Sáng 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, cho biết các chính sách đưa ra tại dự thảo luật dựa trên nguyên tắc hỗ trợ có trọng tâm và gắn với kết quả đầu ra, thay vì "nhà nước hỗ trợ cái chính có, chuyển sang thứ doanh nghiệp cần". 

Đề xuất hộ kinh doanh chuyển lên công ty không cần chủ tịch, kế toán trưởng

Một nhóm chính sách lớn trong dự thảo tập trung vào hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Theo đề xuất, doanh nghiệp sau chuyển đổi không bắt buộc phải có chủ tịch công ty và kế toán trưởng. Chủ sở hữu có thể trực tiếp làm giám đốc, tổng giám đốc hoặc thuê người khác đảm nhiệm. Ở khâu kế toán, doanh nghiệp có thể tự thực hiện, thuê dịch vụ bên ngoài hoặc bố trí người thân, nhân sự quản lý, thủ kho kiêm nhiệm, miễn đáp ứng các quy định của Luật Doanh nghiệp.

Đây được xem là một trong những cách giảm chi phí tổ chức và vận hành đối với nhóm doanh nghiệp mới chuyển đổi, vốn thường có quy mô nhỏ và nguồn lực quản trị hạn chế.

Doanh nghiệp thuộc diện chuyển đổi từ hộ kinh doanh cũng được đề xuất miễn một số loại lệ phí như phí đăng ký, công bố đăng ký lần đầu, cấp giấy phép lần đầu, giấy chứng nhận và chứng chỉ hành nghề.

Trong 36 tháng đầu kể từ khi chuyển đổi, doanh nghiệp được áp dụng cơ chế kê khai thuế, kế toán và báo cáo đơn giản dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Chi phí sử dụng nền tảng số, phần mềm kế toán và dịch vụ kế toán dự kiến được hỗ trợ tối đa 24 tháng.

Ngoài ra, dự thảo đề xuất giảm đóng bảo hiểm xã hội trong 12 tháng và rút ngắn thời gian cấp giấy đăng ký doanh nghiệp xuống một ngày làm việc.

Nếu được thông qua, nhóm chính sách này sẽ tác động trực tiếp tới chi phí gia nhập và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, đồng thời tạo thêm động lực để hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp.

Với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa nói chung, dự thảo đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm. 

Doanh nghiệp cũng được mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường thông qua mua sắm công, trong đó được tham gia đấu thầu một số gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa có giá trị tối đa 20 tỷ đồng. 

Về mặt bằng sản xuất, các khu, cụm công nghiệp mới dự kiến phải dành bình quân 20 ha hoặc 5% diện tích cho thuê cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhóm doanh nghiệp này cũng được đề xuất giảm ít nhất 30% tiền thuê đất trong 5 năm đầu. 

Tuy nhiên, việc mở rộng chính sách hỗ trợ cũng đặt ra yêu cầu xác định đúng đối tượng để tránh nguồn lực bị phân tán.

Theo dự thảo, tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa được thay đổi khi bỏ tiêu chí tổng nguồn vốn. Dự luật giữ hai tiêu chí chính là tối đa 300 lao động bình quân năm và doanh thu năm liền kề không quá 400 tỷ đồng.

Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, ủy ban cơ bản nhất trí về sự cần thiết điều chỉnh tiêu chí xác định DNNVV. Song đề nghị tiếp tục rà soát các quy định bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, xác định rõ tiêu chí, điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ, không phát sinh thủ tục hành chính, tránh cơ chế xét duyệt, “xin - cho”.

Nêu ý kiến định hướng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa luật phải "tạo ra bước đột phá về chính sách", chuyển từ phương thức hỗ trợ theo khả năng cung cấp của Nhà nước sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải tính toán kỹ các rủi ro có thể phát sinh, đơn cử như ngưỡng doanh thu 400 tỷ đồng vẫn có thể "lọt" một số doanh nghiệp đã có năng lực rất tốt vào diện được hỗ trợ, từ đó làm loãng nguồn lực quốc gia.

“Đối với bất kỳ doanh nghiệp nào, câu hỏi đầu tiên luôn là tiền đâu và vốn ở đâu. Có vốn thì mới có mặt bằng sản xuất, có vốn mới mua sắm được thiết bị và ứng dụng khoa học, công nghệ”, Chủ tịch Quốc hội nêu và lưu ý, việc "cấp phép thành lập doanh nghiệp thì rất dễ nhưng đưa ra rất khó". Thực tế có những doanh nghiệp theo kiểu "tay không bắt giặc", đăng ký thành lập chỉ để mua bán hóa đơn chứng từ và gian lận thương mại.

Đề xuất hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng nộp thuế trên doanh thu

Ở góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng dự luật nên hướng vào những nhóm chính sách có thể thực hiện được ngay sau khi ban hành luật. Việc này để tránh thực tế chính sách hỗ trợ tốt, song "khi xuống đến cấp cơ sở, doanh nghiệp thụ hưởng được rất ít".

Ông Tuấn đề xuất, doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng một năm được nộp thuế theo doanh thu. Lý do là hộ có doanh thu dưới 10 tỷ hiện vẫn phải mở sổ sách kế toán, và có tới 4 loại sổ, nộp thuế theo thu nhập (doanh thu trừ chi phí). "Với doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh việc tính toán chi phí rất phức tạp. Một hàng phở làm sao chứng minh được con gà mua ở đâu mà có hóa đơn, chứng từ?", ông nêu.

Theo đại diện VCCI, nếu cho nộp thuế trên doanh thu sẽ tác động đến 5 - 6 triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, hiệu ứng xã hội sẽ rất lớn.

Tiếp thu giải trình thêm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, số doanh nghiệp nhỏ và vừa đang chiếm khoảng 98,4% số lượng doanh nghiệp, nhưng dư nợ tín dụng chỉ khoảng 19 - 20%, là tỷ lệ rất nhỏ. 

Đáng chú ý, các quỹ hỗ trợ "thực sự còn manh mún và rất uổng phí". Bình quân mỗi địa phương hiện nay có khoảng 19 - 20 quỹ ngoài ngân sách, cấp trung ương khoảng hơn 30 quỹ. Đơn cử như Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa sau 13 năm hoạt động chỉ đạt doanh số bảo lãnh khoảng 4.000 tỷ đồng với 2.100 hợp đồng bảo lãnh cho 1.000 doanh nghiệp.

“Việc cho vay quá nhỏ giọt và thận trọng như vậy đòi hỏi chúng ta phải nhanh chóng nghiên cứu, tính toán phương án mới”, ông Tuấn nêu.

Về thuế, ông cho biết, sau khi luật này được ban hành, sẽ hướng dẫn cụ thể đối với những doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng sẽ được thực hiện nộp thuế theo phương pháp đơn giản dựa trên tỷ lệ doanh thu.