Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc hàng nhanh nhất thế giới. Bối cảnh này đặt nền kinh tế trước một nghịch lý: vừa phải duy trì đà tăng trưởng cao, vừa phải giải bài toán an sinh xã hội cho lực lượng người cao tuổi đang tăng nhanh. Tuy nhiên, nhìn từ góc độ thị trường, sự chuyển dịch này đang mở ra một dư địa phát triển hoàn toàn mới – ngành "kinh tế bạc" (Silver Economy).

Nghịch lý phát triển và khoảng trống thị trường

Phát biểu tại Diễn đàn “Kinh tế chăm sóc và Phát triển ngành chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – Chi nhánh khu vực TP HCM (VCCI-HCM) phối hợp cùng các đối tác quốc tế tổ chức, ông Trần Ngọc Liêm – Phó Tổng Thư ký VCCI, Giám đốc VCCI-HCM nhấn mạnh: Già hóa dân số không đơn thuần là câu chuyện an sinh, mà còn là sự thay đổi căn bản trong cấu trúc thị trường lao động và tiêu dùng.

“Khi nhu cầu chăm sóc tăng nhanh hơn khả năng đáp ứng của nguồn lực không lương trong mỗi gia đình, khoảng trống ấy tất yếu phải được lấp đầy bằng một thị trường dịch vụ chuyên nghiệp. Đó chính là dư địa mở ra cho khu vực doanh nghiệp”, ông Liêm nhận định.

Ông Trần Ngọc Liêm cho biết, trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã liên tiếp ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng mang tính đón đầu, từ các Nghị quyết của Bộ Chính trị đến Luật Dân số sửa đổi và các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Dù vậy, từ góc độ doanh nghiệp, hành lang pháp lý minh bạch, môi trường đầu tư rõ ràng và thị trường lao động đáng tin cậy vẫn là điều kiện tiên quyết để các nhà đầu tư yên tâm bỏ vốn dài hạn.

Kinh tế chăm sóc người cao tuổi dù còn khá mới mẻ tại Việt Nam nhưng tại nhiều nền kinh tế phát triển, ngành này đã chứng minh khả năng tạo ra hàng triệu việc làm và thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, từ năm 2021, VCCI-HCM đã hợp tác cùng Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Chính phủ Nhật Bản thành lập Mạng lưới Phát triển ngành dịch vụ dành cho người cao tuổi tại Việt Nam. Tiếp nối bước tiến đó, trong hơn một năm qua, VCCI-HCM cùng Sáng kiến Đầu tư cho Phụ nữ (Investing in Women - Chính phủ Australia) đã triển khai Chương trình GRACE. Đây là dự án thí điểm nhằm chuyên nghiệp hóa lực lượng lao động chăm sóc người cao tuổi phi y tế hướng đến bình đẳng giới.

Kết quả thí điểm gửi đi một thông điệp rõ ràng: Chăm sóc người cao tuổi là một nghề hoàn toàn có thể đào tạo, chuẩn hóa và trở thành sinh kế bền vững, đặc biệt là đối với lao động nữ trung niên và lao động khu vực nông thôn, nếu được Nhà nước công nhận đúng vị trí việc làm trong hệ thống mã ngành nghề.

Tầm nhìn hợp tác chiến lược Việt Nam – Australia

Đồng hành tại sự kiện, bà Kate Wallace – Tổng Lãnh sự Australia tại TP HCM nhấn mạnh: Việc xây dựng một hệ thống chăm sóc người cao tuổi chất lượng không chỉ giải quyết thách thức xã hội mà còn tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài.

Australia – quốc gia có nhiều kinh nghiệm trong quản trị xã hội già hóa – khẳng định sẵn sàng chia sẻ các bài học thực tiễn, mô hình tài chính, quy hoạch trung tâm chăm sóc và tăng cường liên kết đào tạo nhân lực (như hợp tác thông qua Polytechnic Melbourne). Sự phối hợp giữa các trường đào tạo, bệnh viện, cơ sở chăm sóc và doanh nghiệp hai nước sẽ giúp Việt Nam thúc đẩy nhanh quá trình hình thành hệ sinh thái kinh tế chăm sóc toàn diện.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, Diễn đàn tập trung thảo luận vào hai trục nội dung chính:

Thứ nhất, kiến tạo hệ sinh thái đầu tư: Phân tích vai trò của Nhà nước và tư nhân trong việc thiết lập cơ chế tài chính, ưu đãi đất đai, tín dụng và sự phối hợp giữa chính sách Trung ương với triển khai địa phương.

Thứ hai, giải bài toán nhân lực bằng cách chuẩn hóa mã ngành nghề, xây dựng khung năng lực và mô hình đào tạo cho lực lượng chăm sóc phi y tế, giúp nguồn cung lao động theo kịp tốc độ phát triển của thị trường.

“VCCI sẽ tiếp tục giữ vai trò cầu nối, tổng hợp các đề xuất, kiến nghị từ Diễn đàn để đồng hành cùng Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp trong việc hiện thực hóa tiềm năng của ngành "kinh tế bạc" tại Việt Nam”, Phó Tổng thư ký VCCI, Giám đốc VCCI-HCM Trần Ngọc Liêm khẳng định.