Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và thị trường chứng khoán vừa được nâng hạng, điều kiện để thúc đẩy một làn sóng IPO mới đang dần hội tụ. Tuy nhiên, trao đổi tại Talk show Phố Tài chính, ông Trịnh Thanh Cần, Thành viên HĐQT kiêm Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Kafi cho rằng khung pháp lý liên quan đến IPO, niêm yết, thoái vốn nhà nước và doanh nghiệp FDI đang từng bước được hoàn thiện, trong khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao cũng tạo ra nhu cầu huy động lượng vốn rất lớn.

Theo ông Cần, quy trình IPO hiện đã có nhiều cải thiện khi thời gian xử lý được rút ngắn xuống chỉ còn vài tháng đối với doanh nghiệp chuẩn bị tốt, thủ tục được số hóa và giảm đáng kể các khâu trung gian. Đối với cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước, Nghị quyết 79 cũng được đánh giá là tạo áp lực tích cực khi gắn tiến độ với cam kết cụ thể của từng bộ, ngành.

"Tuy nhiên, điểm nghẽn cốt lõi vẫn là định giá. Làm sao để định giá minh bạch, tránh thất thoát nhưng vẫn đủ hấp dẫn với nhà đầu tư là bài toán chưa bao giờ dễ", ông Cần nhận định.

Theo CEO Kafi, nhiều tập đoàn tư nhân lớn đã đủ điều kiện niêm yết từ lâu nhưng vẫn chưa lên sàn bởi chưa nhìn thấy lợi ích tương xứng với chi phí minh bạch hóa. Nếu niêm yết không giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn rẻ hơn, cải thiện định giá hay gia tăng thanh khoản cho cổ đông thì động lực lên sàn sẽ không đủ lớn. Vì vậy, cần có thêm các chính sách ưu đãi mang tính thực chất để thu hút nhóm doanh nghiệp này.

Doanh nghiệp FDI cần thấy lợi ích rõ ràng khi lên sàn

Đánh giá về việc cơ quan quản lý mở đường cho doanh nghiệp FDI niêm yết trên thị trường chứng khoán, ông Cần cho rằng đây là bước tiến quan trọng bởi khu vực FDI đang đóng góp lớn cho xuất khẩu, sản xuất và việc làm nhưng sự hiện diện trên sàn chứng khoán vẫn còn khá hạn chế.

Theo ông, nếu có thêm các doanh nghiệp FDI chất lượng niêm yết, thị trường sẽ bổ sung nguồn cung ở nhiều lĩnh vực như sản xuất, logistics, công nghệ, tiêu dùng và chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Tuy nhiên, khung pháp lý chỉ là điều kiện cần. Động lực kinh tế mới là yếu tố quyết định. Nhiều doanh nghiệp FDI hiện vẫn có khả năng tiếp cận nguồn vốn từ công ty mẹ hoặc các tổ chức tài chính quốc tế nên nếu niêm yết chỉ làm gia tăng nghĩa vụ công bố thông tin mà không mang lại lợi ích rõ ràng về huy động vốn, định giá hay thương hiệu thì họ sẽ chưa có nhiều lý do để tham gia thị trường.

Vị chuyên gia này cho rằng, để thu hút nhóm doanh nghiệp này cần bảo đảm quy trình chuyển đổi rõ ràng, giảm rủi ro pháp lý, có cơ chế linh hoạt hơn về tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở các ngành không nhạy cảm, đồng thời giúp doanh nghiệp nhìn thấy những lợi ích cụ thể như huy động vốn bằng VND, nâng cao thương hiệu và mở rộng quan hệ với đối tác trong nước.

IPO chỉ thành công khi có doanh nghiệp chất lượng

Nhìn lại lịch sử thị trường, ông Cần cho biết các làn sóng IPO trước đây đều góp phần mở rộng quy mô vốn hóa, cải thiện thanh khoản và tăng khả năng huy động vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.

Làn sóng giai đoạn 2007-2009 gắn với quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và việc Việt Nam gia nhập WTO, trong khi giai đoạn 2017-2018 chứng kiến nhiều doanh nghiệp quy mô lớn như Vinhomes, Techcombank, HDBank, POW, BSR hay OIL lên sàn, góp phần nâng tầm quy mô thị trường. Kinh nghiệm từ Ấn Độ cũng cho thấy khi kinh tế tăng trưởng tốt, khung pháp lý thuận lợi và dòng tiền nội địa mạnh, IPO có thể trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả cho nền kinh tế.

Lý giải việc hoạt động IPO chững lại sau một số thương vụ năm ngoái, ông Cần cho rằng nguyên nhân đến từ nguồn cung chưa đa dạng khi chủ yếu tập trung ở nhóm công ty chứng khoán, trong khi nhà đầu tư kỳ vọng những mô hình kinh doanh mới. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp lên sàn đúng thời điểm thị trường điều chỉnh khiến hiệu quả giao dịch không như kỳ vọng. Các đợt IPO cũng hút bớt dòng tiền trên thị trường thứ cấp trong bối cảnh thanh khoản suy giảm, trong khi những yếu tố như xung đột địa chính trị, áp lực lạm phát, tỷ giá và lãi suất cũng làm giảm khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư.

Dù vậy, ông Cần vẫn kỳ vọng sẽ xuất hiện một làn sóng IPO mới trong thời gian tới, song quá trình này sẽ diễn ra theo từng giai đoạn thay vì bùng nổ ngay lập tức.

Theo ông, các điều kiện nền hiện đã thuận lợi hơn trước nhờ nhu cầu vốn lớn từ mục tiêu tăng trưởng kinh tế, việc nâng hạng thị trường cùng khung pháp lý ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, thị trường hiện không chỉ cần nhiều thương vụ IPO mà cần những doanh nghiệp có chất lượng, định giá hợp lý, phân phối minh bạch và sở hữu câu chuyện tăng trưởng đủ sức thuyết phục nhà đầu tư.

"Nếu làm tốt, làn sóng IPO mới sẽ giúp thị trường chứng khoán phát huy tốt hơn vai trò huy động vốn dài hạn, giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng, đồng thời đưa thêm nhiều doanh nghiệp lớn thuộc các lĩnh vực khác nhau lên sàn", ông Cần nhấn mạnh.