Ngày 12/6, Chính phủ Mỹ đã khiến sản phẩm chủ lực của một công ty AI được định giá gần 1.000 tỷ USD gần như biến mất khỏi thị trường. Điều đáng chú ý là không cần đến một cuộc tấn công mạng, không có sự cố kỹ thuật và cũng chẳng phải phán quyết của tòa án. Tất cả chỉ bắt đầu bằng một lá thư.

Công ty đó là Anthropic, nhà phát triển trợ lý AI Claude. Đến ngày 15/6, các lãnh đạo cấp cao của hãng đã phải trực tiếp tới Washington để tìm cách khôi phục quyền hoạt động cho những mô hình AI mạnh nhất của mình.

Mọi chuyện bắt nguồn từ Bộ Thương mại Mỹ.

Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick đã gửi chỉ thị kiểm soát xuất khẩu tới CEO Anthropic Dario Amodei. Văn bản này áp dụng đối với hai mô hình AI mới nhất của công ty là Fable 5 và Mythos 5, đồng thời cấm việc sử dụng các mô hình này bởi “bất kỳ công dân nước ngoài nào”.

Phạm vi áp dụng của chỉ thị rộng hơn nhiều so với những gì người ta tưởng tượng. Nó không chỉ bao gồm mọi quốc gia ngoài lãnh thổ Mỹ mà còn áp dụng với tất cả người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tại Mỹ, kể cả những nhân viên không mang quốc tịch Mỹ của chính Anthropic.

Trước yêu cầu đó, Anthropic gần như không thể xây dựng một hệ thống phân tách người dùng đủ nhanh và hiệu quả. Giải pháp duy nhất là tạm thời vô hiệu hóa hoàn toàn Fable 5 và Mythos 5 đối với mọi khách hàng.

Theo các nguồn tin, Nhà Trắng đã liên hệ với Anthropic vào chiều ngày 12/6, cho rằng hai mô hình này tiềm ẩn nguy cơ đối với an ninh quốc gia. Công ty chỉ được trao khoảng 90 phút để ngừng hoạt động chúng.

Vài giờ sau, công văn chính thức được gửi tới, yêu cầu mọi hoạt động xuất khẩu hoặc chuyển giao công nghệ liên quan đến Fable 5 và Mythos 5 phải được cấp phép liên bang. Văn bản cũng cảnh báo các hình phạt dân sự nếu vi phạm.

Anthropic phản đối quyết định này. Công ty cho rằng đây nhiều khả năng là kết quả của một sự hiểu nhầm và đang tích cực làm việc với chính quyền để khôi phục quyền truy cập càng sớm càng tốt.

Theo quan điểm của Anthropic, một lỗ hổng kỹ thuật mang tính cục bộ không nên trở thành lý do để thu hồi một sản phẩm đã được triển khai tới khách hàng trên quy mô lớn.

Nhưng câu chuyện không đơn giản. Mythos không còn là chatbot mà là một "tác nhân AI tự hành". Việc Washington chấp nhận gây chấn động thị trường để ngắt quyền truy cập chỉ trong 90 phút cho thấy các cơ quan an ninh Mỹ đã bắt đầu xem những mô hình như Mythos là tài sản chiến lược quốc gia, chứ không còn đơn thuần là sản phẩm công nghệ thương mại.

Đối với nhiều người, câu chuyện này có thể chỉ là một cuộc đối đầu giữa chính phủ và một công ty AI.

Tuy nhiên, ý nghĩa thực sự của nó lớn hơn nhiều.

Phần lớn nhà đầu tư Mỹ không thể mua cổ phiếu Anthropic vì công ty vẫn chưa niêm yết. Nhưng họ lại đang sở hữu những doanh nghiệp chịu tác động từ cùng một hệ thống kiểm soát xuất khẩu.

Các quy định đã khiến Fable 5 và Mythos 5 bị đình chỉ cũng chính là những quy định điều chỉnh việc xuất khẩu chip AI của Nvidia hay AMD ra thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh các quỹ đầu tư chỉ số ngày càng phụ thuộc vào một nhóm nhỏ cổ phiếu AI, việc Washington chứng minh rằng họ có thể vô hiệu hóa một mô hình AI tiên tiến chỉ trong vài giờ đã tạo ra một loại rủi ro hoàn toàn mới.

Nói cách khác, những nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu AI thông qua các quỹ hưu trí, quỹ ETF hoặc danh mục dài hạn giờ đây phải tính đến khả năng sản phẩm cốt lõi của một công ty có thể bị chính phủ đình chỉ bất cứ lúc nào.

Sự kiện lần này không phải một vụ việc đơn lẻ mà là chương mới nhất trong mối quan hệ ngày càng căng thẳng giữa Anthropic và chính quyền liên bang Mỹ.

Đối với những ai đang đặt cược tương lai tài chính của mình vào làn sóng AI, việc theo dõi các tín hiệu chính sách sẽ trở nên quan trọng không kém việc đọc báo cáo lợi nhuận của các công ty công nghệ hàng đầu.