Khơi thông các nguồn lực cho tăng trưởng

Muốn nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn, trước hết phải đảm bảo nguồn lực cho đầu tư. Nhưng khi nhu cầu vốn ngày càng lớn, câu chuyện không còn đơn thuần là huy động thêm, mà là làm sao để các nguồn vốn cùng phát huy vai trò, bổ trợ cho nhau thay vì dồn áp lực lên một kênh cung ứng duy nhất.

Theo ước tính của TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026–2030 vào khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, khu vực tư nhân trong nước và nước ngoài cần đóng góp khoảng 25,5 triệu tỷ đồng, tương đương 65%.

Quy mô nhu cầu vốn này cho thấy ngân sách nhà nước không thể một mình đáp ứng yêu cầu đầu tư của nền kinh tế. Đầu tư công cần phát huy vai trò dẫn dắt, tập trung vào hạ tầng và những lĩnh vực tạo nền tảng cho phát triển. Trong khi đó, khu vực tư nhân cần có điều kiện mở rộng sản xuất, kinh doanh; vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục bổ sung nguồn lực đầu tư; còn thị trường tài chính phải tạo thêm những lựa chọn huy động vốn cho doanh nghiệp.

Theo số liệu công bố của Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026 tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1% so với cùng kỳ. Khu vực ngoài nhà nước chiếm 53% tổng vốn đầu tư, khu vực nhà nước chiếm 30% và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 17%.

Cơ cấu này cho thấy khu vực ngoài nhà nước đang giữ tỷ trọng lớn nhất trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Muốn khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng, vì thế, không thể chỉ trông vào ngân sách hay tín dụng ngân hàng, mà cần tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tư nhân mạnh dạn đầu tư, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong báo cáo Kinh tế Việt Nam 9 tháng đầu năm và dự báo cả năm 2026, TS. Cấn Văn Lực và Nhóm Nghiên cứu Kinh tế BIDV chỉ ra một thách thức đáng chú ý, "nhu cầu vốn lớn trong khi các kênh dẫn vốn chưa thuận lợi, phân bổ nguồn lực chưa thể cân đối ngay".

Theo đề xuất của nhóm nghiên cứu, cần phải phát triển đồng bộ các kênh dẫn vốn. "Tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp và người dân, nhưng không nên trở thành nơi phải gánh gần như mọi nhu cầu đầu tư. Với những dự án cần nguồn vốn dài hạn, thị trường chứng khoán và trái phiếu có thể mở rộng lựa chọn huy động, giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng", TS. Cấn Văn Lực phân tích.

Cũng theo số liệu Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026 thị trường chứng khoán đã ghi nhận tín hiệu tích cực khi lượng vốn huy động đạt 731,6 nghìn tỷ đồng, tăng 85,6% so với cùng kỳ. Theo TS. Cấn Văn Lực, lượng vốn này chiếm tới 23,5% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, dù có tăng, nhưng vẫn còn khá khiêm tốn, nhất là qua kênh thị trường cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và quỹ đầu tư, tạo áp lực lớn về cung ứng vốn trung dài hạn lên hệ thống ngân hàng.

Ở phía ngân hàng, tại họp báo thông tin kết quả hoạt động ngân hàng quý III/2026, Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà cho biết: "Trong điều hành tín dụng, Ngân hàng nhà nước tiếp tục thực hiện các giải pháp điều hành tín dụng phù hợp nhằm góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế".

Theo Phó Thống đốc, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai các giải pháp tạo dư địa cho tổ chức tín dụng cấp vốn đối với những nhu cầu quan trọng phục vụ tăng trưởng, trong đó có các dự án quy mô lớn, trọng điểm, có tính lan tỏa và liên kết, thúc đẩy phát triển kinh tế vùng, địa phương. Cơ quan này cũng chỉ đạo triển khai các chương trình tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhà ở xã hội, hạ tầng và công nghệ số.

Đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025. Tín dụng tiếp tục là nguồn lực lớn đối với nền kinh tế, nhưng điều hành tín dụng hiệu quả không chỉ nằm ở khả năng mở rộng dư nợ, mà còn ở việc vốn có đến đúng nơi cần thiết và tạo ra giá trị tương xứng hay không.

GS-TS. Trần Ngọc Thơ, Đại học Kinh tế TP.HCM, nhấn mạnh: "Tăng trưởng hai con số không thể chỉ dựa vào nhiều tín dụng hơn". Theo ông, điểm quan trọng là chất lượng phân bổ tín dụng. Vốn dành cho hạ tầng, công nghệ, xuất khẩu, doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp công nghệ cao hay nhà ở xã hội có thể tạo hiệu ứng lan tỏa nếu gắn với những dự án khả thi và có khả năng hấp thụ vốn thực sự.

Nói cách khác, các nguồn vốn cần được nhìn trong mối quan hệ bổ trợ. Đầu tư công tạo hạ tầng để mở đường cho đầu tư tư nhân; tín dụng giúp doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh; thị trường vốn tạo thêm nguồn lực dài hạn; còn vốn đầu tư nước ngoài bổ sung nguồn lực đầu tư cho nền kinh tế. Khi các kênh này vận hành đồng bộ, khả năng huy động vốn cho tăng trưởng sẽ được cải thiện.

Đưa vốn đến nơi tạo ra giá trị mới

Theo các chuyên gia, khơi thông nguồn vốn mới chỉ giải quyết được một nửa bài toán. Nửa còn lại là khả năng hấp thụ và sử dụng vốn. Nếu dự án chưa đủ điều kiện triển khai, doanh nghiệp thiếu đầu ra hoặc nguồn lực không được phân bổ đúng địa chỉ, vốn dù đã huy động vẫn khó tạo ra tác động tương xứng đối với tăng trưởng.

Điều này thể hiện rõ ở đầu tư công. Với vai trò tạo lập hạ tầng và dẫn dắt đầu tư, vốn nhà nước không chỉ cần được giải ngân kịp thời mà còn phải chuyển thành những công trình, năng lực kết nối và điều kiện sản xuất tốt hơn cho nền kinh tế.

Bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng Ban Hệ thống tài khoản quốc gia, Cục Thống kê, lưu ý rằng tác động trực tiếp của đầu tư công đến GDP trong quý IV phụ thuộc vào việc vốn được chuyển thành khối lượng xây dựng và năng lực sản xuất thực tế. Nguồn vốn tín dụng sẵn có cũng chưa đủ thúc đẩy tăng trưởng nếu doanh nghiệp thiếu đơn hàng hoặc dự án chưa sẵn sàng triển khai.

Đây là điểm cần lưu ý trong điều hành vốn: Không thể chỉ nhìn vào số tiền đã bố trí, cam kết hay cung ứng, mà phải theo dõi nguồn lực ấy được chuyển hóa thành hoạt động kinh tế đến đâu. Với đầu tư công, đó là tiến độ và hiệu quả của công trình; với tín dụng, đó là khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh của bên vay; còn với thị trường vốn, đó là khả năng đưa nguồn tiền đến những doanh nghiệp có phương án đầu tư khả thi.

Cùng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư, TS. Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cho rằng: "Vốn đầu tư công chỉ thực sự tạo ra tăng trưởng dài hạn khi được chuyển hóa thành năng lực mới của nền kinh tế". Theo ông, nguồn vốn khan hiếm cần được ưu tiên cho những dự án có khả năng tạo ra năng lực sản xuất, giá trị gia tăng và tác động lan tỏa lớn hơn.

Nguyên tắc này cũng cần được áp dụng khi phân bổ tín dụng. Những chương trình cho vay hướng đến hạ tầng, công nghệ, xuất khẩu, nông nghiệp hay doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ phát huy hiệu quả khi đáp ứng đúng nhu cầu và gắn với khả năng thực hiện của từng dự án. Việc mở rộng năng lực cung ứng vốn của ngân hàng là cần thiết, nhưng không thể thay thế việc đánh giá chất lượng sử dụng vốn.

Ở góc độ doanh nghiệp, khả năng tiếp cận vốn còn gắn với môi trường kinh doanh, sức cầu thị trường và năng lực quản trị. Nếu những điểm nghẽn này không được tháo gỡ, doanh nghiệp có thể chưa sẵn sàng vay vốn để mở rộng đầu tư, ngay cả khi nguồn cung tín dụng được cải thiện. Vì vậy, giải pháp về vốn cần đi cùng việc cải thiện điều kiện đầu tư, tháo gỡ vướng mắc cho dự án và tạo cơ hội để doanh nghiệp mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, nâng cao năng suất và năng lực công nghệ cũng là cách tăng hiệu quả của mỗi đồng vốn. TS. Cấn Văn Lực đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tăng cường năng lực nội sinh, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng thành kết quả cụ thể.

"Khi nguồn vốn gắn với đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất, tác động đối với tăng trưởng sẽ không chỉ nằm ở quy mô đầu tư trước mắt mà còn ở khả năng tạo ra giá trị lâu dài", ông lưu ý.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số vì thế đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện hơn đối với nguồn lực của nền kinh tế. Nhà nước cần phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công; khu vực tư nhân cần được tạo điều kiện mở rộng đầu tư; vốn đầu tư nước ngoài cần được phát huy hiệu quả; tín dụng ngân hàng phải hướng đến nhu cầu thực chất; còn thị trường vốn cần phát triển để bổ sung nguồn lực dài hạn.

"Điều quan trọng không chỉ là huy động được bao nhiêu vốn, mà là các nguồn lực có được kết nối và phân bổ hiệu quả hay không. Khi dòng vốn được khơi thông, dự án đủ điều kiện triển khai và doanh nghiệp có khả năng biến vốn thành năng lực sản xuất mới, nguồn lực tài chính mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng bền vững", chuyên gia khẳng định.