Nhiều rào cản về thủ tục hành chính

Tại Hội thảo “Chuyển dịch năng lượng - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số” diễn ra ngày 9/6, nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng cho rằng dù cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phát triển điện mặt trời mái nhà đã có hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, quá trình triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều rào cản về thủ tục hành chính và cách hiểu quy định chưa thống nhất giữa các địa phương.

Bà Bùi Cẩm Hà, Giám đốc điều hành Công ty Nami Energy Consulting, cho biết sau hơn một năm thực hiện, số lượng hợp đồng mua bán điện trực tiếp được ký kết vẫn khá khiêm tốn so với kỳ vọng.

Theo bà Hà, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực. Mặc dù quy định pháp luật đã tương đối rõ ràng, song việc áp dụng tại các địa phương vẫn chưa đồng nhất, khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian hoàn thiện hồ sơ.

Cụ thể, trong quá trình xin cấp phép, nhiều doanh nghiệp vẫn được yêu cầu bổ sung giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Trong khi đó, theo Luật Đầu tư năm 2025, các doanh nghiệp trong nước đầu tư vào lĩnh vực sản xuất điện không thuộc diện bắt buộc phải có loại giấy tờ này.

“Trên thực tế, doanh nghiệp vẫn phải làm việc với nhiều cơ quan khác nhau hoặc xin thêm các thủ tục ngoài quy định để hoàn tất hồ sơ. Điều này khiến tiến độ triển khai dự án bị kéo dài đáng kể”, bà Hà cho biết.

Bên cạnh đó, bà Hà cũng chỉ ra những bất cập liên quan đến cách hiểu mô hình điện mặt trời “tự sản, tự tiêu”. Theo bà, bản chất của mô hình này là doanh nghiệp sử dụng nguồn điện được sản xuất ngay tại cơ sở nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, đồng thời nâng cao khả năng chủ động về năng lượng.

Tuy nhiên, tại một số địa phương, khái niệm “tự sản, tự tiêu” lại được hiểu theo hướng doanh nghiệp phải trực tiếp bỏ vốn đầu tư toàn bộ hệ thống điện mặt trời. Cách hiểu này khiến các mô hình đầu tư của bên thứ ba gặp nhiều khó khăn.

Trong mô hình đầu tư bên thứ ba, doanh nghiệp năng lượng sẽ đầu tư, sở hữu và vận hành hệ thống điện mặt trời, trong khi doanh nghiệp sản xuất chỉ mua điện hoặc thuê dịch vụ năng lượng. Đây là mô hình phổ biến tại nhiều quốc gia, giúp doanh nghiệp sản xuất tiếp cận nguồn điện sạch mà không phải bỏ vốn đầu tư ban đầu.

“Phần lớn doanh nghiệp sản xuất chỉ muốn tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi, không muốn trở thành chủ đầu tư dự án năng lượng. Trong khi đó, các doanh nghiệp năng lượng có kinh nghiệm và nguồn lực lại gặp khó khăn do cách hiểu khác nhau về khái niệm tự sản, tự tiêu”, bà Hà nói.

Theo đại diện Nami Energy Consulting, hệ quả là cả doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng điện sạch lẫn doanh nghiệp cung cấp giải pháp năng lượng đều gặp trở ngại khi triển khai dự án. Do đó, cơ quan quản lý cần sớm ban hành hướng dẫn chi tiết, thống nhất trên phạm vi cả nước để thúc đẩy các dự án điện mặt trời phân tán.

Quá trình triển khai dự án thường bị kéo dài do các quy định khác nhau

Đồng quan điểm, bà Trần Thủy Tiên, Giám đốc Phát triển thị trường và Đối ngoại Công ty Constant Energy, cho biết quá trình triển khai dự án tại các địa phương thường kéo dài hơn dự kiến do cách áp dụng quy định khác nhau.

Theo bà Tiên, nhiều doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là các doanh nghiệp quy mô lớn, mong muốn có cơ chế đơn giản, minh bạch để tiếp cận nguồn năng lượng sạch, thay vì phải trực tiếp quản lý và vận hành hệ thống điện.

Trước những phản ánh từ doanh nghiệp, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết cơ quan quản lý đã ghi nhận các vướng mắc liên quan đến cơ chế điện tự sản, tự tiêu cũng như mô hình mua bán điện trực tiếp.

Ông Vũ cho biết Nghị định 57 quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), trong khi Nghị định 58 quy định về phát triển năng lượng tái tạo, bao gồm điện mặt trời tự sản, tự tiêu. Theo quy định hiện hành, “tự sản, tự tiêu” được hiểu là đơn vị tiêu thụ điện cũng là đơn vị sản xuất điện, nội dung này đã được đưa vào Luật Điện lực năm 2024.

Tuy nhiên, để tạo điều kiện cho các hình thức hợp tác đầu tư linh hoạt hơn, Nghị định 57 đã mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp. Theo đó, doanh nghiệp có thể lựa chọn mô hình tự đầu tư hệ thống điện hoặc hợp tác với đơn vị khác thông qua cơ chế mua bán điện trực tiếp bằng đường dây kết nối riêng.

Ngoài ra, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2025 cũng cho phép triển khai các mô hình hợp tác theo hình thức ESCO (công ty dịch vụ năng lượng), mở thêm lựa chọn cho doanh nghiệp trong việc đầu tư và sử dụng năng lượng sạch.

Đại diện Bộ Công Thương khẳng định cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh các quy định trong quá trình sửa đổi Luật Điện lực và các nghị định liên quan nhằm tháo gỡ những bất cập phát sinh.

“Quan điểm của chúng tôi là không nên bó hẹp các hình thức hợp tác kinh doanh giữa doanh nghiệp và người dân. Điện tự sản, tự tiêu cần được hiểu theo hướng điện được tiêu thụ tại chỗ, không phát lên lưới điện quốc gia, thay vì can thiệp quá sâu vào mô hình hợp tác đầu tư”, ông Vũ nhấn mạnh.

Liên quan đến các vướng mắc về phòng cháy chữa cháy, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và các thủ tục hành chính khác, Bộ Công Thương cho biết đang sửa đổi Nghị định 57 và Nghị định 58 theo hướng cắt giảm tối đa các thủ tục không cần thiết.

“Hiện vẫn còn tình trạng nhiều đầu mối, nhiều thủ tục khiến doanh nghiệp gặp khó khăn. Chúng tôi đã ghi nhận đầy đủ và đang nghiên cứu giải pháp tháo gỡ trong thời gian tới”, ông Vũ cho biết.