Một người ứng dụng AI có năng lực tương đương 10 người

Trong bối cảnh kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần chuyển từ một công cụ hỗ trợ sang yếu tố trực tiếp quyết định năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Chia sẻ tại “Diễn đàn Kinh doanh 2026: Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới”, ông Nguyễn Hữu Thập, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho biết, nếu doanh nghiệp vẫn duy trì phương thức làm việc truyền thống mà không chuyển đổi số và ứng dụng AI, quy trình xử lý công việc sẽ phải trải qua rất nhiều công đoạn. Chuyển đổi số là nền tảng để doanh nghiệp có thể khai thác hiệu quả AI. Công nghệ này hiện không còn đơn thuần là công cụ trả lời câu hỏi mà đã tiến tới khả năng tự động hóa nhiều công việc. Hiệu suất làm việc có thể thay đổi đáng kể nếu người sử dụng biết cách khai thác công nghệ.

Ông Thập nói, “một người biết ứng dụng AI có thể có năng lực tương đương 10 người không sử dụng công nghệ này”

Cách làm này giống như sản xuất một hạt lúa: từ làm đất, gieo mạ, thu hoạch, vận chuyển, xay xát rồi mới có thể nấu thành cơm. Ngược lại, khi chuyển đổi số và ứng dụng AI, các công đoạn có thể được liên kết thành một “chiếc máy liên hoàn”, "gặt đến đâu là nấu ra cơm đến đó”.

Ông Thập cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất trong ứng dụng AI hiện nay không nằm ở chi phí. Ngày nay, iện thoại thông minh, máy tính và đường truyền Internet đã phổ biến. Với doanh nghiệp hoặc công chức cấp xã, nhiều công việc có thể được thực hiện bằng các phiên bản AI miễn phí hoặc những gói dịch vụ chỉ khoảng 500.000 đồng mỗi tháng. Thay vào đó, trở ngại lớn hơn nằm ở khả năng tiếp nhận và thay đổi cách làm”.

Một bộ phận người trên 40 tuổi vẫn có tâm lý cho rằng mình đã lớn tuổi và không còn cần thiết phải ứng dụng AI hay chuyển đổi số. Đây là một trong những nguyên nhân khiến việc ứng dụng công nghệ tại một số cấp cơ sở còn gặp ách tắc. Trong khi đó, AI có thể được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực, từ đánh giá tác động môi trường, lập dự án, thiết kế cơ sở đến pháp luật và soạn thảo văn bản hành chính.

Thương mại điện tử xóa nhòa khoảng cách địa lý

Ông Bùi Quang Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, cho rằng, thương mại điện tử đang làm thay đổi căn bản giới hạn thị trường của doanh nghiệp Việt Nam. Chưa bao giờ ranh giới giữa các thị trường bị xóa nhòa như hiện nay. Một sản phẩm được sản xuất tại một vùng quê Việt Nam hoàn toàn có thể được bán trực tiếp tới khách hàng ở nước ngoài mà không còn phụ thuộc quá nhiều vào khoảng cách địa lý.

“Chợ” vì thế không nhất thiết phải là một địa điểm cố định. Một khu vườn ở vùng quê cũng có thể trở thành nơi sản xuất, đóng gói và đưa sản phẩm lên các nền tảng số để tiếp cận khách hàng trên toàn cầu.

Nếu trước đây doanh nghiệp muốn bán hàng ra nước ngoài phải tìm kiếm đối tác, ký kết thỏa thuận và thực hiện nhiều thủ tục thanh toán phức tạp, thương mại điện tử xuyên biên giới đang rút ngắn đáng kể các bước này. Ngay cả những sản phẩm thủ công mỹ nghệ quy mô nhỏ cũng có thể được đưa trực tiếp đến người tiêu dùng quốc tế.

Theo ông Cường, đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam chuyển từ mô hình OEM, tức chủ yếu sản xuất theo đơn hàng và thiết kế của đối tác, sang làm chủ giá trị sản phẩm.

Trong mô hình OEM, doanh nghiệp Việt Nam thường đảm nhận phần gia công, trong khi phần giá trị gia tăng lớn hơn thuộc về đối tác sở hữu thương hiệu. Thương mại điện tử mở ra khả năng doanh nghiệp đưa sản phẩm trực tiếp tới người tiêu dùng toàn cầu.

Khi đó, sản phẩm Việt Nam không chỉ dừng ở “Made in Vietnam” mà có thể tiến tới “Brand of Vietnam”, tức xây dựng thương hiệu Việt và bán trực tiếp trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, ông Cường cho rằng cơ hội lớn cũng đi kèm với áp lực cạnh tranh lớn. Người tiêu dùng Việt Nam hiện có thể dễ dàng mua hàng từ các cửa hàng nước ngoài trên những nền tảng như Shopee, TikTok hay Lazada, với thời gian giao hàng chỉ khoảng 2-3 ngày. Khoảng cách địa lý không còn, nhưng khoảng cách về năng lực đang tăng lên.

Theo ông, thương mại điện tử Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm dẫn đầu Đông Nam Á. Tuy nhiên, số lượng nhà bán hàng trên các sàn lại có xu hướng giảm trong 3 năm qua. Đây được xem là dấu hiệu của quá trình thanh lọc thị trường. Doanh số vẫn tăng nhưng ngày càng tập trung vào những nhà bán hàng lớn, có năng lực đầu tư và kinh nghiệm, trong khi các nhà bán hàng nhỏ lẻ, thiếu đơn hàng có xu hướng rời khỏi thị trường.

Điều này đặt ra yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ nâng cao năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ mở rộng số lượng người tham gia thương mại điện tử. AI có thể trở thành một trong những công cụ quan trọng để thu hẹp khoảng cách này. Nếu biết khai thác AI, doanh nghiệp nhỏ có thể nâng cao đáng kể năng lực marketing, bán hàng, chăm sóc khách hàng và vận hành, qua đó cạnh tranh tốt hơn với những doanh nghiệp có quy mô lớn.

Công nghệ mở cửa, năng lực quyết định cơ hội

Để minh họa cho tiềm năng của thương mại điện tử xuyên biên giới, ông Cường nhắc lại một câu chuyện từ hơn 10 năm trước.

Năm 2015, trong một lần trao đổi với Giám đốc Facebook tại Việt Nam, ông được chia sẻ rằng nếu tính hoạt động xuất khẩu theo nghĩa đưa hàng hóa từ quốc gia này sang quốc gia khác, Việt Nam khi đó đã nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu hàng đầu trên nền tảng Facebook.

Ngay từ thời điểm đó, nhiều người trẻ Việt Nam đã có thể ngồi tại nhà, nhập hàng từ Trung Quốc rồi bán sang Mỹ và châu Âu với số lượng lớn. Chi phí quảng cáo họ bỏ ra mỗi ngày có thể lên tới hàng tỷ đồng.

Thậm chí, theo ông Cường, có những người sẵn sàng mua một tài khoản quảng cáo Facebook với giá tương đương một căn hộ chung cư tầm trung tại Hà Nội thời điểm đó, khoảng 2-3 tỷ đồng, để phục vụ hoạt động bán hàng ra thị trường quốc tế.

Những câu chuyện này cho thấy công nghệ đã mở ra cơ hội kinh doanh toàn cầu từ rất sớm, ngay cả khi doanh nghiệp không có nhà máy lớn, mạng lưới phân phối quốc tế hay văn phòng tại nước ngoài.

Vấn đề hiện nay không còn nằm ở việc doanh nghiệp có thể tiếp cận công nghệ hay không, mà là có đủ năng lực và tư duy để khai thác công nghệ đến đâu.

Khi AI tiếp tục phát triển và thương mại điện tử xuyên biên giới xóa nhòa giới hạn địa lý, lợi thế cạnh tranh sẽ ngày càng dịch chuyển từ quy mô vốn, nhân sự sang khả năng tổ chức, tốc độ thích ứng và năng lực sử dụng công nghệ.

Với doanh nghiệp nhỏ, đây có thể chính là “đường tắt” để rút ngắn khoảng cách với những đối thủ lớn hơn. Nhưng nếu vẫn giữ cách làm cũ và không thay đổi tư duy, cơ hội mà công nghệ mở ra cũng có thể nhanh chóng rơi vào tay những doanh nghiệp khác.