Việt Nam có vai trò ngày càng quan trọng với các trung tâm dữ liệu toàn cầu

Dòng vốn Hàn Quốc và Trung Quốc thúc đẩy hệ sinh thái điện tử

Ông Frederic Neumann - Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á và Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á, cùng ông Justin Feng - Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC cho rằng, siêu chu kỳ AI hiện nay vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh. Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành điện tử cho thấy hoạt động sản xuất và đơn hàng đang mở rộng ở nhiều nhóm sản phẩm, từ điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng đến máy tính trên phạm vi toàn cầu.

Việt Nam chưa sản xuất được những dòng chip logic tiên tiến nhất hay bộ nhớ băng thông cao, nhưng đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong việc cung cấp các linh kiện thiết yếu cho hoạt động của trung tâm dữ liệu. Những sản phẩm như tủ mạng máy chủ, bảng mạch in và các linh kiện điện tử khác đang tạo cơ hội để Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng phục vụ hạ tầng AI.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang nổi lên như một mắt xích trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn thuê ngoài (OSAT). Đây là công đoạn xử lý hậu kỳ quan trọng, giúp hoàn thiện các loại chip được sử dụng trong trung tâm dữ liệu AI.

HSBC cho rằng, vị thế hiện nay của Việt Nam là kết quả của quá trình tích lũy năng lực sản xuất trong nhiều năm. Từ một quốc gia có vai trò hạn chế trong ngành điện tử châu Á, Việt Nam đã từng bước xây dựng năng lực sản xuất và lắp ráp trong các lĩnh vực như điện thoại thông minh, thiết bị âm thanh, màn hình, đồ gia dụng, chip cấp thấp và hàng điện tử tiêu dùng.

Nền tảng này mang lại kết quả đáng kể về thương mại. Kim ngạch xuất khẩu máy móc, thiết bị điện và điện tử của Việt Nam trong năm ngoái đạt 160 tỷ USD, tương đương khoảng 30% GDP. Hoạt động thương mại, sản xuất chế tạo và đầu tư hạ tầng cũng là những động lực quan trọng đóng góp vào kết quả tăng trưởng tích cực của nền kinh tế trong quý III.

Một trong những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam mở rộng năng lực sản xuất là sự hiện diện của các tập đoàn nước ngoài. Các doanh nghiệp Hàn Quốc như Samsung và LG đã đầu tư xây dựng những tổ hợp công nghiệp quy mô lớn, đồng thời phát triển mạng lưới nhà cung ứng tại Việt Nam.

Gần đây, dòng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (ODI) từ Trung Quốc đại lục tiếp tục tạo thêm động lực cho ngành sản xuất. Trong ba năm qua, tổng vốn ODI từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt 9 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm đến tiếp nhận dòng vốn này lớn nhất Đông Nam Á.

Theo HSBC, Việt Nam đang hưởng lợi từ sự thay đổi trong mô hình sản xuất của Trung Quốc. Thay vì chỉ đóng vai trò là công xưởng sản xuất hàng hóa cuối cùng, Trung Quốc ngày càng trở thành nguồn cung linh kiện và thiết bị cho các nhà máy ở nhiều quốc gia khác.

Xu hướng này thể hiện rõ qua hoạt động thương mại. Việt Nam là nền kinh tế ghi nhận mức tăng nhập khẩu linh kiện trung gian từ Trung Quốc lớn nhất Đông Nam Á. Nguồn đầu vào này hỗ trợ hoạt động sản xuất, tạo thêm việc làm và cơ hội kinh doanh, đồng thời giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực.

Các chuyên gia nhận định, năng lực điện tử mà Việt Nam tích lũy được nhờ dòng vốn đầu tư từ Hàn Quốc trước đây cũng góp phần tạo sức hút đối với các nhà sản xuất Trung Quốc. Ngoài ra, lực lượng lao động tương đối trẻ, chi phí cạnh tranh và kỹ năng phù hợp là những yếu tố giúp Việt Nam trở thành điểm đến sản xuất hấp dẫn.

Thách thức phía trước

Dù có nhiều cơ hội, HSBC lưu ý các doanh nghiệp Trung Quốc và Hàn Quốc đang nắm giữ nhiều khâu cung cấp linh kiện, thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn.

Điều này đồng nghĩa với việc những lợi ích dài hạn từ làn sóng đầu tư công nghệ chưa được đảm bảo. Việc mở rộng công suất sản xuất và thu hút thêm dự án không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp trong nước có thể tự động nâng cao năng lực công nghệ hoặc gia tăng tỷ trọng giá trị tạo ra trong nước.

Các chuyên gia cũng cảnh báo, không nên chủ quan trước sự bùng nổ của AI. Những lo ngại của nhà đầu tư về quy mô chi tiêu vốn và khả năng sinh lời đang gia tăng. Trong khi đó, quá trình mở rộng trung tâm dữ liệu phải đối mặt với nhiều giới hạn liên quan đến năng lượng, đất đai, nguồn nước, quy định quản lý và năng lực sản xuất.

Theo HSBC, bước đi tiếp theo của Việt Nam là tiếp tục nâng cấp vị trí trong chuỗi cung ứng công nghiệp, thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô lắp ráp. Trung Quốc là một ví dụ đáng chú ý khi từng bắt đầu với vai trò trung tâm lắp ráp cho các tập đoàn đa quốc gia, trước khi phát triển thành đối thủ cạnh tranh của nhiều doanh nghiệp hàng đầu thế giới.

Việt Nam cũng đang có những nền tảng thuận lợi để thực hiện quá trình chuyển đổi này. Trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức cải thiện độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ lĩnh vực điện tử. Bên cạnh đó, nền tảng công nghiệp còn tương đối trẻ của Việt Nam có lợi thế khi lực lượng lao động tại nhiều nền kinh tế châu Á đang già hóa nhanh chóng.

Chuyên gia HSBC cho rằng cơ hội từ làn sóng AI chỉ có thể chuyển hóa thành lợi thế dài hạn nếu Việt Nam sử dụng giai đoạn này để xây dựng năng lực công nghiệp thực chất, thay vì chỉ gia tăng công suất. Điều đó đòi hỏi Việt Nam phát triển sâu hơn mạng lưới nhà cung ứng trong nước, đồng thời tiếp nhận thêm kiến thức kỹ thuật và kinh nghiệm thương mại từ các đối tác nước ngoài.