân bổ quá dày đặc - có thời điểm đạt mức trung bình 1 cửa hàng trên 300 dân - đã dẫn đến tình trạng cạnh tranh nội bộ giữa các điểm bán cùng thương hiệu trong bán kính dưới 1 km.

Thực tế này buộc một số chuỗi lớn, điển hình như thương hiệu kem và trà sữa Mixue, phải tiến hành đóng cửa hơn 400 cửa hàng trên thị trường quốc tế, chủ yếu tại Việt Nam và Indonesia, nhằm cắt giảm các chi phí vận hành kém hiệu quả và cân đối lại doanh thu trung bình trên từng điểm bán.

Trái ngược với đà thu hẹp của một số thương hiệu ngoại, các chuỗi đồ uống nội địa đang cho thấy sự nhạy bén bằng các mô hình vận hành linh hoạt hơn. Milano Coffee đã vươn lên với mạng lưới khoảng 2.500 cửa hàng nhờ chiến lược tập trung vào các mặt bằng có mức phí vừa phải, thâm nhập sâu vào các khu dân cư và thị trường tỉnh thay vì cạnh tranh vị trí đắc địa tại trung tâm đô thị lớn.

Khảo sát thực tế từ các chuyên gia vận hành cho thấy mô hình nhượng quyền tinh gọn và phương thức bán hàng đa thương hiệu (multi-brand selling) đạt hiệu quả khai thác diện tích khá tốt, với doanh thu trung bình trên mỗi mét vuông đạt khoảng 4,2 triệu đồng. Nhờ cấu trúc chi phí được tối ưu, thời gian hoàn vốn của các mô hình này được rút ngắn xuống còn 6 tháng đến 1 năm, tối ưu hơn so với khoảng thời gian 2 đến 5 năm của các mô hình truyền thống quy mô lớn.

Áp lực từ giá thuê mặt bằng và chi phí nhân công leo thang tại các đô thị hạt nhân cũng đang thúc đẩy một làn sóng dịch chuyển địa lý của dòng vốn đầu tư về các thị trường thứ cấp như Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ và Bình Dương.

Tại các khu vực này, biên lợi nhuận ròng có xu hướng ổn định hơn nhờ chi phí cố định thấp và dư địa thị trường còn lớn từ sự mở rộng của tầng lớp trung lưu. Ngoài ra, nguồn cung đối tác nhận quyền tại các tỉnh thành cũng đang gia tăng nhờ nhóm nhân sự chuyển dịch từ các khu vực kinh tế khác muốn tìm kiếm giải pháp khởi nghiệp an toàn.

Thống kê từ Focus Consulting chỉ ra rằng, nhờ có quy trình quản lý và vận hành chuẩn hóa từ bên nhượng quyền, tỷ lệ đóng cửa của các cửa hàng franchise trong vòng 5 năm chỉ ở mức 10% đến 20%, thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ 35% đến 50% của các mô hình kinh doanh độc lập.

Sự xuất hiện của các tập đoàn mega-franchisee lớn như IPPG, Mesa Group hay Good Day Hospitality đang làm thay đổi phương thức phân phối của ngành bán lẻ. Bằng việc mua trọn gói quyền phát triển và trực tiếp điều hành các danh mục đa thương hiệu quốc tế (IPPG vận hành Domino’s, Burger King, Popeyes; Mesa Group quản lý Texas Chicken, MK Restaurants, Hachiban Ramen), các đơn vị này có khả năng tối ưu hóa triệt để chi phí nhân sự quản lý, gia tăng thế mạnh đàm phán mặt bằng tổng thể với các đối tác bất động sản và đồng bộ hóa hệ thống logistics.

Sự dịch chuyển này cho thấy thị trường franchise tại Việt Nam đang từng bước chuyển sang giai đoạn phát triển trưởng thành và minh bạch hơn, nơi năng lực cạnh tranh được định hình bởi tính kỷ luật trong quản trị tài sản và hiệu quả vận hành chuỗi ở quy mô lớn.