Chủ động định hình nhận thức

Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới được đặt ra như một chiến lược tổng thể, dài hạn, không phải một giải pháp tình thế trước vài hiện tượng truyền thông.

Cách đặt vấn đề ấy xuất phát từ biến đổi sâu sắc của môi trường xã hội khi không gian thực và không gian số đan xen; thông tin được sản xuất bởi vô số chủ thể, lan truyền gần như tức thời và thường được dẫn dắt bằng cảm xúc.

Cùng lúc, đất nước triển khai nhiều quyết sách lớn, trực tiếp tác động đến tổ chức bộ máy, phương thức quản trị và đời sống. Nhu cầu được thông tin, giải thích và đối thoại của nhân dân vì thế tăng lên cả về tốc độ lẫn chiều sâu.

Phương châm “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả” cô đọng yêu cầu đổi mới đó. Đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đã phân tích rõ bốn nội hàm tại Hội nghị.

Chủ động là đi trước một bước chứ không chờ sự việc bùng phát; sắc bén là xác định đúng vấn đề, đúng đối tượng, có căn cứ và kịp thời. Thuyết phục phải dựa vào lý lẽ, sự thật, không áp đặt; hiệu quả phải được thể hiện ở nhận thức và hành động.

Bốn yếu tố liên kết với nhau. Nhanh mà thiếu chính xác sẽ làm suy giảm uy tín; đúng nhưng không đến được người cần tiếp nhận thì chưa hiệu quả; có lý lẽ nhưng không lắng nghe cũng khó tạo đồng thuận.

Bước chuyển từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội có ý nghĩa phương pháp luận. Quản lý vẫn cần để bảo đảm kỷ cương, an ninh và quyền lợi hợp pháp, nhưng không đủ để hình thành đồng thuận. Dẫn dắt không phải định sẵn mọi câu trả lời, mà tạo ra nền tảng để xã hội tiếp cận sự thật, hiểu đúng bản chất vấn đề và cùng chia sẻ mục tiêu phát triển.

Công việc đó đòi hỏi dự báo sớm những tác động của chính sách, chủ động công khai điều có thể công khai, giải thích cả lợi ích lẫn chi phí chuyển đổi, đồng thời tiếp nhận phản biện có căn cứ. Khi người dân hiểu vì sao một quyết định được đưa ra, ai chịu tác động và cơ chế khắc phục là gì, niềm tin sẽ có nền tảng lý tính bền vững hơn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt lưu ý không gian mạng vừa là địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng, vừa là kênh để lắng nghe Nhân dân.

Cách nhìn hai chiều này rất quan trọng. Nếu chỉ coi mạng xã hội là nơi phát sinh nguy cơ, bộ máy có thể bỏ qua những tín hiệu sớm về bất cập chính sách và tâm tư xã hội. Nếu xem mọi xu hướng trực tuyến là dư luận đại diện, quyết định lại dễ bị chi phối bởi nhóm ồn ào hoặc thông tin được khuếch đại có chủ đích.

Năng lực cần thiết là phân biệt băn khoăn chính đáng, phản biện thiện chí, thông tin chưa đầy đủ với tin giả, xuyên tạc và thao túng có tổ chức; không quy chụp ý kiến khác biệt nhưng cũng không buông lỏng trận địa.

Dữ liệu và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ dự báo, nhưng không thay thế kiểm chứng, bản lĩnh chính trị, sự am hiểu con người và trách nhiệm đối thoại của cán bộ.

Truyền thông chính sách vì thế phải bắt đầu ngay từ quá trình xây dựng chính sách, không phải chờ văn bản ban hành mới tổ chức phổ biến.

Cơ quan soạn thảo cần nhận diện nhóm chịu tác động, dự báo câu hỏi khó, tham vấn người dân, chuyên gia và doanh nghiệp, rồi giải thích nhất quán trong suốt vòng đời chính sách. Một văn bản dù đúng hướng nhưng thiếu ngôn ngữ dễ hiểu, thiếu dữ liệu chứng minh hoặc không nói rõ lộ trình thực hiện sẽ tạo khoảng cách với người thụ hưởng.

Đối thoại sớm còn có giá trị kiểm định chính sách: những phản hồi xác đáng giúp phát hiện chi phí chưa được tính đủ, thủ tục chưa khả thi hoặc quyền lợi chưa được bảo đảm, qua đó nâng chất lượng quyết định trước khi triển khai rộng.

Niềm tin không đo bằng số lượng tin, bài

Nghị quyết số 25 nhấn mạnh kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy “xây” làm gốc, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo.

“Xây” là bồi đắp lý tưởng, lòng yêu nước, bản lĩnh, văn hóa, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường; đồng thời cung cấp tri thức và kỹ năng để mỗi người tự nhận diện thông tin sai lệch. “Chống” là đấu tranh kiên quyết với xuyên tạc, kích động, thao túng và những biểu hiện suy thoái từ bên trong.

Lấy “xây” làm gốc không có nghĩa xem nhẹ đấu tranh, mà tạo sức đề kháng lâu dài. Một xã hội được trang bị nền tảng giá trị, hiểu biết và nguồn tin đáng tin cậy sẽ ít bị dẫn dắt bởi tin giả hơn một xã hội chỉ chờ cơ quan chức năng gỡ bỏ nội dung xấu.

Nghị quyết khẳng định công tác tư tưởng là nhiệm vụ của toàn Đảng và cả hệ thống chính trị, không thể “khoán trắng” cho cơ quan chuyên trách. Cấp ủy, người đứng đầu phải trực tiếp lãnh đạo và chịu trách nhiệm; cán bộ thực thi chính sách cũng là một chủ thể truyền thông qua cách giải quyết công việc hằng ngày.

Đặc biệt, cơ quan chủ trì xây dựng chính sách phải giữ trách nhiệm chính trong việc giải thích chính sách do mình đề xuất. Đây là sự phân công đúng bản chất, người nắm rõ mục tiêu, dữ liệu, phương án và tác động phải trả lời những câu hỏi cốt lõi, thay vì chuyển toàn bộ việc giải thích cho bộ phận tuyên truyền không có đủ thông tin hoặc thẩm quyền xử lý vướng mắc.

Báo chí chính thống trong cấu trúc ấy không chỉ làm nhiệm vụ chuyển tải văn bản. Vai trò cần thiết hơn là phát hiện sớm vấn đề, xác minh dữ kiện, giải thích chính sách trong bối cảnh cụ thể, phản ánh trung thực tâm tư của Nhân dân và mở không gian đối thoại có trách nhiệm.

Một bài báo có giá trị không phải vì lặp lại đầy đủ câu chữ của nghị quyết, mà vì giúp công chúng hiểu nghị quyết giải quyết vấn đề gì, điểm mới nằm ở đâu và quyền lợi, nghĩa vụ của họ thay đổi thế nào. Báo chí cũng phải giữ năng lực phản biện xây dựng, chỉ ra khoảng cách giữa quy định và thực thi. Làm tốt chức năng đó, báo chí vừa bảo vệ nền tảng tư tưởng, vừa góp phần nâng chất lượng quản trị.

Thước đo cao nhất được Nghị quyết đặt ra là niềm tin của Nhân dân. Đây là lựa chọn vừa có tính chính trị, vừa buộc phương thức đánh giá phải thay đổi.

Số lượng tin, bài, hội nghị, lượt tiếp cận hay xu hướng tương tác chỉ là chỉ báo trung gian; chúng không tự động đồng nghĩa với đồng thuận. Niềm tin được hình thành khi thông tin chính thống nhất quán với trải nghiệm thực tế, lời nói đi đôi với việc làm và những vấn đề chính đáng được giải quyết.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh sức thuyết phục mạnh nhất là chính sách đúng, cán bộ gương mẫu và kết quả cụ thể. Không kỹ thuật truyền thông nào có thể che lấp lâu dài thủ tục trì trệ, thái độ vô cảm hoặc khoảng cách giữa cam kết và thực hiện.