Doanh nghiệp ngành thép: Người thắng lớn nhờ sản lượng, kẻ lãi cao từ thoái vốn

Sau nửa đầu năm khởi sắc, ngành thép tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực trong quý III/2026. Nhu cầu trong nước được hỗ trợ bởi đầu tư công, phát triển hạ tầng và sự phục hồi của hoạt động xây dựng dân dụng, tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp gia tăng sản lượng tiêu thụ.

Trong khi một số doanh nghiệp đầu ngành báo lãi tăng bằng lần nhờ mở rộng sản lượng và cải thiện biên lợi nhuận, không ít doanh nghiệp ở khâu hạ nguồn và thương mại vẫn gặp khó trong việc chuyển hóa doanh thu thành lợi nhuận. Thậm chí, một số trường hợp ghi nhận lãi đột biến chủ yếu nhờ các khoản thu nhập ngoài hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Nhóm sản xuất thép: Hòa Phát bứt phá, VNSTEEL lãi nghìn tỷ nhờ thoái vốn

Nổi bật nhất trong mùa báo cáo tài chính quý III là Công ty CP Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG), doanh nghiệp tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu ngành thép về quy mô doanh thu và lợi nhuận.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất, quý III/2026, Hòa Phát ghi nhận doanh thu thuần 62.214 tỷ đồng, tăng 70,9% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt hơn 8.265 tỷ đồng, tăng 106%. Lũy kế 9 tháng, doanh thu thuần đạt 170.274 tỷ đồng, tăng 54,9%, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt gần 23.746 tỷ đồng, tăng 104,2%.

Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ sản lượng thép gia tăng, đặc biệt là thép cuộn cán nóng (HRC), khi Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất 2 ngày càng đóng góp lớn hơn vào kết quả kinh doanh.

Riêng quý III, sản lượng bán hàng thép xây dựng, thép cuộn chất lượng cao, HRC và phôi thép đạt 3,8 triệu tấn, tăng 54% so với cùng kỳ. Trong đó, HRC đạt hơn 2 triệu tấn, tăng 64% và lập mức cao nhất theo quý. Lũy kế 9 tháng, sản lượng HRC đạt 5,47 triệu tấn, tăng 59%.

Theo Chứng khoán Vietcap, giá bán thép bình quân của Hòa Phát trong quý III ước đạt 16,1 triệu đồng/tấn, tăng 27% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, kết quả tích cực được ghi nhận ngay cả khi chi phí lãi vay tăng 118%, một phần do tập đoàn ngừng vốn hóa lãi vay đối với giai đoạn 2 của Dung Quất 2 sau khi dự án đi vào vận hành.

Xếp sau Hòa Phát về quy mô lợi nhuận trong nhóm doanh nghiệp thép lớn được khảo sát là Tổng công ty Thép Việt Nam - Công ty CP (UPCoM: TVN). Quý III/2026, VNSTEEL ghi nhận doanh thu thuần 14.362 tỷ đồng, tăng 49,4%, trong khi lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt gần 1.163 tỷ đồng, gấp khoảng 7,6 lần cùng kỳ. Lũy kế 9 tháng, doanh thu đạt 40.532 tỷ đồng, tăng 28,8%, còn lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 1.815 tỷ đồng, gấp 3,5 lần.

Dù vậy, khác với Hòa Phát, mức tăng trưởng lợi nhuận đột biến của VNSTEEL chủ yếu đến từ hoạt động tài chính. Trong quý III, doanh nghiệp thoái toàn bộ vốn tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung, qua đó ghi nhận doanh thu tài chính gần 1.165 tỷ đồng, tăng hơn 840% so với cùng kỳ.

Nhóm tôn mạ: Nam Kim tăng tốc, Hoa Sen và Tôn Đông Á chịu sức ép

Ở nhóm tôn mạ, kết quả kinh doanh giữa các doanh nghiệp có sự phân hóa rõ nét. Công ty CP Thép Nam Kim (HoSE: NKG) ghi nhận sự cải thiện đáng kể về hiệu quả kinh doanh, dù sản lượng tiêu thụ trong nước đi xuống.

Quý III/2026, doanh thu thuần của Nam Kim đạt 5.472 tỷ đồng, tăng 45% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt gần 127,7 tỷ đồng, tăng 157,7%. Đáng chú ý, lợi nhuận gộp tăng gần 175%, lên khoảng 495 tỷ đồng, đưa biên lợi nhuận gộp từ 4,8% lên 9%.

Theo Vietcap, sản lượng tiêu thụ của Nam Kim trong quý III đạt khoảng 254.000 tấn, tăng 30%. Trong đó, sản lượng xuất khẩu tăng tới 155%, đạt khoảng 144.000 tấn nhờ mở rộng thị trường tại Brazil và Anh, trong khi tiêu thụ nội địa giảm 21%. Lũy kế 9 tháng, doanh thu đạt 12.884 tỷ đồng, tăng 10,4%, còn lợi nhuận sau thuế đạt gần 252 tỷ đồng, tăng 124,4% so với số liệu cùng kỳ đã điều chỉnh hồi tố.

Trái với Nam Kim, Công ty CP Tập đoàn Hoa Sen (HoSE: HSG) ghi nhận lợi nhuận suy giảm đáng kể. Trong giai đoạn tháng 7-9/2026, tương ứng quý IV niên độ tài chính 2025-2026, Hoa Sen đạt doanh thu thuần 10.384 tỷ đồng, tăng 24,3%, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ đạt khoảng 55,6 tỷ đồng, giảm 36,9%.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ áp lực chi phí. Chi phí lãi vay tăng gần gấp 3 lần so với cùng kỳ, lên 139 tỷ đồng. Theo Vietcap, lợi thế từ độ trễ giữa giá bán và giá vốn hàng tồn kho dần thu hẹp cũng khiến biên lợi nhuận của Hoa Sen trở về mức thông thường. Lũy kế 9 tháng, doanh thu đạt khoảng 29.353 tỷ đồng, tăng 11,5%, nhưng lợi nhuận sau thuế đạt 561 tỷ đồng, giảm 1,5%.

Công ty CP Tôn Đông Á (UPCoM: GDA) cũng chưa thể chuyển hóa sự cải thiện của lợi nhuận gộp thành tăng trưởng lợi nhuận ròng. Quý III, doanh thu thuần đạt 4.501 tỷ đồng, tăng 22,3%, lợi nhuận gộp tăng hơn 2 lần, lên khoảng 400 tỷ đồng. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế vẫn giảm 12,9%, còn khoảng 74 tỷ đồng, do chi phí bán hàng tăng 220%, lên 214 tỷ đồng, và chi phí tài chính tăng 43%, đạt gần 120 tỷ đồng.

Lũy kế 9 tháng, Tôn Đông Á ghi nhận doanh thu 11.156 tỷ đồng, giảm 6,4%, lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 216 tỷ đồng, giảm 8,1%. Trong khi đó, Công ty CP Đại Thiên Lộc (HoSE: DTL) tiếp tục thua lỗ với khoản lỗ sau thuế khoảng 14 tỷ đồng trong quý III và 95 tỷ đồng sau 9 tháng, dù doanh thu quý III đã tăng nhẹ 1,8%, lên 435 tỷ đồng.

Nhóm ống thép, thép xây dựng: Nhiều doanh nghiệp đảo chiều lợi nhuận

Ở nhóm ống thép, Công ty CP Ống thép Việt - Đức VG PIPE (HNX: VGS) ghi nhận kết quả tích cực khi doanh thu quý III đạt 2.139 tỷ đồng, tăng 21%, lợi nhuận sau thuế đạt hơn 96 tỷ đồng, tăng gần 51%. Lũy kế 9 tháng, doanh thu đạt 6.205 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế gần 199 tỷ đồng, lần lượt tăng 9,4% và 42,8%.

Trong khi đó, Công ty CP Gang thép Thái Nguyên (UPCoM: TIS) đạt doanh thu quý III 3.842 tỷ đồng, tăng 39,4%, đồng thời chuyển từ lỗ 12,3 tỷ đồng sang lãi 4,4 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, doanh thu đạt 10.744 tỷ đồng, tăng 19,5%, lợi nhuận sau thuế đạt 27,6 tỷ đồng, đảo chiều so với khoản lỗ gần 7 tỷ đồng cùng kỳ.

Một số doanh nghiệp khác cũng ghi nhận chuyển biến tích cực. Công ty CP Cán thép Thái Trung (UPCoM: TTS) chuyển từ lỗ nhẹ sang lãi 8,1 tỷ đồng trong quý III, nhưng lợi nhuận 9 tháng chỉ đạt 5,3 tỷ đồng trên doanh thu 4.758 tỷ đồng. Công ty CP Gang thép Cao Bằng (UPCoM: CBI) chuyển từ lỗ 17 tỷ đồng sang lãi khoảng 17 tỷ đồng trong quý III dù doanh thu giảm 6,2%, còn 511 tỷ đồng. Sau 9 tháng, doanh nghiệp vẫn lỗ khoảng 3,5 tỷ đồng, nhưng đã cải thiện đáng kể so với khoản lỗ 200 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, Công ty CP Thép tấm lá Thống Nhất (UPCoM: TNS) ghi nhận doanh thu quý III giảm hơn 31%, còn gần 125 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế tăng gần 10 lần, đạt 9,6 tỷ đồng. Theo giải trình, kết quả này chủ yếu nhờ thay đổi cơ cấu sản phẩm, tăng tỷ trọng hoạt động gia công có biên lợi nhuận cao. Doanh thu gia công tăng hơn gấp đôi, lên 35,6 tỷ đồng. Tuy nhiên, lũy kế 9 tháng, lợi nhuận sau thuế chỉ đạt 13,3 tỷ đồng, tăng khoảng 4%, cho thấy mức tăng đột biến trong quý chưa tạo ra bước chuyển tương ứng cho cả kỳ báo cáo.

Nhóm kim khí, thương mại: Doanh thu tăng mạnh nhưng lợi nhuận vẫn mỏng

Ở nhóm kim khí và thương mại thép, tăng trưởng doanh thu chưa chắc đi kèm với hiệu quả sinh lời tương ứng.

Công ty CP Kim khí TP.HCM - VNSTEEL (HoSE: HMC) ghi nhận doanh thu quý III đạt 2.354 tỷ đồng, tăng 67,8%, lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 11 tỷ đồng, tăng 59,4%. Lũy kế 9 tháng, doanh thu tăng 78,5%, đạt 7.174 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế tăng 60,9%, lên khoảng 38 tỷ đồng.

Tương tự, Công ty CP Kim khí Miền Trung (HNX: KMT) ghi nhận doanh thu quý III tăng 37,9%, đạt 1.943 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ đạt 1,9 tỷ đồng. Sau 9 tháng, doanh thu đạt 5.157 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận chỉ khoảng 7,4 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, Công ty CP Tập đoàn Thép Tiến Lên (HoSE: TLH) ghi nhận doanh thu quý III giảm 11,5%, còn 1.052 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế giảm 8%, xuống 6,9 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, doanh thu giảm 28,1%, còn 3.136 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 22 tỷ đồng.

Trong khi đó, Công ty CP Đầu tư Thương mại SMC (HoSE: SMC) ghi nhận tín hiệu phục hồi về lợi nhuận dù quy mô kinh doanh tiếp tục thu hẹp. Quý III, doanh thu giảm hơn 21%, còn 1.238 tỷ đồng, nhưng doanh nghiệp chuyển từ lỗ sang lãi khoảng 30 tỷ đồng.

Một số doanh nghiệp quy mô nhỏ cũng ghi nhận lợi nhuận đảo chiều mạnh, song động lực không đến từ hoạt động sản xuất, kinh doanh thép thông thường. Điển hình là Công ty CP Thép Vicasa - VNSTEEL (HoSE: VCA), với doanh thu quý III chỉ đạt khoảng 34 tỷ đồng, giảm gần 22%, nhưng lợi nhuận sau thuế đạt 23 tỷ đồng, so với khoản lỗ 3,5 tỷ đồng cùng kỳ. Đáng chú ý, lợi nhuận gộp từ hoạt động bán hàng chỉ khoảng 1 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận khác lên tới gần 20 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, doanh thu giảm 84,2%, còn 147 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 43 tỷ đồng.

Công ty CP Tập đoàn B.C.H (UPCoM: BCA) cũng chuyển từ lỗ 6,3 tỷ đồng sang lãi 3,9 tỷ đồng trong quý III, dù doanh thu giảm 25,6%. Công ty CP Tập đoàn Thành Nam (HoSE: TNI) ghi nhận doanh thu quý III đạt 525 tỷ đồng, gấp ba lần cùng kỳ, đồng thời chuyển từ lỗ sang lãi 2,8 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, Công ty CP Chế tạo kết cấu thép VNECO.SSM (HNX: SSM) lỗ sau thuế 2,9 tỷ đồng trong quý III và lỗ 5,2 tỷ đồng sau 9 tháng. Công ty CP Xuất nhập khẩu Thiên Nam (HoSE: TNA) cũng báo lỗ khoảng 9,5 tỷ đồng trong quý III, dù lợi nhuận sau thuế lũy kế 9 tháng lên tới 120 tỷ đồng trên doanh thu chỉ 148 tỷ đồng, cho thấy cần phân biệt rõ nguồn lợi nhuận từ hoạt động cốt lõi và các khoản thu nhập khác.

Tại Công ty CP Tập đoàn Thành Thái (HNX: KKC), doanh thu quý III giảm gần 88%, xuống dưới 1 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận sau thuế âm khoảng 400 triệu đồng. Một số doanh nghiệp nhỏ khác như Công ty CP Thép Nhà Bè (TNB), Công ty CP Thép Thủ Đức (TDS), Công ty CP Thép Mê Lin (MEL), Công ty CP Sản xuất Thép Việt Long (VLS), Công ty CP Tập đoàn HSV (HSV), Công ty CP Tập đoàn Thiên Quang (ITQ) và Công ty CP Sơn Hà Sài Gòn (SHA) vẫn duy trì lợi nhuận dương, nhưng mức lãi nhìn chung chỉ từ vài trăm triệu đến vài tỷ đồng.