Dự thảo Thông tư mới về khí LNG: Khơi thông dòng vốn cho điện khí

Chuẩn hóa chi phí dịch vụ khí, tạo cơ sở tính giá minh bạch

Nhu cầu điện của Việt Nam đang tăng nhanh, trong khi nguồn khí nội địa đang suy giảm khoảng 1 tỷ mét khối mỗi năm. Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu công suất nhiệt điện khí LNG đạt 22.524 MW vào năm 2030, nhưng tiến độ triển khai vẫn chậm hơn kế hoạch do nhiều rào cản về cơ chế và pháp lý.

Giữa bối cảnh đó, hàng loạt giải pháp pháp lý và chính sách mới đang được ban hành, tạo ra khung khích lệ hơn cho dòng vốn vào chuỗi khí – điện.

Theo số liệu mới nhất từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), trong 10 tháng năm 2026, sản lượng điện từ nguồn khí đạt 23,28 tỷ kWh, chiếm 7,8% tổng sản lượng điện toàn hệ thống, trong khi tổng sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu tăng 9,8% so với cùng kỳ, đạt 297,4 tỷ kWh.

Về nguồn cung khí, năm 2026, PV GAS ước tính cấp khoảng 6,4 tỷ mét khối khí tiêu chuẩn, trong đó khoảng 3,3 tỷ mét khối khí nội địa và 3,1 tỷ mét khối LNG.

Tuy nhiên, thực tế tiêu thụ LNG cho sản xuất điện mới chỉ khoảng 900 triệu mét khối theo kế hoạch của Bộ Công Thương, và kho LNG 1 triệu tấn Thị Vải mới vận hành chưa tới 40% công suất.

Sự mất cân đối giữa năng lực cung và mức huy động thực tế phản ánh một thực tế: dù có hạ tầng, thị trường khí cho điện vẫn chưa thực sự hình thành đầy đủ, và các nhà đầu tư còn dè dặt trước những rủi ro về hợp đồng, giá cả và cơ chế thanh toán dài hạn.

Trước tình hình trên, Bộ Công Thương đã lấy ý kiến về dự thảo Thông tư quy định đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của dịch vụ vận chuyển khí thiên nhiên bằng đường ống và dịch vụ tồn trữ, tái hóa, vận chuyển và phân phối khí thiên nhiên hóa lỏng cho sản xuất điện.

Đây là văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, xây dựng trên cơ sở Luật Giá số 16/2023/QH15, Luật Điện lực số 61/2024/QH15 và Nghị định số 85/2024/NĐ-CP, hướng tới việc chuẩn hóa các chỉ số kinh tế - kỹ thuật làm cơ sở tính toán giá dịch vụ khí và LNG cho ngành điện, tạo sự minh bạch trong chi phí dịch vụ hạ tầng, từ đó giảm bất đồng trong đàm phán hợp đồng giữa các bên tham gia thị trường. Thời hạn nhận ý kiến góp ý dự kiến đến ngày 20/11/ 2026, mở ra giai đoạn hoàn thiện cuối cùng trước khi văn bản đi vào hiệu lực, kỳ vọng sẽ lấp đầy khoảng trống pháp lý trong quản lý và định giá các dịch vụ khí chuỗi hạ tầng LNG cho sản xuất điện.

Trước đó, tại Hội thảo quốc tế “Phát triển hạ tầng LNG tại Việt Nam: Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách”, ông Nguyễn Văn Phương, Phó Trưởng ban Chính sách – Chiến lược Trung ương, chỉ ra ba điểm nghẽn cốt lõi đang kìm hãm đầu tư vào chuỗi khí – điện.

Thứ nhất là khó xác định quy mô phát triển trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh mẽ.

Thứ hai là thiếu sự đồng bộ giữa hạ tầng kho cảng, đường ống, nhà máy điện và lưới truyền tải.

Thứ ba là quy mô vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi cơ chế phân bổ rủi ro giữa các bên chưa thực sự rõ ràng và ổn định. Việc dự thảo Thông tư được đưa ra lấy ý kiến ngay sau hội thảo cho thấy nhận thức rõ ràng của cơ quan quản lý nhà nước về nhu cầu cấp thiết xây dựng chuẩn mực chung cho toàn chuỗi dịch vụ khí, giúp các nhà đầu tư tính toán chính xác hơn chi phí dài hạn và giảm chi phí giao dịch trong đàm phán hợp đồng.

Cũng tại hội thảo, các chuyên gia quốc tế nhấn mạnh, trong chuỗi dự án khí – điện, sự thiếu minh bạch trong cơ cấu chi phí dịch vụ hạ tầng thường khiến các nhà tài trợ thận trọng khi đánh giá tính khả thi tài chính của dự án.

Những thay đổi quan trọng về cơ chế đang dần được đưa ra để giải quyết những khó khăn này. Ngày 12/11/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 2972 phê duyệt khung giá phát điện LNG năm 2026 ở mức tối đa 3.453,72 đồng/kWh, tăng hơn 126 đồng/kWh so với mức năm 2025, với giả định giá LNG nhập khẩu ở mức 13,41 USD/triệu BTU.

Việc điều chỉnh khung giá sát với biến động chi phí đầu vào giúp giảm rủi ro lỗ vốn cho các nhà máy điện khí và tạo cơ sở hợp lý hơn cho đàm phán hợp đồng mua bán điện giữa EVN và các đơn vị phát điện.

Điểm quan trọng đáng chú ý là Luật Dầu khí (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua ngày 23 tháng 8 năm 2026 với tỷ lệ 94,60% đại biểu tán thành, tạo bước đột phá về thể chế cho toàn chuỗi ngành khí. Luật xây dựng mô hình quản lý ba tầng rõ ràng, tách bạch rõ vai trò thương mại của doanh nghiệp với chức năng đại diện nước chủ nhà, tạo điều kiện minh bạch hóa chi phí và tính toán giá thành khí hợp lý hơn, đồng thời bổ sung chính sách ưu đãi đặc thù cho các mỏ khí nước sâu, xa bờ, mỏ nhỏ và cận biên.

Tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế để thu hút đầu tư

Dự thảo Thông tư về dịch vụ khí cho sản xuất điện khi được ban hành sẽ tạo thành bộ khung hoàn chỉnh: Luật Dầu khí quy định khung tổng thể, khung giá phát điện giải quyết đầu ra, còn Thông tư này sẽ chuẩn hóa phương pháp xác định chi phí đầu vào quan trọng nhất — chi phí sử dụng hạ tầng khí và LNG, giúp giá khí đưa vào tính toán giá điện được xây dựng trên cơ sở số liệu thống nhất, khách quan và dễ kiểm chứng.

Các chuyên gia đánh giá cao những thay đổi trên nhưng cũng lưu ý rằng thách thức còn lại không nhỏ. Đó là việc xây dựng thị trường khí cạnh tranh thực sự theo lộ trình đã phê duyệt, trong đó giá khí được hình thành theo cơ chế thị trường thay vì định giá hành chính từng giai đoạn, cùng với việc hoàn thiện hệ thống hợp đồng mua bán khí và điện dài hạn có chia sẻ rủi ro hợp lý giữa người bán và người mua.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, tại Hội thảo “Phát triển điện khí LNG: Bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng hai con số”, nhấn mạnh: “Phát triển điện khí LNG không thể chỉ dựa vào một số chủ thể, mà cần hình thành thị trường với nhiều người tham gia, hạ tầng được chia sẻ hiệu quả và có cơ chế giá minh bạch, dự đoán được”.

Theo đó, giai đoạn 2025–2035, cả nước sẽ có 22 dự án điện khí LNG được xây dựng, trong đó 15 dự án triển khai trong giai đoạn đến năm 2030. Dự thảo Thông tư hiện đang lấy ý kiến chính là viên gạch quan trọng trong việc hiện thực hóa mục tiêu đó, thiết lập chuẩn chung về đặc điểm kinh tế - kỹ thuật làm cơ sở tính toán giá dịch vụ vận chuyển, tồn trữ, tái hóa và phân phối khí, giúp thị trường khí vận hành theo đúng cơ chế thị trường nhưng vẫn trong khung quản lý thống nhất của nhà nước.

Việc tạo lập thị trường khí thực sự đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa ban hành chính sách và thực thi ở từng ngành, từng địa phương. Khi Luật Dầu khí (sửa đổi) đi vào hiệu lực, cùng với lộ trình hình thành thị trường điện cạnh tranh hoàn chỉnh, khung giá phát điện được tính toán sát thực tế hơn và đặc biệt là khi Thông tư về dịch vụ khí cho sản xuất điện chính thức có hiệu lực, các rào cản tâm lý của nhà đầu tư sẽ được tháo gỡ từng bước.

Điểm mấu chốt không còn là thiếu quy hoạch hay thiếu hạ tầng, mà ở việc giữ vững sự nhất quán của cơ chế chính sách trong dài hạn, để dòng vốn lớn, cần nhiều năm thu hồi, có đủ tự tin vào tương lai của thị trường khí Việt Nam.