Từ vùng than hình thành những thương hiệu công nghiệp lớn

Thương hiệu Quảng Ninh không chỉ được tạo nên bởi những sản vật nổi tiếng của vùng biển hay các điểm đến du lịch. Nhìn sâu hơn vào lịch sử phát triển kinh tế địa phương, có thể thấy nhiều thương hiệu đã tồn tại hàng chục năm, trưởng thành cùng vùng đất và đến nay vẫn giữ vị trí đáng kể trên thị trường.

Trong số đó, ngành than tạo nên một lớp thương hiệu đặc biệt.

Lịch sử khai thác than đã gắn với Quảng Ninh qua nhiều thế hệ, để lại dấu ấn sâu đậm tại Hòn Gai, Cẩm Phả, Uông Bí, Mạo Khê, Vàng Danh... Không ít địa danh sau đó cũng trở thành tên gọi quen thuộc của các đơn vị ngành than.

Nổi bật trong hệ sinh thái này là Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV/Vinacomin). Tiền thân là Tổng công ty Than Việt Nam được thành lập năm 1994, TKV sau hơn ba thập kỷ đã phát triển vượt khỏi phạm vi một doanh nghiệp chuyên khai thác than, hình thành hệ sinh thái hoạt động trong các lĩnh vực than, khoáng sản, điện, hóa chất, cơ khí và nhiều ngành công nghiệp hỗ trợ.

Quảng Ninh vẫn là địa bàn đặc biệt quan trọng đối với thương hiệu này với hệ thống các đơn vị sản xuất, chế biến, kho vận gắn với những cái tên như Hòn Gai, Uông Bí, Mạo Khê, Vàng Danh, Hà Lầm, Dương Huy, Quang Hanh hay Cửa Ông.

Không ít doanh nghiệp trong ngành có lịch sử kéo dài nhiều thập kỷ. Mỏ than Đèo Nai, chẳng hạn, được thành lập ngày 1/8/1960. Đến năm 2020, đơn vị đã đánh dấu 60 năm xây dựng và phát triển. Những mỏ than như Đèo Nai không chỉ tạo ra sản lượng mà còn góp phần hình thành lực lượng công nhân và văn hóa công nghiệp đặc trưng của vùng Đông Bắc.

Điều đặc biệt ở các thương hiệu ngành than Quảng Ninh là tên doanh nghiệp thường đi cùng địa danh. Hòn Gai, Mạo Khê, Vàng Danh hay Hà Lầm vừa là những cái tên trên bản đồ, vừa trở thành những tên gọi quen thuộc trong hệ thống sản xuất than Việt Nam.

Phía sau đó là một lớp văn hóa doanh nghiệp được bồi đắp qua nhiều thế hệ thợ mỏ. Tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” từ lâu đã vượt khỏi phạm vi một khẩu hiệu để trở thành nét nhận diện của công nhân vùng mỏ.

Năm 2026 đánh dấu 90 năm truyền thống công nhân Vùng mỏ - truyền thống ngành Than (12/11/1936 - 12/11/2026). Sau gần một thế kỷ, than vẫn là một phần khó tách rời khi nói về lịch sử kinh tế Quảng Ninh. Nhưng diện mạo thương hiệu của vùng đất này không chỉ có màu của than.

Viglacera Hạ Long: Từ đất sét Giếng Đáy đến sản phẩm đi hơn 50 quốc gia

Nếu ngành than đại diện cho lớp thương hiệu công nghiệp hình thành từ tài nguyên dưới lòng đất, Viglacera Hạ Long lại kể một câu chuyện khác: biến nguồn nguyên liệu bản địa thành sản phẩm vật liệu xây dựng có khả năng đi xa khỏi Quảng Ninh.

Tiền thân của doanh nghiệp là Nhà máy Gạch Hạ Long, ra đời năm 1978. Giai đoạn 1994 - 2005, đơn vị mang tên Công ty Gốm Xây dựng Hạ Long; sau nhiều lần thay đổi mô hình và tên gọi, đến năm 2007, tên Công ty Cổ phần Viglacera Hạ Long được sử dụng như hiện nay.

Như vậy, từ nền móng ban đầu năm 1978, thương hiệu này đã có gần nửa thế kỷ gắn bó với Quảng Ninh.

Một trong những lợi thế đặc biệt của Viglacera Hạ Long nằm ở nguồn đất sét Giếng Đáy. Từ nguyên liệu này, doanh nghiệp phát triển các dòng gạch, ngói đất sét nung và từng bước đưa sản phẩm ra khỏi thị trường địa phương.

Quá trình trưởng thành của Viglacera Hạ Long cũng phản ánh khá rõ sự thay đổi của một doanh nghiệp sản xuất lâu đời. Nếu năm 2000 doanh thu của đơn vị mới đạt khoảng 32,6 tỷ đồng thì đến năm 2009, doanh nghiệp đã bước vào nhóm có doanh thu 1.000 tỷ đồng, lợi nhuận đạt trên 145 tỷ đồng.

Quan trọng hơn, thương hiệu không dừng lại ở thị trường trong nước.

Theo giới thiệu hiện nay của Viglacera Hạ Long, sản phẩm của doanh nghiệp đã hiện diện tại 34 tỉnh, thành và hơn 50 quốc gia, vùng lãnh thổ. Từ nguồn đất sét tại Quảng Ninh, những viên gạch, ngói mang thương hiệu Hạ Long đã trở thành sản phẩm xuất khẩu.

Đây là một lát cắt đáng chú ý trong câu chuyện thương hiệu địa phương. Giá trị của tài nguyên không chỉ nằm ở việc khai thác và bán nguyên liệu, mà có thể được nâng lên thông qua chế biến, công nghệ, thiết kế sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

Viglacera Hạ Long vì vậy đại diện cho một thế hệ doanh nghiệp sản xuất đã lớn lên cùng quá trình công nghiệp hóa của Quảng Ninh: khởi đầu từ một nhà máy địa phương, từng bước mở rộng quy mô và đưa tên tuổi vùng đất Hạ Long xuất hiện trên sản phẩm tại nhiều thị trường quốc tế.

Từ nước mắm Cái Rồng đến sức sống của thương hiệu bản địa

Bên cạnh những doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn, diện mạo kinh doanh Quảng Ninh còn được tạo nên bởi một lớp thương hiệu khác nhỏ hơn nhưng mang đậm bản sắc địa phương. Nước mắm Cái Rồng là một trường hợp tiêu biểu.

Nghề làm nước mắm đã tồn tại lâu đời tại vùng đảo Vân Đồn nhờ lợi thế ngư trường và nguồn thủy sản phong phú. Sản phẩm Cái Rồng được hình thành trên nền tảng phương pháp chế biến truyền thống của cư dân vùng biển, sử dụng cá và muối, trải qua quá trình ủ chượp, lên men tự nhiên.

Ở góc độ doanh nghiệp, Xí nghiệp nước mắm Cái Rồng thuộc Công ty Thủy sản Quảng Ninh được thành lập từ năm 1987. Đến năm 2000, đơn vị chuyển đổi thành Công ty Cổ phần Thủy sản Cái Rồng.

Hành trình của thương hiệu này không hoàn toàn bằng phẳng. Có thời điểm hoạt động sản xuất gặp khó khăn và sản phẩm đứng trước nguy cơ mai một. Sau quá trình đầu tư lại cơ sở hạ tầng, thiết bị và công nghệ, Cái Rồng từng bước phục hồi, cải tiến mẫu mã, kiểm soát chất lượng và mở rộng hệ thống phân phối.

Một dấu mốc đáng chú ý được ghi nhận vào năm 2019, khi doanh nghiệp sản xuất gần 1 triệu sản phẩm, tương đương khoảng 500.000 lít nước mắm. Đến năm 2020, sản phẩm đã có hơn 180 đại lý, điểm bán và xuất hiện tại nhiều địa phương ngoài Quảng Ninh.

Từ sản phẩm truyền thống, Cái Rồng cũng phát triển thêm các dòng mới như nước mắm sá sùng, tận dụng chính đặc sản của vùng biển Vân Đồn để gia tăng giá trị sản phẩm. Nước mắm sá sùng Cái Rồng đã trở thành sản phẩm OCOP 4 sao của Quảng Ninh.

Câu chuyện của Cái Rồng cho thấy một hướng phát triển khác của thương hiệu địa phương. Doanh nghiệp không nhất thiết phải sở hữu những nhà máy quy mô hàng nghìn tỷ đồng mới tạo ra giá trị thương hiệu. Với sản phẩm bản địa, chính lịch sử, vùng nguyên liệu, phương pháp sản xuất và câu chuyện văn hóa có thể trở thành lợi thế cạnh tranh.

Nhìn rộng hơn, Quảng Ninh ngày nay có nhiều sản phẩm gắn với địa danh như chả mực Hạ Long, miến dong Bình Liêu, trà hoa vàng Ba Chẽ, sá sùng Vân Đồn... Chương trình OCOP tiếp tục tạo thêm một con đường để những sản phẩm từng chủ yếu được tiêu thụ trong phạm vi địa phương bước vào hệ thống phân phối chuyên nghiệp hơn.

Theo thông tin công bố của tỉnh, Quảng Ninh hiện có 8 sản phẩm OCOP được xếp hạng 5 sao cấp quốc gia. Các chủ thể đang được hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, đầu tư dây chuyền sản xuất, hoàn thiện bao bì và phát triển thương hiệu để tiếp cận những thị trường lớn hơn.

Điều đó tạo nên một diện mạo khá đặc biệt cho kinh tế Quảng Ninh. Ở một đầu là những thương hiệu công nghiệp có lịch sử hàng chục năm, quy mô sản xuất lớn; ở đầu kia là những thương hiệu bản địa đi lên từ nghề truyền thống và sản vật của vùng đất.

Vinacomin gắn với những tầng than, Viglacera Hạ Long lớn lên từ đất sét Giếng Đáy, còn Cái Rồng bắt đầu từ cá, muối và nghề làm mắm của cư dân vùng biển. Quy mô và lĩnh vực khác nhau, nhưng điểm chung của những thương hiệu này là đều khai thác một lợi thế đặc trưng của Quảng Ninh để tạo ra sản phẩm và xây dựng tên tuổi.

Qua hàng chục năm, một số thương hiệu đã vươn ra cả nước, thậm chí xuất hiện ở thị trường quốc tế; một số khác vẫn bền bỉ giữ nghề và tìm cách thích ứng với phương thức kinh doanh hiện đại.

Chính sự đan xen giữa công nghiệp lâu đời và những sản phẩm bản địa ấy đã tạo nên một phần diện mạo kinh doanh riêng của Quảng Ninh - vùng đất không chỉ có tài nguyên, mà còn biết biến tài nguyên, nghề truyền thống và lợi thế địa phương thành những thương hiệu có sức sống qua nhiều thế hệ.