Phía sau làn sóng doanh nghiệp 'rời cuộc chơi'

Gần 56.300 doanh nghiệp giải thể

Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tháng 10/2026, cả nước có gần 12,6 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, tăng 8,7% so với tháng trước. Tổng vốn đăng ký đạt gần 254,8 nghìn tỷ đồng, tăng 45%. Cùng với đó, gần 11,1 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, tăng 27,4%.

Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm trước, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 29,9%, số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động giảm 4,2%. Trong khi đó, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 65,6%, lên 7.513 đơn vị; hơn 8.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể.

Tính chung 10 tháng năm 2026, cả nước có gần 162.300 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, với tổng vốn đăng ký gần 2,14 triệu tỷ đồng và 799.400 lao động đăng ký.

So với cùng kỳ năm trước, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 0,4%, số lao động đăng ký giảm 17,4%, trong khi tổng vốn đăng ký tăng 34,3%. Vốn đăng ký bình quân mỗi doanh nghiệp đạt 13,2 tỷ đồng, tăng 34,8%.

Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong 10 tháng đạt gần 5,8 triệu tỷ đồng, tăng 11,6% so với cùng kỳ năm trước.

Dù vậy, số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động chỉ đạt gần 81.400, giảm 12,5%. Qua đó, tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt hơn 243.600, giảm 4,8% so với cùng kỳ năm 2025. Bình quân mỗi tháng có khoảng 24.400 doanh nghiệp gia nhập thị trường.

Ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tiếp tục là điểm đáng chú ý. Trong 10 tháng, cả nước có gần 92.000 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, giảm 12,7%; hơn 33.700 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm 42,3%.

Đáng chú ý, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể lên tới gần 56.300, tăng 109,8% so với cùng kỳ năm trước.

Tính chung cả ba nhóm doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, ngừng hoạt động chờ giải thể và hoàn tất thủ tục giải thể, bình quân mỗi tháng có khoảng 18.200 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Số doanh nghiệp giải thể tập trung nhiều nhất ở lĩnh vực bán buôn, bán lẻ và sửa chữa ô tô, xe máy với 21.673 doanh nghiệp, tăng 120,1% so với cùng kỳ. Tiếp đến là công nghiệp chế biến, chế tạo với 6.085 doanh nghiệp, tăng 107,1%; xây dựng có 4.159 doanh nghiệp, tăng 113,7%; kinh doanh bất động sản có 3.192 doanh nghiệp, tăng 109,6%...

Đằng sau làn sóng doanh nghiệp giải thể

Chia sẻ về tình hình doanh nghiệp ngừng hoạt động trên địa bàn TP. Đà Nẵng, bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Sở Tài chính TP. Đà Nẵng thừa nhận một bộ phận doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức trong bối cảnh thị trường trong nước và quốc tế có nhiều biến động.

Tuy nhiên, theo bà Tâm, doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động chưa đồng nghĩa với việc chấm dứt hoạt động vĩnh viễn hay rời khỏi thị trường. Một bộ phận doanh nghiệp có thể quay trở lại sau khi khắc phục khó khăn và điều chỉnh phương án sản xuất, kinh doanh phù hợp.

Đối với số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, bên cạnh những trường hợp phải chấm dứt hoạt động do khó khăn thực tế, số liệu trong kỳ còn chịu tác động từ quá trình rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và xử lý hồ sơ tồn đọng.

Quá trình này gắn với Chiến dịch "Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh" do Bộ Tài chính triển khai năm 2026. Theo đó, có những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ các năm trước nhưng đến nay mới hoàn tất thủ tục giải thể theo quy định.

Theo bà Tâm, các chính sách hỗ trợ góp phần tháo gỡ khó khăn, nâng cao năng lực và tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển. Tuy nhiên, những chính sách này không thể thay thế các điều kiện thiết yếu như thị trường, nguồn vốn, đơn hàng và năng lực cạnh tranh, cũng như giải quyết ngay mọi khó khăn phát sinh trong quá trình hoạt động.

Do đó, bên cạnh nỗ lực hỗ trợ từ chính quyền, khả năng thích ứng, tái cấu trúc và nâng cao hiệu quả hoạt động sẽ là những yếu tố quyết định sức chống chịu của doanh nghiệp trong giai đoạn tới.

Còn ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho rằng mức tăng mạnh của số doanh nghiệp giải thể không hoàn toàn phản ánh sức khỏe thực tế của khu vực doanh nghiệp.

Một bộ phận doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trong thời gian dài nhưng chưa làm thủ tục giải thể do chi phí cao; một số khác không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Khi cơ quan chức năng đẩy mạnh làm sạch mã số thuế và dữ liệu doanh nghiệp, những trường hợp này được rà soát, xử lý, khiến số doanh nghiệp giải thể được ghi nhận tăng mạnh.

Do đó, theo ông An, số liệu doanh nghiệp rút lui tăng có yếu tố kỹ thuật, hành chính và không hoàn toàn phản ánh diễn biến của môi trường đầu tư, kinh doanh.

Dù vậy, yếu tố hành chính không làm mất đi những khó khăn thực chất mà cộng đồng doanh nghiệp đang đối mặt. Ông An cho rằng áp lực hiện tập trung nhiều ở nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là những doanh nghiệp gặp khó khăn kéo dài.

Các yếu tố chính gồm thiếu đơn hàng, sức mua suy giảm, chi phí logistics tăng và khó khăn về dòng vốn khi lãi suất vẫn ở mức khá cao so với khả năng chịu đựng của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bên cạnh đó, hạn chế về nguồn lực để thực hiện chuyển đổi xanh, chuyển đổi số cũng khiến một số doanh nghiệp chịu sức ép lớn hơn trong quá trình sàng lọc.

Tại Diễn đàn "Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới" mới đây, ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là làm sao để có thêm doanh nghiệp thành lập mới, mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp vượt qua các chu kỳ khó khăn.

Theo ông Liêm, những khó khăn của doanh nghiệp hiện tập trung ở hai vấn đề lớn là đầu ra thị trường và nguồn lực tài chính. Trước thực tế này, doanh nghiệp cần chủ động tái cấu trúc nguồn vốn, nâng cao năng lực quản trị, tăng cường liên kết và thích ứng với các tiêu chuẩn thị trường mới.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn vốn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và nâng cao khả năng tiếp cận các kênh huy động vốn khác. Cùng với đó, việc đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, chuyển đổi số và phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.