Trong thực tế, không khó bắt gặp trường hợp một người mở tài khoản chứng khoán rồi đưa thông tin đăng nhập cho người thân, bạn bè hoặc người có kinh nghiệm hơn giao dịch giúp. Có người thậm chí chỉ đứng tên tài khoản, còn toàn bộ tiền và quyết định mua bán do một người khác thực hiện.

Thoạt nhìn, đây có thể chỉ giống một thỏa thuận cá nhân. Tuy nhiên, trên thị trường chứng khoán, tài khoản giao dịch còn gắn với danh tính nhà đầu tư, lịch sử đặt lệnh, dòng tiền và quyền sở hữu chứng khoán.

Cho mượn tài khoản là hành vi vi phạm pháp luật

Luật Chứng khoán hiện hành quy định trong nhóm hành vi bị nghiêm cấm có việc cho người khác mượn tài khoản để giao dịch chứng khoán hoặc đứng tên sở hữu chứng khoán hộ người khác dẫn đến hành vi thao túng giá chứng khoán. Quy định này được bổ sung khi Luật Chứng khoán 2019 được sửa đổi năm 2024.

Không phải cứ cho người khác sử dụng tài khoản chứng khoán là mặc nhiên bị coi là thao túng thị trường. Rủi ro pháp lý phát sinh khi việc cho mượn tài khoản hoặc đứng tên hộ được sử dụng để thực hiện hành vi thao túng. Tuy nhiên, chủ tài khoản có thể không biết người mượn đang sử dụng tài khoản như thế nào.

Chẳng hạn, một người được nhờ đứng tên nhiều tài khoản khác nhau. Các tài khoản sau đó liên tục mua bán cùng một cổ phiếu, giao dịch qua lại hoặc phối hợp với một nhóm tài khoản khác nhằm tạo cung cầu giả. Khi đó, tài khoản tưởng chỉ được “mượn hộ” có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi giao dịch bị cơ quan quản lý xem xét.

Các quy định về thao túng thị trường hiện cũng bao gồm việc sử dụng một hoặc nhiều tài khoản của mình hoặc của người khác, hoặc thông đồng mua bán để tạo cung cầu giả tạo. Điều này cho thấy một tài khoản chứng khoán không nên được coi đơn giản như một chiếc điện thoại hay tài khoản mua sắm có thể tùy tiện cho người khác sử dụng.

Rủi ro pháp lí khó lường

Nghị định 306/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 9/1/2026 đã sửa đổi quy định xử phạt trong lĩnh vực chứng khoán. Theo hướng dẫn của UBCKNN, nhà đầu tư cho người khác mượn tài khoản để giao dịch hoặc đứng tên sở hữu chứng khoán hộ người khác dẫn đến hành vi thao túng thị trường có thể bị đình chỉ hoạt động giao dịch chứng khoán từ 18 đến 24 tháng, đồng thời phải nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.

Khoảng thời gian gần hai năm không được giao dịch có thể tạo ảnh hưởng đáng kể đối với một nhà đầu tư đang sở hữu danh mục lớn. Nhưng rủi ro không chỉ dừng ở chế tài hành chính. Nếu tài khoản bị người khác kiểm soát, chủ tài khoản còn có thể đối mặt với tranh chấp về tiền, cổ phiếu hoặc trách nhiệm đối với những giao dịch đã phát sinh. Việc chứng minh ai thực sự ra quyết định cũng có thể trở nên phức tạp hơn nếu hai bên chỉ thỏa thuận miệng hoặc tự chia sẻ mật khẩu, mã xác thực.

Một tình huống khác là cho môi giới hoặc người quen toàn quyền giao dịch với cam kết “đánh hộ”, chia lợi nhuận hoặc chịu lỗ thay. Khi đó, nhà đầu tư không chỉ mất quyền kiểm soát trực tiếp đối với tài sản mà còn phụ thuộc vào cách người kia sử dụng tài khoản.

Với nhà đầu tư cá nhân, một nguyên tắc đơn giản là không giao mật khẩu, mã xác thực hoặc toàn quyền kiểm soát tài khoản cho người khác chỉ vì tin tưởng cá nhân. Nếu cần người khác hỗ trợ, nên thực hiện đúng thủ tục tại công ty chứng khoán và xác định rõ phạm vi quyền được giao, thay vì để một người sử dụng tài khoản dưới danh nghĩa của mình mà không có cơ chế kiểm soát.