Ngày 6/5, Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam và Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức Hội thảo "Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc".

Tham luận tại Hội thảo, ông Nguyễn Đức Thông - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI chia sẻ một số góc nhìn đáng chú ý về thực trạng và dư địa phát triển của thị trường vốn.

Cụ thể, dư địa phát triển của kênh vốn phi ngân hàng tại Việt Nam vẫn còn rất lớn. Hiện thị trường có khoảng 10–11 triệu tài khoản chứng khoán. Tuy nhiên, nếu chia đều theo dân số hơn 100 triệu người, thì con số này thực chất chưa phải là nhiều nếu so với các quốc gia trong khu vực. Điều này cho thấy dư địa để người dân tham gia đầu tư vào thị trường chứng khoán và trái phiếu vẫn còn rất lớn.

CEO SSI nhấn mạnh, đây không chỉ là câu chuyện số lượng nhà đầu tư mà còn phản ánh một thực tế sâu xa hơn: dòng vốn trong xã hội vẫn chưa được khai thác hiệu quả để phục vụ cho tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất nằm ở sự phát triển chưa tương xứng của thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN).

Hiện nay, quy mô TPDN của Việt Nam chỉ tương đương khoảng 10% GDP – một con số rất thấp nếu so với các quốc gia trong khu vực như Hàn Quốc (trên 80%) hay Malaysia (khoảng 55–60%).

"Có thể nói, nếu so với Hàn Quốc hay Malaysia thì thị trường trái phiếu doanh nghiệp của chúng ta gần như là chưa có gì", ông Thông thẳng thắn đánh giá.

Không chỉ nhỏ về quy mô, cơ cấu thị trường cũng chưa hợp lý khi phần lớn phát hành vẫn tập trung vào các ngân hàng và doanh nghiệp bất động sản, trong khi khu vực sản xuất – kinh doanh, công nghệ lại chưa tiếp cận được dòng vốn này.

"Cả kênh trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu đều còn dư địa rất lớn để phát triển, đặc biệt trong bối cảnh chúng ta muốn phục vụ tốt hơn khu vực kinh tế tư nhân", ông Thông nhấn mạnh.

Nghịch lý: Doanh nghiệp sản xuất chiếm đa số nhưng vốn hóa thấp

Một thực tế đáng chú ý được chỉ ra là sự mất cân đối trong cấu trúc thị trường cổ phiếu. Theo đó, nhóm doanh nghiệp phi tài chính và phi bất động sản chiếm tới 87% số lượng doanh nghiệp niêm yết. Tuy nhiên, phần lớn giá trị vốn hóa thị trường lại tập trung vào khối tài chính và bất động sản – chiếm khoảng 60%.

"Điều này đặt ra một câu hỏi rất lớn: chúng ta có thể làm gì thêm cho các doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh để họ có thể huy động vốn tốt hơn? Để thị trường vốn thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng kinh tế, thì tỷ trọng vốn hóa của các doanh nghiệp sản xuất cần được cải thiện đáng kể", ông Thông nói.

Với vai trò lãnh đạo một công ty chứng khoán hàng đầu, ông Thông cho rằng, công ty chứng khoán đóng vai trò mang tính "bản lề" - kết nối giữa nhu cầu vốn của doanh nghiệp và dòng tiền trên thị trường.

"Trước hết, chúng tôi tư vấn để nhà đầu tư có thể đầu tư một cách an toàn và hiệu quả. Nhưng quan trọng không kém, chúng tôi tư vấn cho doanh nghiệp - thông qua bộ phận ngân hàng đầu tư - để họ có thể huy động vốn", ông Thông chia sẻ.

Để làm được điều đó, doanh nghiệp buộc phải thay đổi, minh bạch hơn, chuẩn hóa theo tiêu chuẩn thị trường. Đây là điều kiện tiên quyết.

Bên cạnh đó, công ty chứng khoán còn đóng vai trò thiết kế sản phẩm tài chính phù hợp với từng giai đoạn thị trường. Trong môi trường lãi suất cao, doanh nghiệp có thể không chọn phát hành trái phiếu, mà chuyển sang phát hành cổ phiếu hoặc tăng vốn cổ phần. Hoặc có thể sử dụng các công cụ lai như trái phiếu chuyển đổi. Trách nhiệm của công ty chứng khoán là giúp doanh nghiệp lựa chọn cấu trúc tối ưu để huy động vốn hiệu quả nhất.

Một trụ cột khác của thị trường vốn là ngành quản lý quỹ, cũng đang ở giai đoạn phát triển ban đầu. Hiện tổng tài sản quản lý (AUM) của các quỹ tại Việt Nam mới đạt gần 300.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 6% GDP. Trong khi đó, tỷ lệ này tại Trung Quốc là khoảng 19%, còn tại Malaysia thậm chí lên tới trên 50%.

"Rõ ràng, dư địa tăng trưởng của ngành quản lý quỹ là rất lớn", ông Thông nhận định. Việc phát triển mạnh các quỹ đầu tư không chỉ giúp mở rộng nguồn vốn dài hạn, mà còn góp phần nâng cao chất lượng thị trường.

"Khi dòng tiền đi qua các quỹ, việc đầu tư sẽ mang tính dài hạn và chuyên nghiệp hơn. Điều này giúp hạn chế tình trạng nhà đầu tư cá nhân bị nhiễu loạn thông tin, từ đó làm thị trường ổn định hơn", ông Thông phân tích.

Một yếu tố được kỳ vọng tạo cú hích cho thị trường vốn Việt Nam là câu chuyện nâng hạng thị trường. Dòng vốn ngoại dự kiến vào Việt Nam sau khi nâng hạng có thể đạt khoảng 5–6 tỷ USD. Tuy nhiên, con số này chưa phản ánh đầy đủ tiềm năng.

"5–6 tỷ USD chưa chắc đã là tất cả. Khi Việt Nam được nâng hạng, sẽ có rất nhiều sự chú ý từ nhà đầu tư quốc tế – không chỉ là dòng vốn thụ động, mà còn là dòng vốn chủ động", CEO SSI chia sẻ.

Quan trọng hơn, nâng hạng không chỉ là câu chuyện dòng tiền mà là câu chuyện chất lượng thị trường. Việc nâng hạng sẽ buộc thị trường phải minh bạch hơn, chuẩn hóa hơn. Và chính điều đó sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam vận hành hiệu quả hơn.

Từ tất cả những phân tích trên, ông Nguyễn Đức Thông chỉ ra một nghịch lý: Khu vực kinh tế tư nhân – chiếm 97% số doanh nghiệp, đóng góp 50–55% GDP và tạo ra phần lớn việc làm – lại đang đứng ngoài thị trường vốn. Đây là một nghịch lý.

Theo đó, để giải bài toán này, Việt Nam không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng. "Chúng ta cần một ‘đường cao tốc vốn’ mới – nơi thị trường vốn đóng vai trò trung tâm, giúp dòng tiền được phân bổ hiệu quả hơn, dài hạn hơn và minh bạch hơn", ông Thông nói.

Trong cấu trúc đó, công ty chứng khoán được cho là "cầu nối chiến lược", còn thị trường vốn sẽ là "hạ tầng tài chính" cho tăng trưởng. Đây là thời điểm mang tính bước ngoặt. Nếu tận dụng được, thị trường vốn sẽ trở thành động lực quan trọng giúp kinh tế Việt Nam bứt phá trong giai đoạn 2026–2030.