Mặt bằng lãi suất và những yếu tố chi phối

PV: Ông đánh giá thế nào về mặt bằng lãi suất hiện nay?

Ông Nguyễn Quang Thuân: Có thể thấy mặt bằng lãi suất trên các kênh huy động chính hiện ở mức đáng lưu ý.

Theo dữ liệu của FiinRatings, lãi suất huy động bình quân kỳ hạn 12 tháng ở khoảng 6,1%/năm. Lãi suất bình quân của trái phiếu doanh nghiệp ngân hàng khoảng 8,7%/năm, trong khi trái phiếu doanh nghiệp phi ngân hàng khoảng 12,2%/năm.

Theo chúng tôi, có một số nguyên nhân chính tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất. Trước hết là chênh lệch giữa tín dụng và huy động trong bối cảnh nhu cầu tăng trưởng tín dụng cao. Đến ngày 31/7/2026, mức chênh lệch này vào khoảng 2 triệu tỷ đồng, trong khi tín dụng tăng 8,98% từ đầu năm.

Bên cạnh đó, bộ đệm vốn của một số nhóm ngân hàng vẫn còn mỏng. Trung vị hệ số an toàn vốn của nhóm ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước năm 2025 chỉ khoảng 9,9%. Khi vốn tự có còn hạn chế, các ngân hàng phải bổ sung nguồn lực thông qua tiền gửi, phát hành trái phiếu hoặc vay ngoại tệ.

Một yếu tố khác là khoảng 80% số dư tiền gửi hiện có kỳ hạn dưới 12 tháng. Trong khi đó, nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế vẫn rất lớn. Đây là sự lệch pha cần thời gian để xử lý.

PV: Trong bối cảnh Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đang quyết liệt thúc đẩy giảm lãi suất, theo ông, doanh nghiệp nên nhìn nhận triển vọng chi phí vốn như thế nào?

Ông Nguyễn Quang Thuân: Có những yếu tố tích cực hỗ trợ cho mặt bằng lãi suất.

Ngân hàng Nhà nước vẫn có dư địa cung ứng thêm thanh khoản thông qua hoạt động mua ngoại tệ. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cũng đang có những chỉ đạo rất quyết liệt, trong đó có việc nới lỏng một số giới hạn kỹ thuật và tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng hỗ trợ tăng trưởng.

Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần tính đến những yếu tố chưa thuận lợi. Mặt bằng lãi suất quốc tế vẫn ở mức cao. Khả năng huy động vốn qua trái phiếu doanh nghiệp bằng VND chưa cải thiện rõ rệt. Thanh khoản của hệ thống ngân hàng vẫn chịu những vấn đề mang tính cấu trúc, trong đó nguồn tiền gửi chủ yếu là ngắn hạn, trong khi bộ đệm vốn chưa thực sự dày.

Nợ xấu cũng là một vấn đề cần theo dõi. Tỷ lệ nợ xấu của hệ thống đến tháng 6/2026 ở khoảng 2,01%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu khoảng 79%.

Vì vậy, thay vì xây dựng chiến lược vốn chỉ dựa trên một kịch bản lãi suất, doanh nghiệp cần chuẩn bị khả năng thích ứng với nhiều tình huống khác nhau.

Trong trung và dài hạn, diễn biến lãi suất còn phụ thuộc vào quỹ đạo chính sách của Fed, chênh lệch tỉ giá, việc xử lý các vấn đề cấu trúc của hệ thống ngân hàng cũng như sự phát triển của thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường vốn cổ phần.

Doanh nghiệp chủ động lại chiến lược vốn

PV: Vậy thay đổi lớn nhất trong tư duy về vốn của doanh nghiệp hiện nay nên là gì, thưa ông?

Ông Nguyễn Quang Thuân: Theo tôi, doanh nghiệp cần chuyển trọng tâm từ việc tìm kiếm thêm nguồn vốn sang quản trị sức chịu đựng của bảng cân đối kế toán.

Trước hết phải rà soát lại danh mục đầu tư mới, đặc biệt là những dự án có rủi ro cao hoặc sử dụng đòn bẩy lớn. Những dự án, tài sản hoạt động kém hiệu quả cũng cần được xem xét lại, thậm chí tính đến phương án chuyển nhượng nếu cần thiết.

Doanh nghiệp cũng phải rà soát toàn bộ nghĩa vụ nợ hiện tại, nhất là nghĩa vụ trong 12 - 24 tháng tới.

Câu hỏi quan trọng không chỉ là doanh nghiệp đang vay bao nhiêu, mà là dòng tiền nào sẽ được sử dụng để trả nợ khi đến hạn.

Nếu nhận thấy có nguy cơ mất cân đối dòng tiền, doanh nghiệp nên chủ động làm việc với chủ nợ và xem xét tái cấu trúc nghĩa vụ nợ từ sớm.

Trong môi trường chi phí vốn chịu nhiều áp lực, khả năng quản trị thanh khoản sẽ ngày càng quan trọng.

PV: Có phải như vậy doanh nghiệp sẽ phải chấp nhận giảm tốc độ tăng trưởng để giữ an toàn tài chính, thưa ông?

Ông Nguyễn Quang Thuân: Trong một số trường hợp, đó là lựa chọn cần thiết.

Doanh nghiệp cần giảm bán chịu, tăng kỳ hạn phải trả nếu có thể và giảm hàng tồn kho, cả ở đầu vào lẫn thành phẩm. Đồng thời, phải rà soát rủi ro tín dụng của khách hàng hiện hữu và thực hiện tốt việc đánh giá khách hàng mới.

Nếu cần thiết, doanh nghiệp có thể phải tập trung vào nhóm khách hàng có rủi ro tín dụng thấp hơn, thậm chí thu hẹp một phần quy mô hoạt động.

Điểm quan trọng là tăng trưởng phải đi cùng khả năng tạo dòng tiền. Một doanh nghiệp có doanh thu tăng mạnh nhưng vốn bị nằm quá nhiều trong hàng tồn kho hoặc khoản phải thu vẫn có thể rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản.

Do đó, quản trị vốn trong giai đoạn hiện nay không chỉ là công việc của bộ phận tài chính. Chính sách bán hàng, quản trị tồn kho, lựa chọn khách hàng hay quyết định đầu tư đều tác động trực tiếp đến nhu cầu vốn của doanh nghiệp.

PV: Ông đánh giá thế nào về bài toán đa dạng hóa nguồn vốn của doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay?

Ông Nguyễn Quang Thuân: Trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp cần chủ động mở rộng lựa chọn huy động vốn, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một kênh.

Trước hết, doanh nghiệp nên ưu tiên nguồn vốn nội bộ sẵn có. Việc phát hành cổ phần cho cổ đông hiện hữu cũng có thể được cân nhắc nhằm giảm áp lực từ nợ vay.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể nghiên cứu các nguồn vốn ECA, tín dụng xanh, trái phiếu xanh hoặc các cấu trúc trái phiếu có bảo lãnh nếu đáp ứng được điều kiện.

Thực tế, một số giao dịch huy động vốn dài hạn đã được triển khai thành công. Chẳng hạn, Nhựa Bình Thuận phát hành 260 tỷ đồng trái phiếu xanh kỳ hạn 7 năm với lãi suất danh nghĩa 5,85%/năm. Verdant Energy phát hành 390 tỷ đồng trái phiếu xanh kỳ hạn 15 năm với lãi suất 6,95%/năm. Một số doanh nghiệp trong lĩnh vực nước sạch cũng huy động được vốn với kỳ hạn lên tới 20 năm.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở mức lãi suất, mà còn ở khả năng kéo dài kỳ hạn nguồn vốn, qua đó giảm áp lực tái cấp vốn trong ngắn hạn.

PV: Nhưng lãi suất thấp chưa chắc đồng nghĩa chi phí vốn thực tế thấp, thưa ông?

Ông Nguyễn Quang Thuân: Đúng vậy. Khi đánh giá một phương án huy động, doanh nghiệp phải tính tổng chi phí vốn chứ không nên chỉ nhìn vào lãi suất danh nghĩa.

Với một giao dịch trái phiếu xanh có bảo lãnh, ngoài coupon trả cho nhà đầu tư còn có phí bảo lãnh, phí tư vấn và đại lý phát hành, phí quản lý tài sản bảo đảm, phí đại diện sở hữu, giám sát bảo lãnh, xếp hạng tín nhiệm và đánh giá xanh.

Theo một cấu trúc minh họa của FiinRatings, với lãi suất danh nghĩa khoảng 6-7%/năm, tổng chi phí vốn sau khi quy đổi có thể vào khoảng 7,18-10,43%/năm, tùy thuộc vào chất lượng tín dụng của doanh nghiệp và cấu trúc giao dịch.

Bởi vậy, lợi ích của một kênh vốn không nên chỉ được đánh giá bằng mức lãi suất.

Kỳ hạn vốn, khả năng phân bổ nghĩa vụ trả nợ, mức độ ổn định của nguồn vốn và khả năng tiếp cận nhà đầu tư cũng rất quan trọng.

PV: Vậy đâu là ưu tiên lớn nhất của doanh nghiệp trong chiến lược vốn giai đoạn 2026 - 2027?

Ông Nguyễn Quang Thuân: Theo tôi, trước hết doanh nghiệp cần kiểm soát đòn bẩy tài chính, đồng thời chủ động cân đối dòng tiền để đáp ứng các khoản nợ đến hạn.

Song song với đó là cải thiện tính linh hoạt của các kênh vốn, thay vì phụ thuộc vào một nguồn huy động duy nhất.

Doanh nghiệp cũng cần chủ động minh bạch thông tin. Khi thị trường vốn ngày càng hướng tới việc định giá rủi ro theo chất lượng tín dụng, khả năng cung cấp thông tin rõ ràng, quản trị tốt và xây dựng được mức độ tín nhiệm sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng huy động vốn.

Với doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu hoặc vay ngoại tệ, quản trị rủi ro tỷ giá và sử dụng các công cụ phòng ngừa cũng cần được chú trọng.

Trong giai đoạn tới, câu chuyện không chỉ là doanh nghiệp huy động được bao nhiêu vốn mà là có xây dựng được một cấu trúc vốn phù hợp với dòng tiền và khả năng chịu đựng rủi ro hay không.

Một cấu trúc vốn linh hoạt sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước những thay đổi của mặt bằng lãi suất, thay vì phải điều chỉnh kế hoạch kinh doanh mỗi khi điều kiện thị trường thay đổi.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!