Việt Nam đang ở trong cuộc đại chuyển giao
Việt Nam đã mở cửa nền kinh tế từ năm 1986, trải qua 40 năm phát triển. Đây là quãng thời gian đủ để hình thành một thế hệ doanh nhân đầu tiên, với hơn 30 năm tích lũy gia sản và xây dựng doanh nghiệp.
Tại sự kiện AIA Elite Summit 2026, ông Nguyễn Quang Duy, Phó Tổng giám đốc Marketing và Phát triển Kinh doanh Kênh đối tác, AIA Việt Nam, cho biết nước ta đang bước vào một giai đoạn vĩ mô rất quan trọng, với cuộc đại chuyển giao tài sản từ thế hệ F1 sang F2, diễn ra trong giai đoạn 2025-2050.
“Không phải ngẫu nhiên mà trong một vài năm gần đây, chúng ta chứng kiến thế hệ thứ hai của một số tỷ phú USD lớn và các gia tộc Việt Nam chính thức bước ra trước công chúng. Đây là kết quả của một quá trình kiến tạo mang tính lịch sử, gắn với hoàn cảnh phát triển kinh tế đặc thù của Việt Nam. Chúng tôi ước tính rằng, chỉ trong vòng 25 năm tới, khoảng 30% tổng tài sản của các khách hàng giàu có sẽ được chuyển giao cho thế hệ tiếp theo. Vì vậy, đây vừa là một cơ hội, vừa là thời điểm chuyển giao cực kỳ quan trọng đối với tất cả các gia tộc và gia đình giàu có”, ông Duy bày tỏ.
Theo ông Ngô Thế Triệu, Founder & CEO Optima Wealth Partners, đặc điểm hình thành và phát triển của các doanh nghiệp Việt Nam có ảnh hưởng lớn đến cách thức tích lũy và chuyển giao tài sản. Phần lớn doanh nghiệp khởi đầu từ ý tưởng kinh doanh hoặc quyết định đầu tư của một cá nhân, sau đó mở rộng hoạt động thông qua các mối quan hệ đối tác. Tài sản được tạo dựng có thể đến từ một dòng tài sản nhất định, mô hình kinh doanh độc đáo hoặc khả năng nắm bắt những cơ hội thị trường xuất hiện ở từng thời điểm.
Quá trình phát triển này cũng khiến quyền quản trị và ra quyết định thường tập trung vào một số ít người, đặc biệt tại các tập đoàn tư nhân lớn, vốn thường gắn liền với một cá nhân hoặc nhóm người có vai trò chi phối. Trong bối cảnh Việt Nam chưa trải qua nhiều thế hệ tích lũy và chuyển giao gia sản, khối tài sản được tạo dựng qua quá trình phát triển doanh nghiệp cũng thường tập trung vào một số cá nhân hoặc gia đình nhất định.
Theo đó, ông Triệu cho rằng một trong những mối quan ngại lớn nhất của thế hệ doanh nhân này chính là lời nguyền “không ai giàu ba đời”. Thực tế thời gian qua cho thấy không ít cá nhân và doanh nghiệp từng sở hữu khối tài sản khổng lồ nay phải trắng tay hoặc chứng kiến cơ ngơi lụi bại khi chuyển giao cho thế hệ sau. Chỉ khoảng 30% doanh nghiệp gia đình đi qua được thế hệ thứ hai, trong khi tỷ lệ này ở thế hệ thứ ba chỉ còn khoảng 13%.
Bí quyết chuyển giao gia sản của giới siêu giàu
Theo LS. Trần Thanh Tùng, Luật sư Thành viên GV Lawyers, trong quá trình chuyển giao tài sản giữa các thế hệ, các gia đình giàu có thường đối mặt với ba cuộc khủng hoảng lớn: quyền lực, năng lực và lợi ích.
Khủng hoảng quyền lực xuất phát từ sự va chạm về tâm lý và quyền quyết định giữa hai thế hệ. Thế hệ đi trước (F1) thường lo ngại mất quyền kiểm soát nên dù bàn giao tài sản vẫn giữ lại quyền điều hành. Trong khi đó, thế hệ kế cận (F2) cảm thấy bị kìm hãm và thiếu sự tin tưởng. Sự nhập nhằng về quyền lực dễ trở thành nguồn cơn của những xung đột.
Khủng hoảng năng lực xảy ra khi khối tài sản được chuyển giao nhanh hơn tốc độ trưởng thành và năng lực quản trị của người nhận. Thế hệ kế cận có thể chưa đủ trải nghiệm kinh doanh, quản lý và ứng phó với áp lực khi tiếp nhận một danh mục tài sản lớn. “Giao một gia sản khổng lồ cho người chưa đủ năng lực cũng giống như giao một chiếc xe đua F1 cho người mới tập lái, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát và đổ vỡ”, ông Tùng nói.
Khủng hoảng lợi ích xuất hiện khi người đứng đầu lùi lại, làm suy giảm vai trò duy trì sự cân bằng trong gia đình. Những mâu thuẫn âm ỉ giữa các thành viên có thể bộc lộ, đặc biệt liên quan đến phân chia tài sản và quyền lợi. Nếu thiếu cơ chế phân định rõ ràng và nguồn tiền mặt cần thiết để xử lý các nghĩa vụ tài chính, quá trình chuyển giao có thể dẫn đến tranh chấp pháp lý, ảnh hưởng cả tài sản lẫn tình thân.
Để hạn chế những xung đột này, giới siêu giàu thường phân định rõ quyền sở hữu tài sản với quyền điều hành và sử dụng tài sản. Ông Tùng cho hay thay vì chuyển giao trực tiếp từ cha mẹ sang con cái, họ thiết lập các cơ chế trung gian để quản lý và kiểm soát tài sản.
Một trong những mô hình đó là Family Office (bộ máy vận hành), đóng vai trò tổ chức quản lý chuyên nghiệp riêng cho gia tộc. Khi thế hệ F1 lùi lại, họ chuyển sang vai trò định hướng chiến lược, trong khi F2 có thể tham gia điều hành theo quy trình và chịu sự giám sát của các chuyên gia độc lập như luật sư, cố vấn tài chính.
Bên cạnh đó, Trust (quỹ tín thác - két sắt pháp lý) đóng vai trò nắm giữ quyền sở hữu danh nghĩa của tài sản. Người giàu chuyển tài sản vào quỹ. Công ty quản lý tín thác độc lập sẽ vận hành theo đúng điều khoản được quy định sẵn. Thế hệ F2 có thể được hưởng lợi từ tài sản theo lộ trình, chẳng hạn khi tốt nghiệp đại học hoặc đạt độ tuổi nhất định. Những cơ chế này giúp F1 yên tâm khi lùi lại, đồng thời hạn chế khả năng F2 tự ý định đoạt hoặc phân tán tài sản.
Việc chuyển giao tài sản cũng không diễn ra một cách đột ngột. Giới siêu giàu thường chuẩn bị năng lực cho thế hệ kế cận thông qua giáo dục, thử thách và đồng hành. Thay vì trao tài sản ngay lập tức, F1 đầu tư vào giáo dục và tạo điều kiện để F2 tích lũy kinh nghiệm thực tế, chẳng hạn làm việc tại các tập đoàn bên ngoài. Sau đó, thế hệ kế cận có thể được giao quản lý các quỹ đầu tư hoặc dự án quy mô nhỏ trước khi tiếp nhận những tài sản lớn hơn.
Việc chăm sóc sức khỏe chủ động và duy trì tuổi thọ khỏe mạnh cũng giúp F1 có thêm thời gian đồng hành với F2. Khi vẫn minh mẫn và có đủ năng lực, thế hệ đi trước có thể chuyển dần từ vai trò điều hành sang cố vấn, quan sát và hỗ trợ thế hệ kế cận.
Để tránh tranh chấp hoặc buộc phải bán tài sản dài hạn như bất động sản, cổ phần doanh nghiệp để chia phần, các gia tộc còn có thể sử dụng những công cụ pháp lý và tài chính. Trong đó, Hiến pháp gia tộc (Family Constitution) là bộ quy tắc xác định quyền và nghĩa vụ của các thành viên, bao gồm điều kiện tham gia điều hành, quyền hưởng cổ tức và nguyên tắc phân chia lợi ích. Việc thống nhất các quy tắc khi F1 còn minh mẫn giúp hạn chế những tranh chấp phát sinh trong tương lai.
Bên cạnh đó, ông Tùng đề cập đến bảo hiểm nhân thọ với mệnh giá lớn có thể cung cấp nguồn tiền mặt khi người đứng đầu qua đời, giúp gia tộc duy trì thanh khoản mà không phải bán tài sản ngay lập tức. Nguồn tiền này có thể được sử dụng để thực hiện các nghĩa vụ tài chính, bao gồm thuế thừa kế tại những quốc gia áp dụng loại thuế này, hoặc bù đắp phần lợi ích cho những người con không tham gia điều hành doanh nghiệp. Qua đó, gia tộc có thể duy trì sự ổn định của doanh nghiệp và bảo vệ tài sản dài hạn.
