Xuất khẩu duy trì tăng trưởng nhưng chưa đồng đều

Ngày 8/5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản nhằm triển khai các giải pháp hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026.

Ngành cà phê đặt mục tiêu xuất khẩu năm 2026 đạt 9,64 tỷ USD tăng 8,03% so với cùng kỳ năm 2025. Ảnh minh họa

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 4 tháng đầu năm 2026, sản xuất nông, lâm, thủy sản tiếp tục duy trì ổn định, tạo nền tảng cho tiêu dùng trong nước, chế biến và xuất khẩu.

Trong đó, sản xuất trồng trọt cơ bản ổn định, nhiều loại cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm tăng trưởng khá. Chăn nuôi lợn, gia cầm phát triển nhờ kiểm soát tốt dịch bệnh và thị trường tiêu thụ. Thủy sản tiếp tục tăng trưởng, trong khi lâm nghiệp duy trì đà phát triển ở cả trồng rừng, bảo vệ rừng và khai thác gỗ. Dù còn một số khó khăn cục bộ, kết quả 4 tháng đầu năm cho thấy, ngành vẫn bảo đảm được nguồn cung tương đối vững chắc cho thị trường trong nước và xuất khẩu.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,64 tỷ USD, tăng 12,9% so với năm trước. Trong 4 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 23,04 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm 2025; nhập khẩu đạt 17,65 tỷ USD, tăng 12%; cán cân thương mại tiếp tục duy trì thặng dư.

Về thị trường, châu Á tiếp tục là khu vực xuất khẩu lớn nhất, chiếm 44,1% tổng kim ngạch. Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản là ba thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông lâm thủy sản Việt Nam trong 4 tháng đầu năm. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 28,8%, trong khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 4,8%.

Ở nhóm ngành hàng, rau quả đạt 2,05 tỷ USD, tăng 21,6%, với sầu riêng tiếp tục là động lực tăng trưởng nổi bật. Thủy sản đạt 3,54 tỷ USD, tăng 10,4%; hồ tiêu tăng mạnh cả lượng và giá trị; sắn và các sản phẩm từ sắn tăng khá nhờ nhu cầu từ Trung Quốc. Trong khi đó, gỗ và sản phẩm gỗ giảm 1,1%; gạo giảm cả lượng và giá trị; hạt điều giảm nhẹ; chè giảm về lượng.

Tập trung nâng chất lượng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kết quả tăng trưởng hiện nay chưa thực sự đồng đều và còn tiềm ẩn yếu tố thiếu bền vững. Một số mặt hàng tăng trưởng chủ yếu do yếu tố mùa vụ hoặc phục hồi cục bộ của thị trường thế giới, trong khi nhiều ngành hàng vẫn chịu áp lực lớn từ giá cả, logistics, rào cản kỹ thuật và thay đổi chính sách nhập khẩu.

Đặc biệt, việc một số mặt hàng như gạo và cà phê tăng về lượng nhưng giảm về giá trị cho thấy mô hình tăng trưởng dựa vào sản lượng và xuất khẩu thô đang bộc lộ hạn chế. Trong bối cảnh đó, Bộ xác định tăng trưởng thời gian tới phải dựa trên chất lượng, tiêu chuẩn, thương hiệu, khả năng truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng thay vì chỉ tập trung vào sản lượng.

Bộ cũng cảnh báo hàng loạt thách thức trong thời gian tới như xung đột địa chính trị kéo dài tác động đến biến động chi phí đầu vào, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, các thị trường siết tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và phát thải. Ngoài ra, nhiều ngành hàng vẫn phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực, trong khi chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - xuất khẩu còn thiếu chặt chẽ.

Theo mục tiêu Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra, năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ dự kiến đạt 17,7 tỷ USD, tăng 2,15% so với năm 2025. Rau quả được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao với kim ngạch khoảng 9,81 tỷ USD, tăng 14,62%.

Xuất khẩu thủy sản phấn đấu đạt hơn 12 tỷ USD, tăng 6,63%; cà phê đạt 9,64 tỷ USD, tăng 8,03%; hạt điều đạt 5,42 tỷ USD, tăng 3,65%. Đối với các ngành hàng khác, chè dự kiến đạt 239 triệu USD, tăng nhẹ 0,42%; sắn và các sản phẩm từ sắn ước đạt 1,34 tỷ USD, tăng 6,3%; sản phẩm chăn nuôi hướng tới kim ngạch khoảng 686 triệu USD, tăng 7,69% so với năm 2025.

Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề ra nhiều nhóm giải pháp từ ngắn hạn đến dài hạn như theo dõi sát diễn biến thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó khó khăn về logistics và tín dụng, thúc đẩy xúc tiến thương mại có trọng tâm, mở rộng thị trường mới. Bộ cũng xác định tiếp tục tái cơ cấu ngành theo hướng nâng cao chất lượng, tăng tỷ trọng chế biến sâu, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và khai thác hiệu quả các thị trường tiềm năng như Halal, Trung Đông, châu Phi và Nam Mỹ.

4 tháng đầu năm 2026, có một số mặt hàng tăng về lượng nhưng giảm về giá trị, điển hình như gạo và cà phê; điều này phản ánh giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào sản lượng và xuất khẩu thô.