Đồng thời cũng thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các cú sốc từ bên ngoài, từ địa chính trị, lạm phát cho tới biến động giá xăng dầu.

Giữa những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu, giá nhiên liệu và sức mua thị trường, ngành hàng không - du lịch Việt Nam đang đứng trước áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Theo chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, trong bối cảnh ấy, muốn tăng sức cạnh tranh, các doanh nghiệp không thể tiếp tục phát triển theo kiểu “đơn thương độc mã”, mà buộc phải xây dựng năng lực liên kết và khả năng thích ứng dài hạn trong toàn hệ sinh thái.

Ông cho rằng, dù mục tiêu tăng trưởng bán lẻ và du lịch năm nay được đặt ở mức 13-14%, song nếu loại trừ yếu tố lạm phát, mức tăng thực chất chỉ còn hơn 6% và phụ thuộc đáng kể vào khoảng 8,8 triệu lượt khách quốc tế.

Điều đó đồng nghĩa, nếu sức mua chưa phục hồi rõ nét, áp lực cạnh tranh đối với các hãng hàng không, doanh nghiệp lữ hành và chuỗi dịch vụ liên quan sẽ ngày càng khốc liệt hơn.

Ông Võ Trí Thành nhận định để nhìn đúng bài toán của ngành, cần hiểu rõ bản chất đặc thù của hàng không và du lịch.

Đây không phải những thị trường hoàn toàn tự do, mà vận hành trong những giới hạn nhất định của cơ chế song phương, nguyên tắc “có đi có lại” và các yêu cầu liên quan tới an ninh, quốc phòng, kết nối vùng miền.

Vì vậy, việc mở rộng đường bay, nới điều kiện tiếp cận thị trường hay điều hành giá đều cần được tính toán theo lộ trình phù hợp.

Ông lấy ví dụ, Việt Nam có thể chủ động mở rộng chính sách visa để thu hút dòng khách quốc tế chất lượng cao.

Tuy nhiên, việc mở cửa bầu trời vẫn phải thận trọng, bởi khi mức độ mở cửa lớn hơn, các hãng hàng không nước ngoài cũng sẽ tham gia sâu hơn vào thị trường nội địa.

Theo ông, mức độ mở cửa hàng không của Việt Nam hiện nay vẫn đang được duy trì ở trạng thái cân bằng tương đối thận trọng.

Một vấn đề khác được chuyên gia kinh tế nhấn mạnh là tính linh hoạt của cơ chế vận hành. Theo ông Võ Trí Thành, khả năng chống chịu của doanh nghiệp và cả ngành phụ thuộc rất lớn vào mức độ linh hoạt của thị trường.

Nếu cơ chế quá cứng nhắc, toàn bộ áp lực sẽ dồn lên cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Ngược lại, khi có dư địa linh hoạt hơn, các bên sẽ có điều kiện chia sẻ rủi ro và phối hợp hiệu quả hơn trong xử lý biến động.

Đáng chú ý, ông Thành cho rằng bài toán của ngành lúc này không phải là giảm giá vé hay tung các chương trình khuyến mãi để kích cầu. Điều quan trọng hơn nằm ở khả năng phối hợp giữa các doanh nghiệp trong cùng hệ sinh thái hàng không - du lịch.

Theo phân tích của ông, hàng không và du lịch có mối quan hệ phụ thuộc rất chặt chẽ. Một chuyến bay chậm, hủy hoặc thiếu tàu bay không chỉ ảnh hưởng tới hãng hàng không mà còn kéo theo tổn thất dây chuyền cho khách sạn, tour tuyến và nhiều dịch vụ liên quan.

Bởi vậy, muốn nâng sức cạnh tranh, không chỉ cần sự phối hợp giữa hàng không và du lịch, mà ngay trong nội bộ từng ngành cũng cần có cơ chế chia sẻ linh hoạt hơn.

Ông Võ Trí Thành dẫn lại trải nghiệm thực tế khi di chuyển quốc tế để minh họa cho tinh thần liên kết đó.

Trong nhiều trường hợp, các hãng hàng không có thể chủ động đổi chuyến hoặc chuyển khách sang hãng khác nhằm bảo đảm hành khách tiếp tục hành trình, đồng thời giảm thiểu thiệt hại vận hành cho doanh nghiệp.

“Tôi vừa đi từ Melbourne về TPHCM, hãng Qatar Airways đổi chuyến và chuyển khách sang Virgin Australia. Hay như ở trong nước, khi chuyến bay gặp sự cố, các hãng cũng có thể hỗ trợ, nhượng khách cho nhau. Đó là cách để cùng tồn tại và tăng sức chống chịu”, ông kể.

Theo vị chuyên gia, trong bối cảnh sức mua chưa phục hồi hoàn toàn và thị trường quốc tế còn nhiều bất ổn, nếu doanh nghiệp tiếp tục vận hành rời rạc, khả năng cạnh tranh sẽ suy giảm đáng kể trước áp lực toàn cầu.

Ngược lại, những doanh nghiệp biết liên kết, chia sẻ dữ liệu, phối hợp dịch vụ và cùng xây dựng chuỗi giá trị sẽ có nhiều cơ hội thích ứng tốt hơn với các cú sốc thị trường.

Ông Thành cũng nhìn nhận hàng không và du lịch là hai lĩnh vực có nhiều lợi thế để chuyển đổi số và phát triển xanh.

Trong tương lai, dữ liệu khách hàng sẽ trở thành “tài sản chiến lược” của doanh nghiệp. “Doanh nghiệp nào nắm được nền tảng dữ liệu, hiểu và dẫn được khách hàng thì sẽ có ưu thế trong chuỗi giá trị”, ông nói.

Nhìn từ góc độ chính sách, chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành cho rằng cần tiếp tục duy trì các giải pháp kích cầu trước mắt, đặc biệt là những chính sách visa nhằm gia tăng sức hút với khách quốc tế.

Ông đánh giá cao việc kéo dài thời gian lưu trú và mở rộng diện miễn thị thực thời gian qua, coi đây là hướng đi cần tiếp tục được duy trì.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là phải nhìn hàng không và du lịch như những lĩnh vực chiến lược của nền kinh tế.

“Nếu xác định đây là hai lĩnh vực chiến lược thì phải chấp nhận chi phí hiện tại để thu về tương lai”, ông nhấn mạnh, đồng thời nhắc lại giai đoạn Covid-19 khi nhiều quốc gia sẵn sàng hỗ trợ mạnh cho ngành hàng không vì xem đây là động lực phục hồi tăng trưởng hậu đại dịch.

Ông cũng cho rằng Việt Nam cần có tầm nhìn dài hạn hơn với các hệ sinh thái phụ trợ quy mô lớn như bảo dưỡng, bảo trì máy bay - lĩnh vực được đánh giá có giá trị hàng nghìn tỉ USD.

Cùng với đó là việc tiếp tục nghiên cứu các chính sách liên quan tới xăng dầu, thuế phí nhằm giảm áp lực cho doanh nghiệp, đồng thời xây dựng nhiều kịch bản phối hợp giữa hàng không và du lịch để ứng phó linh hoạt với thị trường.

Theo chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, điều ngành hàng không - du lịch Việt Nam cần lúc này không chỉ là những giải pháp kích cầu ngắn hạn, mà là một tư duy phát triển đủ dài hơi để xây dựng sức bền cho toàn hệ thống.

Trong một thị trường toàn cầu ngày càng nhiều biến động bất định, lợi thế cạnh tranh sẽ không nằm mãi ở giá rẻ hay tăng trưởng nóng, mà ở khả năng tạo dựng một hệ sinh thái đủ linh hoạt, đủ kết nối và đủ năng lực thích ứng trước biến động.

Khi hàng không, du lịch và các ngành dịch vụ liên quan thực sự vận hành như những mắt xích của cùng một chuỗi giá trị, Việt Nam mới có thể hình thành năng lực cạnh tranh bền vững, thay vì chỉ chạy theo những đợt phục hồi ngắn hạn của thị trường.