Vừa hạ cánh sau chuyến công tác nước ngoài dài ngày cùng các cộng sự, lịch trình của ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả gần như không có khoảng trống. Chỉ kịp ghé nhà riêng, ông có cuộc hẹn cùng phóng viên Tạp chí Đầu tư Tài chính cho một buổi trò chuyện ngắn, trước khi lên đường cho chuyến công tác kéo dài 10 ngày tiếp theo.
Dù guồng quay công việc bận rộn và những chuyến bay xuyên múi giờ liên tục, vị “thuyền trưởng” của Tập đoàn Đèo Cả vẫn giữ phong thái tỉnh táo, đầy năng lượng. Nhấp ngụm trà nóng, ông cười thoải mái khi được hỏi về áp lực quản trị từ xa: “Đèo Cả đã số hoá gần 10 năm nay rồi. Tôi không cần luôn phải trực tiếp có mặt tại văn phòng, mọi hoạt động quản trị, điều hành đã nằm trên hệ thống số hóa, cực kỳ thuận tiện”.
Câu nói ấy như một lát cắt phác hoạ rõ nét phong cách của vị doanh nhân này cũng như của chính Tập đoàn Đèo Cả: tốc độ, công nghệ và luôn sẵn sàng cho những đích đến mới.
– Thưa ông, nhìn lại hoạt động của Đèo Cả trong bối cảnh đầu tư hạ tầng đang diễn ra mạnh mẽ hiện nay, điều gì khiến ông hài lòng và điều gì còn khiến ông trăn trở?
Ông Hồ Minh Hoàng: Cái được nhất thời gian qua là Đèo Cả giữ được nhịp độ ổn định giữa rất nhiều thách thức. Những công trình Tập đoàn được giao thực hiện đều bảo đảm chất lượng, tiến độ; các dự án đang triển khai bám sát kế hoạch.
Ở phía Bắc, dự án đường bộ cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh đang đạt những mốc tiến độ tích cực. Nếu chỉ thực hiện giai đoạn 1 với bề rộng đường 17,5m thì chúng tôi đã về đích từ sớm. Tuy nhiên, quá trình đầu tư giai đoạn 2 được xúc tiến đồng thời, mở rộng nền đường lên 22m nên việc thi công tiếp tục diễn ra và dự kiến hoàn thành trong quý I/2027.
Ở miền Trung, bên cạnh công tác quản lý, khai thác vận hành chuỗi hầm đường bộ, các dự án Đèo Cả tham gia thi công như Quy Nhơn – Pleiku, Vinh – Thanh Thủy đang được triển khai. Ở phía Nam, dự án mở rộng cao tốc TP. HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận theo phương thức PPP, tổng mức đầu tư gần 40.000 tỷ đồng, do liên danh nhà đầu tư Tập đoàn Đèo Cả đứng đầu huy động 100% vốn, không sử dụng ngân sách nhà nước, cũng đang được kiểm soát tiến độ chặt chẽ.
Việc hình thành chuỗi dự án ở cả ba miền Bắc – Trung – Nam tạo cho Đèo Cả một lợi thế rất lớn trong điều phối thiết bị và nhân lực theo điều kiện địa lý, thời tiết. Chẳng hạn khi miền Bắc vào mùa mưa, thiết bị, nhân lực có thể được điều tiết vào miền Trung hoặc miền Nam. Cách tổ chức này vừa giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực, vừa giảm chi phí máy móc phải chờ việc.
Sự ổn định đó cũng giúp chúng tôi cân bằng ba nhóm hoạt động: ngắn hạn là xây lắp, trung hạn là quản lý vận hành, dài hạn là đầu tư các dự án PPP. Nhưng mừng với kết quả đạt được thì vẫn phải nhìn thẳng vào những nỗi lo. Xung đột địa chính trị, những bất ổn của kinh tế thế giới vẫn tác động đến kinh tế vĩ mô trong nước. Riêng lĩnh vực đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông, biến động giá nhiên vật liệu, chi phí đầu vào và đặc biệt là nguồn nhân lực khan hiếm đang là thách thức lớn cho Doanh nghiệp chúng tôi.
– Nghị quyết 68 đã tạo ra những cơ hội mới cho kinh tế tư nhân, kéo theo nhiều doanh nghiệp tham gia lĩnh vực hạ tầng. Trong bối cảnh đó, triết lý kinh doanh của Đèo Cả có thay đổi?
Ông Hồ Minh Hoàng: Tôi khẳng định triết lý kinh doanh và định hướng của Đèo Cả không thay đổi. Chúng tôi vẫn kiên định chiến lược tăng trưởng tập trung, đi trong “vòng tròn năng lực” của mình. Đèo Cả không rẽ ngang sang bất động sản, logistics hay những lĩnh vực mình không có sở trường. Chúng tôi tập trung vào làm hạ tầng giao thông với ba hoạt động chính là đầu tư, thi công, quản lý vận hành dự án; đồng thời với việc tự mình đào tạo đội ngũ công nhân thực hành, kỹ sư thực chiến và cán bộ quản lý chuyên nghiệp.
Nghị quyết 68 tạo ra điểm tựa, niềm tin và sự mạnh dạn dấn thân cho doanh nghiệp tư nhân. Nhưng phải nhìn nhận sòng phẳng rằng, đó không phải là “lá bùa hộ mệnh” để doanh nghiệp miễn nhiễm với các quy định pháp luật, sự thật đã có nhiều doanh nghiệp tư nhân sai phạm, vướng vào vòng lao lý trong thời gian qua.
Từ câu chuyện Đèo Cả tiếp cận, “giải cứu” các dự án như Bắc Giang – Lạng Sơn, Trung Lương – Mỹ Thuận, nơi từng có những chủ đầu tư vướng vòng lao lý, chúng tôi rút ra nhiều bài học đắt giá trong quản lý đầu tư và huy động nguồn lực. Ngay tại Đồng Đăng – Trà Lĩnh, Hữu Nghị – Chi Lăng hay bất kể dự án nào, công tác thanh tra, kiểm toán vẫn được thực hiện triệt để. Nói như vậy để thấy, cơ chế có thông thoáng đến đâu thì doanh nghiệp vẫn phải làm thật, tạo sản phẩm thật, giá trị thật và tự nâng tầm bằng sự chuyên nghiệp, minh bạch.
Tôi vẫn trăn trở khi cơ hội tiếp cận các chính sách dành cho doanh nghiệp hạ tầng giao thông, đặc biệt là chính sách tín dụng, chưa tương xứng. Thực tế, các chính sách ưu đãi tín dụng thời gian qua dường như vẫn ưu tiên nhiều hơn cho một số lĩnh vực khác như lĩnh vực bất động sản thay vì hạ tầng giao thông. Trong khi trần lãi suất vốn vay BOT phải neo theo các ngân hàng thương mại nhà nước, doanh nghiệp tư nhân trên thực tế phải huy động vốn từ ngân hàng tư nhân hay các nguồn khác với mức lãi suất chênh lệch cao hơn nhưng vay không hề đơn giản, áp lực tài chính cho doanh nghiệp giao thông lúc này rất lớn.
Do đó, chính sách kiến tạo là cần thiết, có thể một vài sai sót ban đầu được cho qua nhằm tạo điều kiện điều chỉnh hành vi nhưng doanh nghiệp phải ý thức trước hết vẫn phải tự lực, tôi luyện nội lực để thích ứng, phải khẳng định “qua công việc tạo ra quan hệ” - tránh làm ngược lại.
– Đèo Cả nhiều năm theo đuổi mục tiêu làm chủ công nghệ. Theo ông, tự chủ công nghệ đối với doanh nghiệp Việt Nam nên bắt đầu từ đâu?
Ông Hồ Minh Hoàng: Ai cũng mong muốn làm chủ công nghệ, nhưng trước hết phải làm chủ được những gì mình đang làm. Với Đèo Cả, thi công cầu thì phải làm chủ công nghệ cầu; thi công hầm phải làm chủ công nghệ hầm; quản lý dự án PPP phải từng bước làm chủ công nghệ quản trị số hóa, BIM và các công cụ hiện đại. Chúng tôi đã chủ động ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa hệ thống quản trị từ hơn 10 năm trước, nghiên cứu và ứng dụng BIM từ nhiều năm nay để tối ưu chi phí, tiến độ.
Không dừng lại ở công nghệ đào hầm xuyên núi “NATM hệ Đèo Cả” mà chúng tôi đã cải tiến và áp dụng ở các dự án hầm đường bộ xuyên núi, Đèo Cả còn cử nhân sự sang công trường tại Trung Quốc học công nghệ khoan hầm ngầm TBM trong điều kiện địa chất phức tạp, chuẩn bị năng lực để có thể tham gia những dự án đường sắt, metro trong tương lai.
Thời gian qua, cơ hội ở một số dự án trong nước vẫn còn bỏ ngỏ. Nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục kiên định chuẩn bị. Khi có cơ hội, Đèo Cả luôn trong tâm thế sẵn sàng nhập cuộc, cho thấy người Việt Nam hoàn toàn có đủ trí tuệ và bản lĩnh tự chủ những công trình dự án khó.
Khát vọng của chúng tôi là tiếp tục chinh phục những dự án khó, tiếp cận và từng bước làm chủ những công nghệ khó, đồng thời tìm kiếm những mô hình tài chính để giải quyết các bài toán khó.
– Đèo Cả cũng được biết đến là doanh nghiệp kiên trì đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách trong đầu tư hạ tầng. Vì sao Tập đoàn dành nhiều nguồn lực cho việc này?
Ông Hồ Minh Hoàng: Xây dựng thể chế, chính sách là một trong những trụ cột được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới là một định hướng quan trọng cho quá trình này.
Thời gian qua, pháp luật đã có nhiều điều chỉnh theo hướng tích cực, thủ tục hành chính ngày càng được đơn giản hóa, thời gian và chi phí cho doanh nghiệp từng bước được tiết giảm. Trong lĩnh vực giao thông, một trong những nội dung quan trọng được Chính phủ và cấp có thẩm quyền tháo gỡ là xử lý vướng mắc của các dự án BOT giao thông thông qua Nghị định số 122/2026/NĐ-CP, qua đó tạo hành lang pháp lý để nhà đầu tư yên tâm hơn khi cùng Nhà nước bỏ vốn phát triển kết cấu hạ tầng.
Vì sao Đèo Cả kiên trì với việc đề xuất, đóng góp xây dựng chính sách? Có thể nhìn từ dự án BOT Bắc Giang – Lạng Sơn. Khi chúng tôi tiếp cận dự án, vốn Nhà nước tham gia là 0 đồng và dự án gặp rất nhiều khó khăn. Nhưng Đèo Cả hiểu rằng phải giải được bài toán Bắc Giang – Lạng Sơn thì mới tạo tiền đề để tiếp tục mở tuyến kết nối lên cửa khẩu phía Đông Bắc, triển khai các dự án Hữu Nghị – Chi Lăng, Đồng Đăng – Trà Lĩnh.
Vì vậy, trong quá trình triển khai, chúng tôi vừa làm dự án vừa nhận diện những bất cập từ thực tế, cùng các bộ, ngành, địa phương báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền điều chỉnh cơ chế. Sự kiên trì đó đã mang lại những kết quả bước đầu. Dự án Bắc Giang – Lạng Sơn được xem xét bổ sung vốn Nhà nước để xử lý phương án tài chính; tại Hữu Nghị - Chi Lăng, Đồng Đăng – Trà Lĩnh giai đoạn 1, quy định tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia được điều chỉnh tăng lên.
Đó cũng là cơ sở quan trọng để nhà đầu tư tiếp tục tăng tốc các dự án trên toàn tuyến cao tốc lên đến cửa khẩu Trà Lĩnh Cao Bằng, viết tiếp khát vọng mở tuyến kết nối chiến lược đến nơi phên dậu của Tổ quốc - quê hương thứ hai của Bác Hồ, mở thêm không gian phát triển và tri ân đồng bào nơi cội nguồn cách mạng. Ngược lại, với những dự án có phương án tài chính tốt như mở rộng TP. HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận, doanh nghiệp có thể huy động gần 40.000 tỷ đồng mà không sử dụng ngân sách Nhà nước.
Tôi cho rằng đó mới là cách nhìn thực tế đối với PPP: không phải dự án nào Nhà nước cũng tham gia một tỷ lệ giống nhau. Nhà nước tham gia ở mức cần thiết để dự án khả thi, còn những dự án thị trường có khả năng tự cân đối thì doanh nghiệp có cơ sở để chủ động hơn về nguồn lực. Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện.
Ví dụ, khi một dự án được yêu cầu rút ngắn tiến độ 3 - 6 tháng, doanh nghiệp buộc phải tăng cường nguồn lực, huy động thêm các đơn vị cùng tham gia. Nhưng nếu quy định về tổ chức tổng thầu, tỷ lệ nhà thầu phụ hay khái niệm “bán thầu” chưa thật rõ thì doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro pháp lý. Muốn doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực đi ra bên ngoài thì trước hết phải tạo điều kiện để họ trưởng thành ngay trên sân nhà, trong một hành lang pháp lý minh bạch và có thể dự báo được.
– Từ những trải nghiệm của mình, ông nhắn nhủ điều gì với các doanh nhân trẻ, doanh nghiệp trẻ đang nuôi khát vọng tham gia lĩnh vực hạ tầng?
Ông Hồ Minh Hoàng: Tôi không muốn nói theo cách nhắn nhủ ai, chỉ xin chia sẻ từ góc nhìn thực tế. Lãnh đạo doanh nghiệp hạ tầng giao thông phải đối diện với áp lực rất lớn, trong đó có áp lực pháp lý. Thực tế đã có nhiều vụ việc, vụ án xảy ra trong lĩnh vực này; những vấn đề liên quan đến đầu tư, đấu thầu, xây dựng, tiến độ, chất lượng luôn được xã hội và các cơ quan quản lý đặc biệt quan tâm.
Do đó, doanh nghiệp phải tận tâm hết sức, luôn cầu thị để điều chỉnh và phải chuẩn bị để khi cơ hội đến có thể bứt phá theo hướng tối ưu. Dám làm nhưng tuyệt đối không đồng nghĩa với làm liều. Làm phải có cơ sở, có nghiên cứu, đánh giá và sự chuẩn bị kỹ lưỡng.
Những khẩu hiệu có thể tạo động lực, nhưng nếu vì chạy theo tiến độ mà bất chấp quy định pháp luật, quy định về lao động hay an toàn thì đó không còn là tinh thần dấn thân mà là sự liều lĩnh. Doanh nghiệp cần nỗ lực không ngừng, nhưng thượng tôn pháp luật và sự an toàn của con người luôn phải lưu tâm hàng đầu.
– Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam sắp tới, nhìn từ thực tiễn của Đèo Cả – một "đầu tàu" hạ tầng tư nhân, ông kỳ vọng điều gì vào một môi trường kinh doanh kiến tạo, nơi các doanh nghiệp lớn không chỉ làm kinh tế mà còn gánh vác sứ mệnh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước?
Ông Hồ Minh Hoàng: Kỷ nguyên mới chắc chắn sẽ xuất hiện những con người mới, và sự thay đổi về con người sẽ mang đến những yếu tố vận hành mới. Sứ mệnh của Đèo Cả từ trước đến nay vẫn là đồng hành với sự phát triển của đất nước. Khi môi trường phát triển thay đổi, Đèo Cả cũng phải thích ứng.
Trong quá trình làm việc với các cơ quan quản lý nhà nước, có những việc chúng tôi đồng thuận ngay, nhưng cũng có những vấn đề chúng tôi thẳng thắn tranh luận, phản biện, thậm chí kiến nghị điều chỉnh nếu thấy chưa phù hợp.
Tôi cho rằng mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp phải là mối quan hệ tương hỗ. Nhà nước cần doanh nghiệp tư nhân làm những con đường với giá thành phù hợp và chất lượng tốt. Ngược lại, doanh nghiệp cần Nhà nước kiến tạo hành lang pháp lý, cơ chế chính sách ổn định để có thể yên tâm đầu tư và phát triển.
Hơn thế nữa, các doanh nghiệp hạ tầng tư nhân không chỉ dừng lại ở việc làm kinh tế đơn thuần, mà còn phải biết kết nối với các lĩnh vực khác để cùng các doanh nghiệp khác tạo nên hệ sinh thái toàn diện. Đó là sự cộng hưởng giữa hạ tầng giao thông, kinh tế đô thị và chuỗi giá trị quốc gia, để doanh nghiệp cùng phát triển cũng chính là đóng góp vào sự phát triển của đất nước và cũng là “đích đến” mà chúng tôi hướng tới.
Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
