Chủ tịch Hồ Chí Minh chụp ảnh với các nhà tư sản Hà Nội trước Bắc Bộ Phủ, ngày 18/9/1945. Nguồn: ditichhochiminhphuchutich.gov.vn

Tháng 10/1945, chỉ vài tuần sau khi đất nước giành được độc lập, non sông thu về một mối, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi một bức thư tới giới Công Thương. Trong thư, Người viết: "Việc nước và việc nhà bao giờ cũng đi đôi với nhau. Nền kinh tế quốc dân thịnh vượng nghĩa là các sự kinh doanh của các nhà công nghiệp, thương nghiệp thịnh vượng".

Theo GS.TSKH Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Di sản Quốc gia Việt Nam, bức thư ấy đã trở thành bệ đỡ tinh thần cốt lõi cho một nền kinh tế “độc lập, tự chủ” ngay từ những ngày đầu lập quốc.

Nhân dịp kỷ niệm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trò chuyện cùng phóng viên Báo Công Thương, GS.TSKH Vũ Minh Giang nhìn nhận: “Hiện, chúng ta đang ở trong những điều kiện tốt nhất, cả về tiềm lực vật chất lẫn độ chín trong nhận thức, để hiện thực hóa khát vọng hùng cường mà vị Lãnh tụ kính yêu hằng mong muốn”.

Kinh tế tư nhân giữ vai trò quan trọng

-Thưa Giáo sư, Giáo sư đánh giá thế nào về tầm nhìn của Bác trong bức thư gửi giới Công Thương tháng 10/1945?

GS.TSKH Vũ Minh Giang: Ngay khi Cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra những luận điểm quan trọng trong những quyết sách rất cụ thể, đó là nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí, trọng dụng nhân tài và khuyến khích phát triển công thương; hướng tới mục tiêu khơi dậy khát vọng xây dựng một đất nước hùng cường, đưa dân tộc đi tới phồn vinh.

Một quốc gia mạnh không thể thiếu một nền kinh tế vững vàng; trong đó, giới công thương được Người kỳ vọng là lực lượng nòng cốt trong phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, bên cạnh hình tượng rất sống động, rất đáng trân trọng và niềm vui sướng khi Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập ngay tại Quảng trường Ba Đình, thì một nỗi lo hết sức lớn lao là chúng ta phải tiếp quản một cơ ngơi vô cùng rách nát, tài chính trống rỗng, chỉ còn vài đồng bạc Đông Dương rách không thể tiêu.

Nhưng, cũng chính trong lúc khó khăn ấy, đồng bào nói chung và giới Công Thương nói riêng đã ra sức, đồng lòng ủng hộ Chính phủ thông qua "Tuần lễ Vàng", đóng góp hàng ngàn cây vàng và tài sản quý giá, tạo nên nền tảng tài chính đầu tiên cho ngân khố quốc gia.

Điều quan trọng hơn, mà tôi muốn nói, đó là tầm nhìn xa của Người luôn nhắc nhở giới Công Thương: lấy nền tảng dân tộc và lòng yêu nước làm trọng, để "lợi nhà phải gắn với ích quốc".

Trong công cuộc kiến quốc, các nhà tư sản Công Thương vô cùng hồ hởi, phấn khởi tham gia vào công cuộc này. Giai đoạn đầu cuộc kháng chiến 9 năm, giới Công Thương cũng đã ủng hộ kháng chiến hết sức mạnh mẽ.

Chúng ta đã mất 30 năm để hoàn thành sứ mệnh giành độc lập, thống nhất đất nước, quy giang sơn về một mối; rồi 10 năm đối mặt với hậu quả bom đạn tàn khốc của Chiến tranh Lạnh; và cả một thời kỳ "học tập" cho những kinh nghiệm quản lý kinh tế. Phải đến năm 1986, đất nước mới bước vào thời kỳ đổi mới.

Từ tư duy cũ chỉ có hai thành phần kinh tế là quốc doanh và tập thể, đến nay, chúng ta đã tiến một bước dài trong nhận thức thông qua các nghị quyết mang tính bước ngoặt; trong đó Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã khẳng định: kinh tế tư nhân là trụ cột, là nòng cốt của nền kinh tế quốc dân.

Tôi cho rằng, đây chính là nhận thức quan trọng, là sự tiếp nối tư tưởng độc lập, tự chủ nền kinh tế của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Hơn 80 năm nhìn lại, chúng ta đang ở trong điều kiện tốt nhất, cả về vật chất lẫn nhận thức, vị thế đất nước cao chưa từng có.

Quan trọng hơn theo tôi, là nhận thức, hiểu biết về kinh tế, quản lý kinh tế, về quản trị quốc gia đã tiến xa so với trước, trở thành điều kiện tốt nhất để thực hiện khát vọng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã định hướng ngay từ những ngày đầu lập quốc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các tầng lớp Nhân dân tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng. Ảnh: Báo Nhân Dân

Hài hòa lợi ích doanh nghiệp và quốc gia

- Luận điểm gắn lợi ích doanh nghiệp với lợi ích quốc gia trong bức thư năm 1945 gửi giới Công Thương đã được kế thừa và phát triển như thế nào qua từng thời kỳ và trong Nghị quyết 68-NQ/TW, thưa Giáo sư?

GS.TSKH Vũ Minh Giang: Một trong những động lực căn bản của phát triển kinh tế, đó là lợi ích, đặc biệt là với những người làm công tác kinh doanh, làm công tác tổ chức sản xuất, làm ra của cải vật chất.

Song Việt Nam có lịch sử đặc biệt, trước khi giành được độc lập, chúng ta có gần một thế kỷ nằm dưới ách đô hộ của ngoại bang.

Những người muốn thực hiện mưu cầu làm giàu, đem lại lợi ích cũng không dễ dàng. Nhiều người lâm vào tình trạng trở thành người mại bản, tức là mất gốc, phải phụng sự, phải bợ đỡ chính quyền cai trị đó. Đối với những người mang tư tưởng dân tộc và dòng máu yêu nước, con đường hoạt động thời kỳ tiền khởi nghĩa cũng vô cùng gian truân.

Khối tư sản dân tộc khi ấy luôn bị chèn ép, đè nén và bị kìm hãm sự phát triển một cách gắt gao. Vì vậy, khi đất nước giành được độc lập, một chân trời mới được mở ra cho sự phát triển của tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là giới Công Thương.

Thời điểm ấy, các nhà doanh nghiệp được thỏa sức vẫy vùng, tiến hành các hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, một bài toán lớn cũng ngay lập tức được đặt ra, kinh doanh không thể là việc thả sức làm giàu hay thu lợi bằng mọi giá, mà phải gắn lợi ích của doanh nghiệp với lợi ích của quốc gia; đó cũng là điều mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng trăn trở căn dặn và những nhà kinh doanh chân chính đều đã đồng lòng hưởng ứng lời hiệu triệu thiêng liêng ấy của Người.

Đến nay, khi Nghị quyết 68-NQ/TW được ban hành, kinh tế tư nhân được đặt vào tầm cao mới, có thể phát huy cao nhất vai trò của mình trong sự phát triển kinh tế đất nước. Họ cần nhận thức sâu sắc rằng, lợi ích doanh nghiệp luôn gắn chặt với lợi ích quốc gia; không có xung đột, không có mâu thuẫn mà hài hòa, máu thịt với nhau.

Trong bài viết “Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi”, những luận điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã một lần nữa nhắc lại và nâng cao thêm những tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới, gắn lợi ích doanh nghiệp tư nhân với lợi ích quốc gia, phục vụ lý tưởng xây dựng đất nước độc lập và đem lại hạnh phúc cho Nhân dân.

GS.TSKH Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Di sản Quốc gia Việt Nam. Ảnh: Nguyên Khánh

Nghĩ bằng đầu Việt Nam và đi bằng chân Việt Nam

- Nhìn lại lời Bác căn dặn giới Công Thương, theo Giáo sư, đội ngũ doanh nhân Việt Nam cần kế thừa điều gì để xứng đáng với kỳ vọng mà Người đã gửi gắm, nhất là khi đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình?

GS.TSKH Vũ Minh Giang: Giới Công Thương luôn dành tình cảm đặc biệt cho Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người được coi là tinh hoa của văn hóa dân tộc, là hiện thân của chủ nghĩa yêu nước, luôn là hình mẫu cho các doanh nhân noi theo.

Song, để doanh nhân thực sự thấm nhuần, hiểu sâu và phát huy được những ý tưởng lớn lao cũng như học theo tấm gương đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh, tôi cho rằng, có một số điều doanh nhân Việt cần chú trọng:

Thứ nhất, học tư tưởng Hồ Chí Minh là học ở Người sự ung dung tự tại. Trong những năm tháng lãnh đạo một đất nước nghèo với gần 90% dân số còn mù chữ và nạn đói tràn lan, Người vẫn khiến các nhà ngoại giao quốc tế nể trọng; vì sự tự tin đó xuất phát từ nền tảng văn hóa và ý thức dân tộc, không từ sức mạnh vật chất.

Để làm tốt công việc trong lĩnh vực kinh doanh hiện nay, theo tôi, hai chữ "tự tin"  học từ Chủ tịch Hồ Chí Minh là cực kỳ quan trọng.

Thứ hai, học theo cách của Việt Nam. Chúng ta phải “nghĩ bằng đầu Việt Nam và đi bằng chân Việt Nam”. Đi theo người ta, giỏi lắm cũng chỉ là một học trò xuất sắc, không bao giờ vượt được. Doanh nhân Việt phải dám nghĩ to, làm lớn!

Thứ ba, khai thác tốt nhất những thế mạnh của người Việt Nam. Đó là sự linh hoạt gắn với nguyên tắc mà nhiều học giả quốc tế đánh giá cao: là tinh thần đoàn kết của 54 dân tộc trong một quốc gia; là chủ nghĩa yêu nước mạnh mẽ và bền bỉ. Trong thời đại toàn cầu hóa, những điều đó chính là vũ khí bí mật của người Việt Nam.

Điều nữa là, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh, noi gương Chủ tịch Hồ Chí Minh, doanh nhân Việt Nam cần biến tất cả những gì mình có thành lợi thế cạnh tranh thì chúng ta sẽ có thành công, đó cũng chính là cách hiện thực hóa sứ mệnh mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi gắm từ hơn 80 năm trước.

Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư! 

Trong bài viết với tiêu đề “Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi”,Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: "...Nếu Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định con đường phát triển mới của đất nước, thì tư tưởng Hồ Chí Minh chính là ánh sáng soi đường để chúng ta đi trên con đường ấy với bản lĩnh vững vàng, mục tiêu đúng đắn, phương pháp khoa học và niềm tin sâu sắc vào Nhân dân...”.