TP. HCM triển khai nhiều tuyến metro mới
Metro đang được định vị là động lực chiến lược để tái cấu trúc đô thị, kết nối vùng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong nhiều thập niên tới.
Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên), tuyến đường sắt đô thị đầu tiên tại TP. HCM, dài gần 20km, kết nối trung tâm thành phố với cửa ngõ phía Đông. Đến nay tuyến đã phục vụ hơn 26 triệu lượt hành khách, góp phần thay đổi thói quen đi lại của người dân.
Từ nền tảng của metro số 1, TP. HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ mạng lưới đường sắt đô thị. Tuyến Metro Bến Thành - Cần Giờ được động thổ ngày 19/12/2025 theo hình thức hợp đồng BOO (xây dựng - sở hữu - kinh doanh). Tổng mức đầu tư hơn 102.430 tỷ đồng do nhà đầu tư là Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt cao tốc VinSpeed, một đơn vị thuộc Tập đoàn Vingroup huy động, chưa bao gồm gần 13.000 tỷ đồng chi phí giải phóng mặt bằng từ ngân sách. Tuyến giúp rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm TP. HCM đến Cần Giờ còn khoảng 13 phút khi hoàn thành vào năm 2028.
Tuyến Metro số 2 (đoạn Bến Thành - Tham Lương) khởi công ngày 15/1/2026, do Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP. HCM (MAUR) làm chủ đầu tư theo hình thức đầu tư công với tổng mức đầu tư hơn 55.000 tỷ đồng từ ngân sách. TP. HCM đặt mục tiêu hoàn thành tuyến Bến Thành - Tham Lương vào năm 2030.
Địa phương này sẽ khởi công tuyến Metro số 2 (đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm) ngày 29/4/2026, do Công ty CP Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh lập báo cáo nghiên cứu khả thi theo hình thức PPP, hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao). Tuyến bắt đầu từ ga Bến Thành, đi theo đường Hàm Nghi, vượt sông Sài Gòn sang Thủ Thiêm và kết thúc tại đây, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 46.300 tỷ đồng.
Tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm - Long Thành cũng đang được đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư, phấn đấu khởi công trước ngày 30/6/2026, với tổng mức đầu tư khoảng 84.753 tỉ đồng. Dự án đã được giao cho Đại Quang Minh nghiên cứu, lập báo cáo khả thi theo hợp đồng BT.
Vốn tư nhân cùng tham gia làm metro
Trong số các tuyến metro kể trên, có tới 3 tuyến được đầu tư bằng vốn tư nhân. Liên danh Tập đoàn Becamex IDC và Công ty CP Tập đoàn Trường Hải (Thaco) đang đề xuất UBND TP. HCM cho nghiên cứu đầu tư hai tuyến đường sắt đô thị kết nối khu vực Bình Dương theo hình thức PPP.
Tuyến Metro thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên dài khoảng 32,43km, với tổng mức đầu tư khoảng 64.370 tỷ đồng, trong đó chi phí giải phóng mặt bằng hơn 8.000 tỷ đồng.
Tuyến Metro Thủ Dầu Một - TP. HCM dài khoảng 24,2km, kết nối từ ga S5 của tuyến số 1 (phường Bình Dương) đến ga Hiệp Bình của Metro số 3 (Hiệp Bình Phước - An Hạ), với tổng mức đầu tư khoảng 59.968 tỷ đồng. Riêng chi phí giải phóng mặt bằng chiếm hơn 15.600 tỷ đồng.
Theo lộ trình đề xuất, các thủ tục pháp lý sẽ hoàn tất trong năm 2026, đủ điều kiện khởi công 2 tuyến metro này vào quý I/2027 và đưa vào khai thác năm 2030.
Ngoài ra, Tổng Công ty Becamex đang nghiên cứu tuyến đường sắt Chơn Thành - Bàu Bàng - Cái Mép, thuộc các tuyến TPHCM - Lộc Ninh và Biên Hòa - Vũng Tàu.
Tập đoàn Sovico được phép khảo sát tuyến Metro số 4 (đoạn Đông Thạnh - Hiệp Phước); Tập đoàn Masterise nghiên cứu lập báo cáo khả thi tuyến Metro số 3 (đoạn An Hạ - Hiệp Bình Phước).
TP. HCM cũng đang phối hợp với tỉnh Đồng Nai để kéo dài tuyến Metro Bến Thành - Suối Tiên đến sân bay Long Thành với chiều dài hơn 44km. Tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 60.000 tỷ đồng, dự kiến chủ yếu triển khai theo hình thức PPP, hợp đồng BT và hoàn thành vào năm 2029.
Cơ chế để TP. HCM mở rộng mạng lưới metro
Để hiện thực hóa kế hoạch này, TP. HCM đã chuẩn bị khung thể chế mạnh mẽ để thúc đẩy phát triển metro. Nghị quyết 188 về đường sắt đô thị (áp dụng cho TP. HCM và Hà Nội) cùng với Nghị quyết 260 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98) cho phép áp dụng cơ chế đặc thù, rút gọn thủ tục đầu tư, chỉ định thầu và triển khai mô hình TOD, qua đó đẩy nhanh tiến độ các dự án.
Theo quy hoạch, metro sẽ mở rộng trên toàn thành phố với 27 tuyến, tổng chiều dài hơn 1.012km, trong đó TP. HCM có 12 tuyến, khu vực Bình Dương có 12 tuyến và khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu có 3 tuyến. Trong 10 năm tới, thành phố ưu tiên đầu tư 9 tuyến trọng điểm dài 374,21km, với tổng vốn khoảng 37,15 tỷ USD, gồm 6 tuyến tại khu vực TP. HCM, 2 tuyến ở khu vực Bình Dương và 1 tuyến ở khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu.
Định hướng phát triển metro cũng gắn chặt với chiến lược liên kết vùng. Các tuyến kết nối từ trung tâm thành phố với khu vực Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ tạo thành mạng lưới giao thông liên hoàn, thúc đẩy phát triển chuỗi đô thị - công nghiệp - cảng biển.
Hệ thống metro nói trên sẽ cần nhu cầu vốn rất lớn, nếu chỉ dựa vào ngân sách thì sẽ khó đáp ứng. Thành phố đang tập trung hoàn thiện khung chính sách nhằm huy động nguồn lực cho toàn bộ hệ thống metro, trong đó khu vực tư nhân đóng vai trò rất lớn.
Theo tính toán, ngân sách dự kiến đảm nhận khoảng 30%-40% tổng mức đầu tư, tập trung vào các hạng mục giải phóng mặt bằng và hạ tầng kỹ thuật. Phần còn lại sẽ huy động thông qua các mô hình PPP, phát hành trái phiếu đô thị và khai thác quỹ đất.
Tuy nhiên, để doanh nghiệp thực sự tham gia, thành phố xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý vì các dự án metro có thời gian hoàn vốn dài, rủi ro cao về doanh thu, do đó cần có chính sách bảo đảm doanh thu tối thiểu hoặc hỗ trợ tài chính trong giai đoạn đầu vận hành. Đây là điều kiện quan trọng để các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.
