Thay vì bị chi phối bởi một doanh nghiệp dẫn dắt toàn diện, thị trường hiện vận hành theo hướng phân lớp, với mỗi doanh nghiệp tập trung vào một “lãnh địa” cụ thể trong chuỗi giá trị.

Ảnh minh họa

Ở mảng bán lẻ, Highlands Coffee đang thể hiện lợi thế vượt trội về quy mô. Theo báo cáo của Jollibee Foods Corporation - đơn vị sở hữu 60% cổ phần, chuỗi này đạt khoảng 985 cửa hàng vào năm 2024, chủ yếu tập trung tại thị trường nội địa. Quy mô lớn giúp doanh nghiệp duy trì độ phủ rộng và khả năng tiếp cận khách hàng đại chúng.

Trái với chiến lược nội địa hóa mạnh mẽ của Highlands, Cộng Cà Phê lại chọn hướng đi quốc tế. Doanh nghiệp hiện có khoảng 40 cửa hàng tại nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Canada, Malaysia, Philippines và Pháp. Việc mở rộng ra nước ngoài cho thấy nỗ lực xây dựng bản sắc thương hiệu Việt trên thị trường toàn cầu.

Trong khi đó, Trung Nguyên duy trì một mô hình phát triển đa chiều. Hệ thống Trung Nguyên Legend và E Coffee hiện có khoảng 617 cửa hàng trong nước, đồng thời hiện diện tại nhiều thị trường quốc tế. Thay vì mở rộng nhanh về số lượng, doanh nghiệp này tập trung xây dựng hệ sinh thái thương hiệu.

Ở một lớp khác của chuỗi giá trị, các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê nhân lại đóng vai trò chủ lực. Intimex Group đạt kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 2 tỷ USD năm 2025, với sản lượng xuất khẩu duy trì 400.000 - 500.000 tấn mỗi năm. Doanh thu của doanh nghiệp này vượt 108.000 tỷ đồng, cho thấy quy mô rất lớn trong lĩnh vực thương mại nông sản.

Tương tự, Simexco Daklak ghi nhận doanh thu 18.189 tỷ đồng và kim ngạch xuất khẩu 639,3 triệu USD trong niên vụ 2024 - 2025. Đây là một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê hàng đầu, góp phần duy trì vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ở mảng chế biến sâu, thị trường lại chứng kiến sự dẫn dắt của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Theo Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam, 10 doanh nghiệp lớn nhất chiếm tới 85,3% thị phần xuất khẩu cà phê chế biến niên vụ 2024 - 2025. Trong đó, Nestlé Việt Nam dẫn đầu với 22,5%, tiếp theo là Outspan Việt Nam (14,6%) và Iguacu Việt Nam (9,4%).

Từ góc độ vĩ mô, cấu trúc “mỗi doanh nghiệp một lãnh địa” phản ánh giai đoạn trưởng thành của ngành cà phê Việt Nam. Khi thị trường đủ lớn và đa dạng, sự phân hóa là điều tất yếu, giúp tối ưu hóa nguồn lực và gia tăng hiệu quả cạnh tranh.

Những dữ liệu này cho thấy thị trường cà phê Việt Nam đang vận hành theo hướng chuyên môn hóa cao. Mỗi doanh nghiệp chọn một vị trí chiến lược, từ bán lẻ, chế biến đến xuất khẩu, thay vì cạnh tranh trực diện trên toàn bộ chuỗi giá trị.