Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng vừa ký Quyết định số 1413 ngày 27/7 phê duyệt Đề án "Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045".

Đề án hướng tới xây dựng một thị trường tài chính phát triển đồng bộ, hiện đại, vận hành theo cơ chế thị trường và hội nhập sâu rộng với quốc tế. Thị trường này được kỳ vọng sẽ có cấu trúc cân đối, huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực, giữ vai trò cung ứng vốn trung - dài hạn quan trọng để thúc đẩy kinh tế tăng trưởng cao và bền vững.

Cụ thể, Quyết định 1413 đã đưa ra hàng loạt giải pháp đồng bộ nhằm mở rộng quy mô hàng hóa trên thị trường. Trong đó, Chính phủ sẽ rà soát và mở rộng cơ hội tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài đối với các ngành nghề phù hợp; từng bước đưa cổ phiếu của các doanh nghiệp FDI là công ty đại chúng lên niêm yết và giao dịch trên sở giao dịch chứng khoán.

Đề án cũng thúc đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp sau cổ phần hóa phải đăng ký giao dịch hoặc niêm yết ngay khi đủ điều kiện.

Đối với khu vực doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, một thị trường giao dịch chuyên biệt cũng sẽ được nghiên cứu xây dựng nhằm tạo thêm kênh huy động vốn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp.

Ở thị trường phái sinh, nhiều sản phẩm mới được định hướng triển khai như hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán, hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn trên cổ phiếu đơn lẻ, góp phần đa dạng hóa công cụ phòng ngừa rủi ro cũng như tăng chiều sâu cho thị trường.

Một trong những nội dung quan trọng là chuẩn bị các điều kiện để triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường chứng khoán cơ sở vào năm 2027. Đây được xem là một trong những tiêu chí quan trọng để thị trường Việt Nam tiến gần hơn tới các chuẩn mực quốc tế.

Song song với đó, hệ thống giao dịch sẽ tiếp tục được nâng cấp để đáp ứng các sản phẩm và cơ chế giao dịch mới, bao gồm các loại lệnh giao dịch mới, giao dịch xuyên trưa, giao dịch trong ngày, cũng như từng bước triển khai nghiệp vụ vay và cho vay chứng khoán, bán khống có kiểm soát thông qua cơ chế bán chứng khoán chờ về.

Bên cạnh đó, một số nội dung đáng chú ý được đề cập trong Đề án như: Đẩy nhanh lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS); chất lượng quản trị doanh nghiệp; phát triển mạnh các loại hình quỹ đầu tư, khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường thông qua các định chế đầu tư chuyên nghiệp; ban hành các quy định về Fintech trong lĩnh vực chứng khoán...

Tại Hội thảo "Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn" (tổ chức ngày 23/7) do Tạp chí Nhà Đầu tư tổ chức, phát triển đồng bộ thị trường tài chính Việt Nam là một trong các nội dung được các chuyên gia quan tâm.

Ông Nguyễn Duy Linh, Tổng giám đốc CTCP Chứng khoán SHS đánh giá để thị trường vốn phát triển đồng bộ, lành mạnh, minh bạch và hiện đại, cần tập trung vào ba vấn đề: mở cửa thị trường một cách thực chất, cải thiện cơ cấu ngành nghề trên thị trường chứng khoán và nâng cao vai trò của nhà đầu tư tổ chức.

Cụ thể, cần tạo điều kiện để nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam một cách thực chất; cơ cấu ngành nghề trên thị trường chứng khoán cần phản ánh đầy đủ hơn cơ cấu của nền kinh tế; xây dựng một chương trình cụ thể phát triển nhà đầu tư tổ chức trong nước, với các chỉ tiêu đo lường rõ ràng như số lượng quỹ đầu tư được thành lập hằng năm, quy mô tài sản quản lý.

Trong khi đó, ông Thiều Hữu Chung, Phó Chủ tịch Thường trực HĐQT CTCP Chứng khoán Bảo Minh nhấn mạnh tới việc nâng cao chất lượng quản trị và tính minh bạch của thị trường. Thông tin phải được công bố kịp thời, đầy đủ và chính xác nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, đồng thời củng cố niềm tin đối với thị trường chứng khoán.

"Bên cạnh hạ tầng và minh bạch, cần đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng hàng hóa, đa dạng hóa sản phẩm đầu tư và xây dựng cơ chế đủ sức khuyến khích các doanh nghiệp lớn, có nền tảng tốt tham gia niêm yết, huy động vốn", ông Chung nói.

Về phần mình, bà Nguyễn Ngọc Linh, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán DNSE kỳ vọng những thay đổi về khung pháp lý sẽ góp phần khơi thông hoạt động phát hành, giải quyết điểm nghẽn về nguồn cung và tạo điều kiện để dòng vốn được lưu thông hiệu quả hơn.

"Nhiều doanh nghiệp đang tìm đến công ty chứng khoán như một kênh bổ sung vốn. Khi tài sản chứng khoán chưa đủ điều kiện hoặc chưa được ngân hàng chấp nhận làm tài sản bảo đảm, doanh nghiệp có xu hướng sử dụng các giải pháp tài chính từ công ty chứng khoán.

Đây có thể là một trong những nguyên nhân khiến dư nợ margin tiếp tục tăng dù diễn biến thị trường không thuận lợi. Vì vậy, cần quan tâm nhiều hơn đến nhóm doanh nghiệp chưa thể tiếp cận đúng nguồn vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh", bà Linh nói.

CEO DNSE đề xuất cần nghiên cứu các mô hình sandbox có khả năng kết nối giữa thị trường tín dụng và thị trường vốn, thay vì phát triển từng lĩnh vực một cách tách biệt. Một hướng có thể nghiên cứu là mô hình kết hợp nền tảng cho vay ngang hàng với các dự án đầu tư hoặc dự án công, dưới sự giám sát của cơ quan quản lý và với cơ chế lãi suất đủ hấp dẫn để thu hút dòng vốn. Điều quan trọng là phải có cơ chế điều phối để nơi nào có nhu cầu vốn thực sự thì có sản phẩm phù hợp, qua đó kết nối hiệu quả giữa bên có vốn và bên cần vốn.

"Trong khi một số lĩnh vực được ưu tiên tiếp cận nguồn lực, nhiều doanh nghiệp khác vẫn chật vật tìm vốn; nhà đầu tư cũng thiếu các công cụ đầu tư minh bạch nên buộc phải tìm đến những kênh phi chính thức. Vì vậy, thay vì để các nhu cầu này vận hành ngoài khuôn khổ, cần từng bước hợp pháp hóa, chuẩn hóa và minh bạch hóa dưới sự quản lý của Nhà nước", bà Linh phát biểu.

Thành công không nằm ở mục tiêu, mà ở tốc độ thực thi cải cách

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, CTCP Chứng khoán An Bình (ABS) đánh giá định hướng cải cách của Việt Nam có nhiều điểm tương đồng với các quốc gia châu Á đã thành công trong phát triển thị trường vốn.

Tại Malaysia, sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, Chính phủ nước này nhận thấy nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng. Hai giai đoạn Capital Market Masterplan (CMP1 giai đoạn 2001-2010 và CMP2 giai đoạn 2011-2020) được triển khai với mục tiêu chuyển dịch vai trò huy động vốn từ hệ thống ngân hàng sang thị trường chứng khoán và trái phiếu.

Hàn Quốc cũng trải qua quá trình cải cách tương tự sau khi mô hình tăng trưởng dựa vào các tập đoàn Chaebol bộc lộ nhiều hạn chế. Chính phủ nước này đã ban hành Đạo luật Hợp nhất Thị trường Vốn (CMCA) cùng chiến lược xây dựng Hàn Quốc trở thành trung tâm tài chính châu Á, có nhiều nét tương đồng với định hướng phát triển trung tâm tài chính tại TP.HCM và Đà Nẵng.

Trong khi đó, Ấn Độ bắt đầu cải cách thị trường vốn từ năm 1991 sau cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán. Quốc gia này thành lập Ủy ban Chứng khoán Ấn Độ (SEBI), xây dựng Sở Giao dịch Chứng khoán Quốc gia (NSE) trên nền tảng công nghệ số hóa và từng bước hình thành một trong những thị trường chứng khoán năng động nhất thế giới.

Từ kinh nghiệm của ba quốc gia này, ông Nguyễn Thế Minh cho rằng việc ban hành đề án mới chỉ là điểm khởi đầu. Yếu tố quyết định thành công của cải cách nằm ở tốc độ hiện thực hóa các chính sách.

Theo đó, việc triển khai cơ chế CCP và áp dụng IFRS được xem là điều kiện tiên quyết để thu hút các quỹ đầu tư quy mô lớn như quỹ hưu trí và quỹ đầu tư quốc gia giải ngân vào Việt Nam.

Bên cạnh đó, quá trình chuyển dịch từ thị trường phụ thuộc chủ yếu vào nhà đầu tư cá nhân sang hệ thống nhà đầu tư tổ chức cũng là bài học quan trọng từ Malaysia và Hàn Quốc. Hai quốc gia này đều phát triển mạnh các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư trong nước để tạo nguồn thanh khoản ổn định, giảm sự chi phối của tâm lý đám đông trên thị trường.

Một bài học khác là tính nghiêm minh trong quản lý thị trường. Tại Ấn Độ và Hàn Quốc, các cơ quan quản lý như SEBI hay FSC đều áp dụng các chế tài rất nghiêm khắc đối với hành vi thao túng giá, giao dịch nội gián và gian lận báo cáo tài chính. Đây được xem là nền tảng để duy trì niềm tin của nhà đầu tư và bảo đảm sự phát triển bền vững của thị trường vốn.