Đánh thức tiềm năng công nghiệp từ vùng đất cằn cỗi đầy nắng gió

Nhắc đến Vũng Áng (Kỳ Anh), tỉnh Hà Tĩnh cách đây hơn hai thập kỷ, nhiều người vẫn nhớ đến vùng đất ven biển của chảo lửa miền Trung, nơi hội tụ đầy đủ sự khắc nghiệt của thời tiết.

Đây là vùng đất của cát trắng, sỏi đá, phủ đầy sim, mua cằn cỗi, nơi chỉ có đồng ruộng một mùa, với gió Lào, hạn hán, lũ lụt xảy ra thường xuyên. Thời điểm đó, kinh tế địa phương chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp thuần túy, một số bà con gần các lưu vực sông thì gắn bó với nghề đánh bắt hải sản nhỏ lẻ. 

Và cũng ít ai ngờ rằng, chính trên vùng đất ấy, Công ty TNHH Gang thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh (Formosa Hà Tĩnh) đã đặt những viên gạch đầu tiên, mở đường khai phá, đánh thức tiềm năng công nghiệp nơi đây. 

Năm 2008, sau khi dự án được cấp giấy chứng nhận đầu tư và được bàn giao mặt bằng sạch, Formosa Hà Tĩnh đã thần tốc tiến hành san lấp mặt bằng và triển khai xây dựng nhà xưởng. 

Với diện tích hơn 3.318ha, trong đó 2.025ha đất và 1.293ha mặt nước, các công trình của khu nhà máy như lò cao, nhà máy luyện thép, cán thép, nhà máy điện, nhà máy xử lý nước, cảng Sơn Dương dần dần mọc lên, hình thành Khu liên hợp gang thép và Cảng nước sâu Sơn Dương - một trong những tổ hợp công nghiệp thép có quy mô lớn của cả nước. Dự án gồm ba hạng mục chính là nhà máy gang thép khép kín, cảng nước sâu Sơn Dương và nhà máy điện, với tổng vốn đầu tư hơn 12,8 tỉ USD. 

Ngày 5.12.2015 đánh dấu cột mốc Formosa Hà Tĩnh sản xuất thành công cuộn thép cán nóng (HRC) đầu tiên. Với việc lò cao số 1 và lò cao số 2 lần lượt đi vào vận hành trong các năm 2017 và 2018, Công ty đã hoàn thiện quy trình sản xuất thép tích hợp, khẳng định năng lực sản xuất hiện đại và tạo nền tảng cho quá trình phát triển lâu dài.

Sự hình thành của tổ hợp gang thép này không chỉ tiên phong mở đường cho công nghiệp địa phương, mà đã và đang thúc đẩy quá trình phát triển công nghiệp, logistics và dịch vụ tại khu vực phía Nam Hà Tĩnh.

Theo báo cáo của doanh nghiệp, năm 2025, Formosa Hà Tĩnh sản xuất khoảng 5,68 triệu tấn phôi thép, tiêu thụ 5,61 triệu tấn sản phẩm thép, đạt doanh thu khoảng 2,91 tỉ USD. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp đã sản xuất khoảng 3,125 triệu tấn phôi thép, tiêu thụ 3,118 triệu tấn sản phẩm, doanh thu đạt 1,56 tỉ USD.

Trong danh mục sản phẩm của mình, Formosa Hà Tĩnh hiện đã phát triển nhiều dòng thép chất lượng cao phục vụ các ngành công nghiệp chế tạo, từ thép tấm cường độ cao, thép kháng thời tiết, thép làm đường ống dẫn dầu khí, thép chế tạo khung gầm ô tô, vỏ container, bình chứa áp lực đến thép dùng sản xuất động cơ điện, thiết bị điện lạnh... 

Các sản phẩm thép dài của doanh nghiệp cũng được sử dụng để chế tạo dây hàn, bu-lông cường độ cao, lò xo cơ khí, dây thép dự ứng lực, dây tanh lốp, phụ tùng ô tô - xe máy và nhiều chi tiết cơ khí chính xác.

Cùng với việc không ngừng nâng cao chất lượng, mở rộng danh mục sản phẩm, doanh nghiệp cho biết, đã đạt chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng IATF 16949 dành cho ngành công nghiệp ô tô. Đây là tiêu chuẩn quản lý chất lượng được nhiều nhà sản xuất ô tô trên thế giới áp dụng, tạo cơ sở để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng các dòng thép có yêu cầu kỹ thuật và chất lượng cao.

Cảng biển và nhà máy điện tạo nên chuỗi vận hành đồng bộ

Đồng hành với khu liên hợp gang thép là Cảng nước sâu Sơn Dương - một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất khép kín của Formosa Hà Tĩnh. Với công suất thiết kế 30 triệu tấn hàng hóa/năm, hệ thống gồm 14 cầu cảng, 22 thiết bị bốc dỡ và đê chắn sóng dài 5,2km. Cảng đáp ứng nhu cầu tiếp nhận tàu trọng tải lớn, nhập nguyên liệu và xuất khẩu sản phẩm thép, góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo số liệu của Formosa Hà Tĩnh, năm 2025 cảng Sơn Dương đã tiếp nhận 985 lượt tàu, bốc dỡ khoảng 24,99 triệu tấn hàng hóa. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, cảng đón 523 lượt tàu, sản lượng bốc dỡ đạt khoảng 13,7 triệu tấn.

Bên cạnh đó, hệ thống nhà máy điện với tổng công suất 650MW (450MW nhiệt điện than và 200MW nhiệt điện khí) giúp đáp ứng nhu cầu điện ổn định cho toàn bộ chuỗi sản xuất. Năm 2025, nhà máy phát khoảng 3,73 triệu MWh, trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 1,98 triệu MWh.

Từ việc tạo dựng một trung tâm sản xuất công nghiệp hiện đại, Formosa Hà Tĩnh đã góp phần hình thành thị trường lao động quy mô lớn tại khu vực phía Nam Hà Tĩnh.

Hiện, doanh nghiệp có khoảng 5.600 cán bộ, công nhân viên, trong đó khoảng 5.300 là lao động Việt Nam. Cùng với khoảng 4.200 lao động làm việc tại các đơn vị nhà thầu phụ trợ, khu liên hợp gang thép và cảng Sơn Dương đang tạo việc làm trực tiếp cho gần 10.000 người, kéo theo đó là sự phát triển của nhiều ngành dịch vụ, logistics và thương mại tại địa phương.

Không chỉ tạo động lực phát triển công nghiệp, Formosa Hà Tĩnh còn là doanh nghiệp có đóng góp lớn cho nguồn thu ngân sách.

Theo báo cáo của doanh nghiệp, năm 2025 Formosa Hà Tĩnh nộp khoảng 224 triệu USD tiền thuế; riêng 6 tháng đầu năm 2026 con số này đạt khoảng 127 triệu USD. Tính chung giai đoạn 2015 - 2025, doanh nghiệp đã nộp khoảng 3,1 tỉ USD tiền thuế, trong đó khoảng 610 triệu USD cho ngân sách địa phương và khoảng 2,4 tỉ USD cho ngân sách Trung ương.