VCCI logo

LIÊN ĐOÀN THƯƠNG MẠI VÀ CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Vietnam Chamber of Commerce and Industry

Thứ 6, 20/11/2026 | English | Vietnamese

AI viết lại bản đồ lao động - Bài 1: Khi doanh nghiệp tăng trưởng không còn gắn với tăng nhân sự

Thứ 6, 20/11/2026

Sự cố Microsoft 365 diễn ra mới đây làm nóng trở lại tranh luận về chiến lược tinh giản nhân sự trong cuộc đua AI. Từ Microsoft đến Block và Klarna, một số doanh nghiệp tiếp tục tăng trưởng dù lực lượng lao động thu hẹp. Trong khi đó, những công ty phát triển công nghệ AI tại Việt Nam như FPT, GreenNode vẫn mở rộng tuyển dụng, cho thấy nhu cầu nhân lực đang thay đổi theo nhiều hướng.

Ngày 12/11, hàng loạt dịch vụ Microsoft 365 như Outlook, Teams và SharePoint gặp sự cố trên diện rộng, ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều doanh nghiệp và tổ chức trên thế giới. Tình trạng gián đoạn kéo dài hơn 24 giờ, trước khi Microsoft thông báo khôi phục dịch vụ vào ngày 14/11.

Microsoft xác nhận sự cố xuất phát từ vấn đề kỹ thuật liên quan đến hạ tầng mạng, không phải do tấn công mạng hay các hệ thống AI gây ra. Tuy nhiên, việc gián đoạn kéo dài giữa lúc tập đoàn liên tục tái cấu trúc và cắt giảm nhân sự đã làm dấy lên những câu hỏi về vai trò của đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm trong vận hành các hệ thống công nghệ phức tạp.

Trên tạp chí WIRED, Jake Williams, chuyên gia thuộc tổ chức tư vấn an ninh IANS, cho rằng rất khó xác định mối liên hệ giữa việc giảm nhân sự và sự cố. Dù vậy, những kỹ sư từng làm việc lâu năm có thể nắm giữ kiến thức tích lũy về hệ thống, vốn đặc biệt hữu ích khi xử lý các vấn đề kỹ thuật phức tạp.

Nhân sự giảm, doanh nghiệp vẫn tăng trưởng

Song về khía cạnh kinh tế, kết quả kinh doanh của Microsoft vẫn cho thấy cải thiện ngay cả trong quá trình thu hẹp lực lượng lao động. Theo báo cáo thường niên, năm tài chính kết thúc ngày 30/6/2026, tập đoàn ghi nhận doanh thu 331,8 tỷ USD, tăng 17,8% so với năm trước. Lợi nhuận hoạt động tăng 20,8%, đạt 155,2 tỷ USD.

Trong cùng khoảng thời gian, số nhân viên toàn thời gian giảm từ 228.000 xuống còn 223.000 người. Riêng bộ phận nghiên cứu và phát triển sản phẩm giảm khoảng 3.000 người.

Microsoft không phải trường hợp duy nhất ghi nhận doanh thu và lợi nhuận tăng trong khi quy mô nhân sự thu hẹp.

Microsoft liên tục triển khai các đợt cắt giảm nhân sự từ năm 2023 đến nay. Ảnh minh họa: Enetsolutions

Tháng 2/2026, Block, tập đoàn công nghệ tài chính đứng sau Square và Cash App, công bố kế hoạch cắt giảm hơn 4.000 vị trí, đưa lực lượng lao động từ hơn 10.000 xuống dưới 6.000 người.

Nhà sáng lập Jack Dorsey cho biết các công cụ AI mới đang thay đổi cách doanh nghiệp phát triển sản phẩm và vận hành. Theo ông, những đội ngũ nhỏ hơn có thể đảm nhiệm khối lượng công việc lớn hơn nhờ sự hỗ trợ của công nghệ.

Sau đó, đến quý II/2026, Block đã hoàn tất chương trình cắt giảm hơn 40% nhân sự. Đáng ngạc nhiên là hoạt động kinh doanh tiếp tục tăng trưởng sau đợt tái cấu trúc này. Trong quý III, doanh thu đạt 6,72 tỷ USD, tăng 9,9% so với cùng kỳ; lợi nhuận gộp đạt 3,24 tỷ USD, tăng 21,6%. Lợi nhuận hoạt động theo chuẩn kế toán GAAP đạt khoảng 428 triệu USD, tăng 4,7%.

Block dự kiến chương trình tái cấu trúc giúp tiết kiệm 800–900 triệu USD chi phí nhân sự ròng mỗi năm, trong khi mức tiết kiệm thực tế đang phù hợp với kỳ vọng của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, AI không phải yếu tố duy nhất phía sau quyết định thu hẹp bộ máy.

Theo Bloomberg, nhà phân tích cấp cao Zachary Gunn thuộc ngân hàng đầu tư Financial Technology Partners cho rằng đợt cắt giảm của Block còn liên quan đến tình trạng doanh nghiệp từng tuyển dụng quá mức. Lực lượng lao động của Block đã tăng hơn ba lần trong giai đoạn 2019–2022 và bản thân Jack Dorsey cũng từng thừa nhận công ty mở rộng nhân sự quá nhanh trong thời kỳ dịch COVID-19.

Những góc nhìn này cho thấy việc thu hẹp nhân sự có thể đồng thời xuất phát từ nhu cầu điều chỉnh bộ máy và khả năng thực hiện công việc hiệu quả hơn nhờ AI.

Nếu Block thể hiện sự thay đổi ở cấp chiến lược quản trị, Klarna cung cấp ví dụ cụ thể hơn về cách công nghệ đảm nhiệm những công việc trước đây cần nhiều nhân viên thực hiện.

Theo báo cáo thường niên 2025, số nhân viên toàn thời gian của công ty công nghệ tài chính Thụy Điển giảm từ 4.352 người cuối năm 2023 xuống còn 2.831 người cuối năm 2025, tương đương mức giảm gần 35%.

Cùng giai đoạn, doanh thu Klarna tăng 54,2%, từ 2,28 tỷ lên 3,51 tỷ USD.

Trong năm 2025, trợ lý AI (chatbot) của Klarna xử lý khoảng 80% các cuộc trò chuyện chăm sóc khách hàng. Theo ước tính của doanh nghiệp, hệ thống thực hiện khối lượng công việc tương đương hơn 850 nhân viên toàn thời gian, giúp tiết kiệm khoảng 59 triệu USD chi phí chăm sóc khách hàng.

Còn tại Việt Nam, sự thay đổi trong tổ chức lao động cũng đã xuất hiện tại một số ngân hàng.

Đơn cử tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank, mã TPB), Tổng giám đốc Nguyễn Hưng cho biết ngân hàng đã tinh giản khoảng 500 nhân sự gián tiếp thực hiện những công việc lặp lại, nhập liệu và xử lý thủ công trong quá trình tái cơ cấu, đồng thời bổ sung nhân lực cho các bộ phận kinh doanh, công nghệ và dữ liệu.

Điểm chung giữa Block, Klarna hay TPBank nằm ở sự thay đổi lượng lao động cần thiết để hoàn thành công việc. Những nhiệm vụ lặp lại, xử lý dữ liệu hoặc thực hiện theo quy trình tiêu chuẩn có thể được tự động hóa, giúp doanh nghiệp đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn mà không phải tăng nhân sự tương ứng. Đối với TPBank, nguồn lực tiết kiệm được còn được chuyển hướng, đầu tư bổ sung cho các bộ phận quan trọng khác.

Nếu như trước đây, khi hoạt động kinh doanh mở rộng, doanh nghiệp thường phải tuyển thêm người như một điều tất yếu. Còn hiện nay, với AI, một phần nhu cầu đó có thể được đáp ứng bằng công nghệ, giúp tăng năng suất làm việc.

AI mở ra nhu cầu lao động mới

Năng suất lao động tăng có thể khiến nhân lực ở những khâu đơn giản, lặp lại trở nên dư thừa, dẫn đến cắt giảm nhân sự. Nhưng đối với các hoạt động trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ, hiệu quả cao hơn lại mở ra cơ hội mở rộng kinh doanh và phát triển thị trường. Để tận dụng cơ hội đó, một số doanh nghiệp tiếp tục tuyển thêm người, thay vì thu hẹp bộ máy.

Tại CTCP FPT (mã FPT), nhu cầu dịch vụ công nghệ thông tin từ thị trường quốc tế tiếp tục tạo ra khối lượng công việc mới.

Theo công bố kết quả kinh doanh chín tháng năm 2026, doanh thu dịch vụ CNTT nước ngoài của FPT đạt 28.538 tỷ đồng, tăng 11,6% so với cùng kỳ. Giá trị hợp đồng ký mới đạt 36.137 tỷ đồng, tăng 23,1%, cao hơn tốc độ tăng trưởng doanh thu đã ghi nhận.

Đáng chú ý, riêng doanh thu từ dịch vụ AI và phân tích dữ liệu đạt 2.915 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ.

Sự gia tăng của các hợp đồng ký mới cho thấy doanh nghiệp tiếp tục bổ sung khối lượng công việc cho những kỳ tiếp theo, tạo nhu cầu duy trì và phát triển đội ngũ kỹ thuật phục vụ khách hàng quốc tế.

Theo báo cáo tài chính, đến cuối quý III/2026, FPT có 89.673 nhân sự trên toàn hệ sinh thái, tăng 3.682 người, tương đương 4,3% so với cuối năm 2025.

Đáng chú ý, việc mở rộng lực lượng lao động diễn ra cùng quá trình cải thiện năng suất tại một số hoạt động kinh doanh. Theo báo cáo thường niên 2025, doanh thu trên mỗi nhân viên bình quân trong lĩnh vực dịch vụ CNTT cho thị trường nước ngoài tăng từ 1,03 tỷ đồng năm 2024 lên 1,1 tỷ đồng năm 2025, tương đương mức cải thiện 7,6% .

Chỉ số này hứa hẹn sẽ tiếp tục được cải thiện trong năm 2026 khi tốc độ tăng trưởng doanh thu đang nhanh hơn tốc độ tuyển dụng.

Một trường hợp khác là GreenNode, đơn vị phát triển dịch vụ hạ tầng và điện toán đám mây AI thuộc hệ sinh thái Tập đoàn VNG.

Theo công bố của VNG, doanh thu của GreenNode quý III/2026 đạt 164 tỷ đồng, tăng 13,9% so với mức 144 tỷ đồng trong quý II. Riêng doanh thu AI Cloud tăng 160% so với cùng kỳ năm trước.

Cùng với tăng trưởng kinh doanh, GreenNode đang mở rộng hạ tầng phục vụ các dịch vụ AI. BCTC VNG quý III ghi nhận khoảng 778 tỷ đồng trả trước để mua sắm hệ thống máy chủ AI. Đại diện GreenNode xác nhận các khoản ứng trước mua máy chủ AI trong báo cáo liên quan đến đơn vị này.

Hoạt động đầu tư hạ tầng diễn ra đồng thời với việc bổ sung nhân sự kỹ thuật. Theo thông tin từ doanh nghiệp, lực lượng lao động GreenNode trong quý III tăng 9% so với quý II, chủ yếu tập trung vào các vị trí kỹ sư AI và kỹ sư hệ thống phục vụ nghiên cứu, phát triển sản phẩm.

Như vậy, doanh thu GreenNode đang tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng nhân sự trong cùng giai đoạn. Đáng chú ý hơn, doanh nghiệp đang tăng đầu tư cả về hạ tầng tính toán lẫn đội ngũ kỹ thuật, thay vì chỉ sử dụng công nghệ để tinh giản các hoạt động hiện hữu.

Trường hợp FPT và GreenNode phản ánh một hướng tác động khác của AI đối với thị trường lao động. Công nghệ có thể làm giảm nhu cầu con người ở những nhiệm vụ đã được tự động hóa, nhưng việc phát triển sản phẩm và dịch vụ mới vẫn đòi hỏi nguồn lực để nghiên cứu, xây dựng, triển khai và vận hành.

Điều này khiến vấn đề lao động không đơn thuần nằm ở số lượng nhân viên doanh nghiệp tăng hay giảm, mà còn ở sự thay đổi về loại công việc và năng lực được tìm kiếm.

Ở góc nhìn thận trọng, trong cuộc trao đổi với Harvard Gazette tháng 9/2026, giáo sư Raffaella Sadun thuộc Trường Kinh doanh Harvard cảnh báo doanh nghiệp có thể gặp rủi ro nếu coi AI là công cụ thay thế hoàn toàn việc đầu tư vào con người.

Theo bà, giá trị của một nhân viên không chỉ nằm ở những nhiệm vụ được ghi trong bản mô tả công việc. Họ còn nắm giữ kiến thức tích lũy về sản phẩm, khách hàng, quy trình và cách tổ chức vận hành. Những hiểu biết này có thể đóng vai trò quan trọng trong xử lý các tình huống phức tạp mà hệ thống tự động khó dự đoán trước được.

Quan điểm này cũng liên hệ lại với sự cố Microsoft về vai trò của các kỹ sư giàu kinh nghiệm trong duy trì hoạt động của hệ thống công nghệ. Khi AI có thể đảm nhiệm ngày càng nhiều nhiệm vụ thường ngày, kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm xử lý những vấn đề phát sinh vẫn là nguồn lực có giá trị đối với doanh nghiệp.

Còn đối với những nhân sự trẻ hơn, diễn biến tại Block, Klarna đến FPT và GreenNode, cũng mang lại những giá trị trải nghiệm nhất định về định hướng phát triển nghề nghiệp. Một phần công việc được chuyển sang hệ thống tự động và không còn cần thiết như trước, trong khi nhu cầu phát triển công nghệ, quản lý và vận hành những hoạt động phức tạp tiếp tục mở rộng.

Trao đổi với người viết, kiến trúc sư trưởng của một công ty phần mềm cho biết AI đã thực sự cải thiện năng suất, hỗ trợ đắc lực cho các kỹ sư CNTT trong công ty ông. Tuy nhiên ông cũng khẳng định cơ hội việc làm không vì AI mà thu hẹp, song các kỹ sư trẻ cần trang bị thêm kiến thức về AI cũng như phải nỗ lực chuyển đổi nhanh hơn.

Khi AI có thể đảm nhiệm ngày càng nhiều nhiệm vụ, giá trị của người lao động sẽ không chỉ được đo bằng khối lượng công việc hoàn thành, mà còn ở kỹ năng sử dụng công nghệ, kiến thức chuyên môn và năng lực giải quyết những vấn đề mà hệ thống tự động chưa thể đảm nhiệm hiệu quả.

Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến những người đang làm việc, mà còn đặt ra những lựa chọn mới đối với thế hệ chuẩn bị gia nhập thị trường lao động.

Đón đọc Bài 2: Người trẻ tìm lối đi mới trước làn sóng AI

TheoVŨ ĐẶNG (Tạp chí điện tử Nhà đầu tư)

Có thể bạn quan tâm