Chi phí logistics ảnh hưởng đến lợi nhuận doanh nghiệp

Chi phí logistics đang trở thành một trong những vấn đề được nhiều ngành hàng xuất nhập khẩu quan tâm, khi chi phí phát sinh không chỉ nằm ở vận chuyển mà còn liên quan đến kho bãi, cảng biển, thủ tục, thời gian thông quan và phương thức tổ chức chuỗi cung ứng. Tại Hội nghị Trao đổi giải pháp giảm chi phí logistics nhằm thúc đẩy xuất khẩu do Bộ Công Thương tổ chức sáng 22/9, đại diện các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp logistics đã đưa ra nhiều kiến nghị nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn từ thực tiễn.

Phát biểu tại hội nghị, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của ngành dệt may đạt 71,6 tỷ USD, trong đó xuất khẩu 46,2 tỷ USD và nhập khẩu 25,5 tỷ USD. Với lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn, chi phí logistics có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, phần lớn doanh nghiệp dệt may hiện xuất khẩu theo phương thức FOB và nhập khẩu theo CIF. Do đó, những chi phí từ cảng trở đi khi xuất khẩu chủ yếu do khách hàng đảm nhận. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn chịu tác động từ những biến động của chi phí logistics trong chuỗi, nhất là khi vận tải biển xảy ra tắc nghẽn, khiến chi phí tăng cao.

Điều được Hiệp hội Dệt may Việt Nam đặc biệt quan tâm là chi phí logistics trong nước, từ nhà máy đến cảng. Theo ông Trương Văn Cẩm, đối với hoạt động xuất nhập khẩu của ngành dệt may, chi phí này hiện chiếm khoảng 9-10%. Trong khi đó, dệt may là ngành “lấy công làm lãi”, biên lợi nhuận khoảng 3-5% đã là khá. Vì vậy, nếu chi phí logistics chiếm 9-10%, việc tiết kiệm được khoản chi phí này sẽ góp phần làm tăng lợi nhuận đáng kể cho doanh nghiệp.

Từ thực tế đó, Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng cần tiếp tục cải thiện nhiều khâu, trong đó có hoạt động cảng và thủ tục hải quan. Hiệp hội thường xuyên trao đổi với các doanh nghiệp hội viên và làm việc với cơ quan hải quan để đề xuất các giải pháp tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Một trong những kiến nghị đáng chú ý là mở rộng danh sách doanh nghiệp được hưởng chế độ ưu tiên hải quan. Theo ông Trương Văn Cẩm, ngành dệt may có quy mô xuất khẩu lớn nhưng hiện mới chỉ khoảng 9-10 doanh nghiệp nằm trong danh sách ưu tiên hải quan. Trong khi đó, ngành có hàng trăm doanh nghiệp lớn, với kim ngạch xuất khẩu hàng trăm triệu USD mỗi năm.

Vì vậy, với những doanh nghiệp có quy mô xuất khẩu lớn, hoạt động ổn định và nghiêm túc, cần tăng cường quản lý rủi ro thay vì kiểm tra ngay từ khâu lập hồ sơ. Việc mở rộng diện doanh nghiệp được ưu tiên có thể tạo thuận lợi đáng kể, đồng thời hạn chế tình trạng hàng phải chờ kiểm tra, phát sinh chi phí lưu kho.

Đồng thời, bài toán phương thức vận tải cũng được các hiệp hội đặt ra. Doanh nghiệp dệt may phần lớn đặt nhà máy ở khu vực xa trung tâm để giải quyết việc làm cho người lao động tại các địa phương. Nếu vận chuyển chủ yếu bằng đường bộ, chi phí vận tải và chi phí cầu đường sẽ cao.

Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng đề nghị đẩy mạnh khai thác đường biển, đường ven biển và đường sông; đồng thời tăng cường kết nối đường sắt, đường sông và đường biển để giảm sự phụ thuộc vào đường bộ.

Một vấn đề khác được Hiệp hội Dệt may Việt Nam kiến nghị là phí hạ tầng cảng biển. Theo ông Trương Văn Cẩm, mức phí tại Hải Phòng được áp dụng ở mức 250.000 đồng/container 20 feet và 500.000 đồng/container 40 feet. Với hàng dệt may, dù container có kích thước lớn nhưng hàng hóa tương đối nhẹ, nên việc tính phí theo container tạo áp lực cho doanh nghiệp.

Hiệp hội đề nghị nghiên cứu lại cơ chế thu phí hạ tầng cảng biển, trong đó xem xét liệu đây có phải nguồn thu thường xuyên hay chỉ nên thu trong một giai đoạn nhất định để bù đắp chi phí khấu hao, đầu tư xây dựng hạ tầng mới.

Cần một chuỗi logistics thông suốt

Không chỉ dệt may, các ngành hàng có đặc thù khác nhau cũng đang đối mặt với những điểm nghẽn riêng. Bà Nguyễn Thị Thu Liên, Hiệp hội Dừa Việt Nam, cho biết xuất khẩu dừa năm nay có thể đạt trên 1 tỷ USD. Tuy nhiên, vấn đề kho vận và xử lý sau thu hoạch đang tạo thêm chi phí cho doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Liên, nếu doanh nghiệp tự đầu tư kho thì nhiều khi không đủ điều kiện để vận hành hiệu quả. Kho nhỏ có thể sử dụng không hết công suất ngoài mùa cao điểm. Đáng chú ý, dịch vụ hun trùng, chiếu xạ hiện không còn hoạt động tại miền Bắc, khiến doanh nghiệp xuất khẩu vải, nhãn phải đưa hàng vào miền Nam để thực hiện, sau đó lưu kho, làm chi phí tăng cao và ảnh hưởng thời gian bảo quản.

Từ thực tế đó, Hiệp hội Dừa Việt Nam đề nghị trung tâm hun trùng, chiếu xạ phải được đặt gắn với tổng kho, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong logistics. Logistics không chỉ là vận chuyển mà còn bao gồm kho vận; nếu kho vận không được tổ chức và kết nối hiệu quả thì bài toán vận chuyển cũng khó được giải quyết.

Hiệp hội Dừa Việt Nam cũng đề xuất xây dựng mạng lưới kết nối các doanh nghiệp có nhu cầu vận chuyển, kho bãi. Thực tế có doanh nghiệp từ phía Nam ra Bắc nhưng chiều về xe không có hàng, trong khi doanh nghiệp khác lại có nhu cầu. Nếu có mạng lưới thông tin chung, có thể tận dụng năng lực vận chuyển và kho còn dư, qua đó giảm chi phí.

Đối với ngành lương thực, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết 8 tháng, xuất khẩu gạo đạt khoảng 6 triệu tấn, trị giá khoảng 3 tỷ USD. Khối lượng hàng hóa lớn khiến chi phí vận chuyển trở thành vấn đề đáng quan tâm.

Hiện phần lớn sản xuất và nhà máy gạo tập trung tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhưng khu vực này còn thiếu cảng chuyên dụng nước sâu để tàu lớn có thể khai thác. Trong khi đó, doanh nghiệp phải vận chuyển hàng từ nhà máy lên Thành phố Hồ Chí Minh, làm phát sinh thêm chi phí.

Đặc biệt, thời gian qua chi phí vận chuyển đường sông và đường bộ tăng cao. Chi phí vận chuyển có thời điểm tăng đến 50%, trong khi biên lợi nhuận của ngành hàng thấp, tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Hiệp hội đề nghị đầu tư hạ tầng, nhất là cảng biển nước sâu tại Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời quan tâm kho vận, minh bạch chi phí, ổn định chi phí và có cơ chế miễn, giảm chi phí hạ tầng, cảng cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Với thủy sản, đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng chi phí logistics không chỉ là vận chuyển mà còn bao gồm kho lạnh, kho bãi và container. Những vướng mắc về tàu, giấy tờ cũng có thể làm chi phí tăng.

VASEP đề nghị Bộ Công Thương xây dựng cơ sở xác định chi phí vận chuyển container, đồng thời có dự báo để doanh nghiệp chủ động tính toán chi phí khi ký hợp đồng với đối tác. Đồng thời kiến nghị đẩy nhanh các đề án hỗ trợ doanh nghiệp thủy sản tại Thành phố Hồ Chí Minh, nơi nhiều doanh nghiệp phải đưa hàng về để thực hiện các khâu kiểm nghiệm, kho bãi.

Đại diện VASEP cũng đề nghị đẩy nhanh số hóa, liên thông thủ tục giấy tờ và nghiên cứu cơ chế phát triển đội tàu container, qua đó hạn chế sự phụ thuộc vào đội tàu quốc tế.

Ở góc độ logistics, ông Nguyễn Duy Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho rằng cần nhìn chi phí logistics từ nhiều mắt xích. Trước hết là thời gian thông quan, bởi xử lý và thông quan càng nhanh, doanh nghiệp càng chủ động tổ chức vận tải và giảm chi phí.

Cùng với đó là kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các chủ thể trong chuỗi logistics. Dữ liệu được kết nối và chia sẻ tốt sẽ giúp doanh nghiệp giảm thời gian xử lý, nâng hiệu quả vận chuyển.

Đại diện VLA cũng đề xuất lựa chọn một số hành lang vận tải và ngành hàng để thí điểm, xác định rõ những vấn đề cần giải quyết, cơ quan liên quan và loại chi phí phát sinh. Cách làm cụ thể theo từng hành lang, từng dòng hàng sẽ giúp nhận diện điểm nghẽn rõ hơn và có cơ sở đánh giá giải pháp.

Ở góc nhìn khác, đại diện Hiệp hội Chủ tàu nhấn mạnh vai trò của kết nối giữa chủ hàng và doanh nghiệp vận tải. Theo đó, nếu tăng cường kết nối, tận dụng tốt hơn năng lực đội tàu Việt Nam và khuyến khích doanh nghiệp xuất nhập khẩu sử dụng dịch vụ vận tải trong nước, có thể tạo thêm dư địa giảm chi phí.

Bài toán giảm chi phí logistics được đặt trong một chuỗi liên kết từ thủ tục hải quan, kho vận, cảng biển, hạ tầng đến vận tải và dữ liệu. Các hiệp hội cùng đề xuất tăng đối thoại giữa chủ hàng, doanh nghiệp logistics và cơ quan quản lý, qua đó nhận diện đúng điểm nghẽn và xây dựng giải pháp sát hơn với thực tiễn.