Liên kết FDI và doanh nghiệp trong nước còn hạn chế

Phát biểu tại diễn ra Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam năm 2026 với chủ đề: "Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và kinh tế trong nước hợp lực tạo sức bật tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới'', GS. TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh, mức độ liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế.

Tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành công nghiệp sản xuất, số lượng doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu chưa nhiều. Hoạt động chuyển giao công nghệ từ các doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp trong nước chưa đạt được như kỳ vọng.

“Doanh nghiệp trong nước còn gặp khó khăn về năng lực công nghệ, nguồn nhân lực nên không đáp ứng được yêu cầu quốc tế, trong khi đó doanh nghiệp FDI chủ yếu hình thành chuỗi cung ứng khép kín, phụ thuộc vào các doanh nghiệp bên ngoài và thậm chí có cả yếu tố chuyển giá”, ông Cường nói.

Thừa nhận thực tế này, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cũng chỉ ra mối liên kết giữa khu vực FDI và khu vực kinh tế trong nước vẫn chưa tạo được hiệu ứng cộng hưởng như kỳ vọng.

“Nhiều doanh nghiệp nội địa vẫn chủ yếu hoạt động ở các khâu có giá trị gia tăng thấp, tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành công nghiệp chủ lực còn hạn chế, trong khi năng lực hấp thụ công nghệ vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của chuỗi cũng ứng toàn cầu”, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định.

TS Lê Duy Bình, chuyên gia kinh tế đã chỉ ra một thực tế đáng buồn là mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu hiện vẫn rất hạn chế.

Hiện cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, nhưng chỉ khoảng 5.000 doanh nghiệp có kết nối trực tiếp với các chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc các tập đoàn đa quốc gia. Trong số này, chỉ khoảng 300 doanh nghiệp là nhà cung ứng cấp 1 và cấp 2, còn số doanh nghiệp Việt Nam trực tiếp trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho các tập đoàn quốc tế chỉ khoảng 100 doanh nghiệp.

"Điều này cho thấy dư địa liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn rất lớn", ông Bình nói và nhấn mạnh việc tăng cường kết nối hiện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nền kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở năng lực nội tại của doanh nghiệp trong nước. Năng suất lao động của doanh nghiệp Việt Nam hiện chỉ bằng khoảng một nửa của Thái Lan và khoảng một phần tư của Malaysia. Khoảng 60-70% doanh nghiệp vẫn sử dụng công nghệ cũ, lạc hậu hoặc lỗi thời, khiến khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế còn hạn chế.

Xu hướng FDI toàn cầu đang thay đổi

Để tăng cường mối liên kết giữa doanh nghiệp nội và doanh nghiệp FDI, ông Bình khẳng định doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, đổi mới công nghệ, cải thiện chất lượng nhân lực và chuẩn hóa quy trình sản xuất nếu muốn tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Ngoài liên kết trong sản xuất và chuỗi cung ứng, ông Bình cũng cho rằng cần thúc đẩy kết nối giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI thông qua đầu tư tài chính, mua bán cổ phần và thị trường chứng khoán.

"Nếu mở rộng kênh kết nối tài chính này, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm cơ hội hợp tác sâu hơn với khu vực FDI, không chỉ thông qua quan hệ mua bán sản phẩm mà còn thông qua sở hữu vốn và đầu tư chiến lược", ông Bình nói.

Theo đó, việc xây dựng hệ sinh thái liên kết đa chiều giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI sẽ là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.

Liên quan đến chiến lược thu hút FDI trong thời gian tới, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho hay Chính phủ Việt Nam khẳng định sẽ thực hiện một bước chuyển chiến lược trong tư duy thu hút đầu tư nước ngoài.

“Việt Nam đang định hình khái niệm “FDI thế hệ mới”, trong đó thành công không còn được đo bằng số vốn đăng ký đơn thuần, mà được đánh giá bằng chất lượng công nghệ mang lại, mức độ tạo giá trị gia tăng tại địa phương, khả năng kết nối với doanh nghiệp nội địa và đóng góp cho quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số của quốc gia và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. FDI thế hệ mới phải là những đối tác cùng Việt Nam kiến tạo giá trị mới và vị thế mới thay vì chỉ khai thác các lợi thế sẵn có.

Cùng với đó, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ Việt Nam cam kết triển khai một số định hướng lớn.

Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện thể chế theo hướng phục vụ phát triển. Chính phủ sẽ tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, thúc đẩy số hóa toàn diện và nâng cao tính ổn định, minh bạch cũng như khả năng dự báo của chính sách nhằm tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi nhất cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Thứ hai, ưu tiên thu hút đầu tư vào các ngành công nghệ chiến lược, . Việt Nam khẳng định mở rộng cánh cửa đối với các dự án thuộc lĩnh vực bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, dược phẩm, năng lượng sạch, vật liệu mới cũng như các dịch vụ tài chính và logistics hiện đại.

Thứ ba, tập trung vào việc khơi thông năng lực nội sinh của doanh nghiệp trong nước. Nhà nước xác định phát triển doanh nghiệp nội địa và công nghiệp hỗ trợ là nhiệm vụ chiến lược, đồng thời cam kết xây dựng các chính sách đột phá về tín dụng, quản trị và chuyển giao công nghệ để giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Thứ tư, tập trung phát triển hạ tầng chiến lược và nguồn nhân lực. Chính phủ đang thúc đẩy đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông chiến lược, hạ tầng số, hạ tầng năng lượng xanh. Đặc biệt chú trọng mô hình liên kết “ba nhà” gồm Nhà nước - Nhà trường - Nhà đầu tư. Đây là chìa khóa để hình thành lực lượng lao động chất lượng cao đáp ứng đúng nhu cầu của các ngành công nghệ lõi.

Thứ năm, bảo đảm hài hòa lợi ích và phát triển bền vững. Việt Nam cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư hoạt động đúng pháp luật, nhưng đồng thời cũng kiên quyết xử lý các hành vi chuyển giá, gây ô nhiễm môi trường hay sử dụng công nghệ lạc hậu, vi phạm sở hữu trí tuệ.

"Mục tiêu là xây dựng một môi trường đầu tư cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Việt nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, để đạt mục tiêu đó, Việt Nam cần một mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, năng lực nội sinh mạnh mẽ và sự hợp lực bền bỉ giữa Nhà nước, doanh nghiệp trong nước và cộng đồng đầu tư quốc tế", Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định.