Theo định hướng của tỉnh Bắc Ninh, địa phương đặt mục tiêu đào tạo 30.000 lao động bán dẫn vào năm 2030; đến năm 2050 có ít nhất 30 doanh nghiệp thiết kế chip, 3 nhà máy chế tạo và 25 nhà máy đóng gói, kiểm thử.

Địa phương này hiện có 52 khu công nghiệp, 94 cụm công nghiệp, đứng thứ 4 cả nước về FDI cấp mới trong 6 tháng đầu năm 2026, với tổng FDI lũy kế gần 50 tỷ USD. Đáng chú ý, dự án đóng gói, kiểm thử tại KCN Yên Phong II-C có tổng vốn lên tới 1,6 tỷ USD.

Tuy nhiên, lợi thế về vị trí, hạ tầng và nền tảng FDI chưa đủ để Bắc Ninh trở thành một trung tâm bán dẫn có sức cạnh tranh khu vực. Trong vai trò tư vấn chính sách cho hệ sinh thái bán dẫn, Deloitte Việt Nam cho rằng, thách thức lớn hơn nằm ở khả năng chuyển hóa các lợi thế hiện hữu thành một hệ sinh thái có khả năng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Nhất quán chính sách đến thực thi để tạo niềm tin cho nhà đầu tư

Từ kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều tập đoàn công nghệ và bán dẫn lớn triển khai các dự án quy mô hàng tỷ USD tại Việt Nam, ông Bùi Ngọc Tuấn - Phó Tổng Giám đốc, Dịch vụ Tư vấn Thuế, Deloitte Việt Nam cho rằng, tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách là một trong những ưu tiên hàng đầu của nhà đầu tư.

Theo đó, với các dự án bán dẫn có vòng đời đầu tư từ 20 - 30 năm, doanh nghiệp không chỉ quan tâm đến mức ưu đãi mà còn đặc biệt chú trọng tính nhất quán trong quá trình thực thi. Đây là vấn đề càng đáng lưu ý trong quá trình áp dụng các quy định về thuế tối thiểu toàn cầu theo Trụ cột 2.

Khi xu hướng đầu tư ngày càng dịch chuyển theo chuỗi giá trị, nhà đầu tư cũng không còn đơn thuần tìm kiếm một địa điểm để đặt nhà máy. Họ cần một hệ sinh thái có thể hỗ trợ đồng thời các hoạt động thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử, nghiên cứu và phát triển, cũng như mạng lưới doanh nghiệp cung ứng.

“Khoảng cách lớn nhất không nằm ở chủ trương mà ở khâu thực thi. Giá trị thực tế của một chính sách ưu đãi dù hấp dẫn đến mấy cũng sẽ sụt giảm đáng kể nếu thiếu điều kiện áp dụng rõ ràng hoặc hướng dẫn đồng bộ giữa các cấp. Điều họ cần là sự rõ ràng, nhất quán và một đối tác đồng hành đáng tin cậy khi phát sinh vướng mắc”, ông Bùi Ngọc Tuấn chia sẻ.

Bởi vậy, tốc độ và tính minh bạch của thủ tục hành chính cũng trở thành yếu tố quan trọng trong cạnh tranh thu hút các dự án bán dẫn. Thời gian cấp phép, giải phóng mặt bằng, thủ tục hành chính, thông quan hay khả năng phối hợp giữa các cơ quan có thể tác động trực tiếp tới quyết định đầu tư và mở rộng của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực được xem là một trong những điểm nghẽn lớn nhất. Mục tiêu đào tạo 30.000 lao động bán dẫn đến năm 2030 đòi hỏi Bắc Ninh không chỉ tăng số lượng đào tạo mà còn phải bảo đảm chất lượng và mức độ phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Deloitte cho rằng, mô hình hợp tác “ba nhà” giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cần được cụ thể hóa bằng những chương trình có tính thực chất. Cùng với đó, cộng đồng doanh nghiệp cần đóng vai trò lớn hơn trong việc nâng cấp nhà cung cấp trong nước, thúc đẩy nội địa hóa chuỗi cung ứng, chuyển giao công nghệ và tham gia đào tạo nhân lực.

Từ thu hút dự án đến kiến tạo hệ sinh thái

Theo Deloitte Việt Nam, Bắc Ninh cần tiếp tục xây dựng một môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo cao, đặc biệt với những dự án bán dẫn có vòng đời hàng chục năm.

Điều này không chỉ nằm ở việc ban hành các chính sách ưu đãi mà còn ở khả năng thực thi thống nhất, giải quyết nhanh các vướng mắc và duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên giữa chính quyền với cộng đồng doanh nghiệp để doanh nghiệp phản ánh khó khăn, qua đó giúp cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách sát hơn với thực tiễn.

Deloitte cũng khuyến nghị Bắc Ninh chuyển trọng tâm từ thu hút từng dự án sang phát triển hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh. Bên cạnh các dự án sản xuất, đóng gói và kiểm thử, địa phương cần hướng tới thu hút các trung tâm R&D, doanh nghiệp thiết kế chip, nhà cung cấp vật liệu, thiết bị, linh kiện và các dịch vụ kỹ thuật chuyên sâu.

Theo đó, sức cạnh tranh của một trung tâm bán dẫn không chỉ được quyết định bởi quy mô của một nhà máy mà còn nằm ở mức độ hoàn chỉnh của toàn bộ chuỗi giá trị. Một hệ sinh thái càng đầy đủ sẽ càng tạo ra động lực để doanh nghiệp hiện hữu mở rộng đầu tư, đồng thời gia tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư mới.

Phát triển xanh cũng là một điều kiện không thể bỏ qua. Các tập đoàn đa quốc gia ngày càng phải đáp ứng những tiêu chuẩn nghiêm ngặt từ khách hàng toàn cầu, trong đó cam kết Net Zero và các tiêu chuẩn ESG đang trở thành một phần của quyết định đầu tư. Do đó, Bắc Ninh cần tiếp tục kiến tạo môi trường đầu tư đáp ứng các yêu cầu về năng lượng, hạ tầng và sản xuất bền vững.

Một khuyến nghị khác được Deloitte nhấn mạnh là tiếp tục tiên phong trong cải cách thủ tục hành chính và xây dựng cơ chế hỗ trợ chuyên biệt cho các dự án công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn. Trong thực tế, quyết định mở rộng đầu tư của doanh nghiệp nhiều khi không đến từ việc địa phương có thêm một ưu đãi mới, mà từ niềm tin rằng chính quyền có khả năng phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan và đồng hành với doanh nghiệp trong suốt vòng đời dự án.

Theo Deloitte Việt Nam, cuộc cạnh tranh trong ngành bán dẫn không chỉ diễn ra giữa các quốc gia mà ngày càng là cuộc cạnh tranh giữa các hệ sinh thái đầu tư. Với nền tảng FDI, hạ tầng công nghiệp, vị trí địa kinh tế và sự hiện diện ngày càng lớn của các doanh nghiệp công nghệ, Bắc Ninh có cơ sở để nắm bắt cơ hội này.