Chi phí đầu vào tăng bào mòn lợi nhuận

Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV, Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) vừa có báo cáo gửi Thủ tướng về đánh giá tác động của xung đột quân sự tại Trung Đông đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Chi phí đầu vào gia tăng đang bào mòn dòng tiền và biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Theo Ban IV, xung đột Trung Đông tạo ra sức ép lớn, đa chiều và có xu hướng lan rộng tới khu vực doanh nghiệp Việt Nam.

Kết quả khảo sát nhanh trong giai đoạn 16–22/3/2026 với 228 doanh nghiệp của Ban IV cho thấy, tác động của xung đột không còn dừng ở rủi ro tiềm ẩn mà đã chuyển hóa thành áp lực thực tế trong sản xuất, kinh doanh. Có 62,7% doanh nghiệp đánh giá mức độ ảnh hưởng là lớn hoặc rất lớn; 55,3% cho biết tác động đã hiện hữu trong hoạt động.

Mức độ ảnh hưởng ghi nhận rõ nét hơn ở các ngành gắn trực tiếp với nhiên liệu, vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế. Điều này cho thấy cú sốc địa chính trị bên ngoài đang truyền dẫn nhanh vào nền kinh tế trong nước qua nhiều kênh khác nhau.

Chi phí đầu vào tăng là yếu tố tác động trực tiếp và mạnh nhất tới sản xuất trong nước, bắt đầu bào mòn dòng tiền và biên lợi nhuận doanh nghiệp. Có 87,7% doanh nghiệp cho biết chi phí đầu vào tăng, trong đó 50,4% đánh giá mức tăng là mạnh. Phần lớn doanh nghiệp ghi nhận mức tăng 5–10%, song có tới 18,4% cho biết chi phí tăng trên 20%, chủ yếu do giá năng lượng, nguyên vật liệu, logistics và chi phí tài chính leo thang.

Các doanh nghiệp trong lĩnh vực logistics – vận tải, thương mại – xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng chịu áp lực lớn nhất. Nếu không có giải pháp phù hợp, áp lực chi phí có thể lan sang giá thành, lợi nhuận, dòng tiền, khả năng duy trì đơn hàng và sức chống chịu của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, gián đoạn vận tải quốc tế, logistics và suy giảm đầu ra tiếp tục làm gia tăng tính dễ tổn thương. Khảo sát cho thấy 52,2% doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi đứt gãy vận tải quốc tế, thể hiện qua giá cước tăng, thời gian vận chuyển kéo dài và phát sinh chi phí giao nhận. Phần lớn ghi nhận chi phí logistics tăng 5–15%, trong đó 8,1% doanh nghiệp cho biết mức tăng trên 30%.

Ở chiều đầu ra, 53,5% doanh nghiệp cho biết đơn hàng xuất khẩu sụt giảm, chủ yếu tại các thị trường châu Á và Trung Đông. “Cú sốc không chỉ tác động đến đầu vào mà đã lan sang đầu ra, ảnh hưởng tiến độ đơn hàng, năng lực cạnh tranh và khả năng duy trì thị trường,” Ban IV nhận định.

Khảo sát cũng cho thấy xung đột bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý đầu tư, khả năng tiếp cận vốn và điều kiện tài chính. Có 64,5% doanh nghiệp phải hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư. Áp lực tài chính gia tăng rõ rệt, bao gồm chi phí lãi vay tăng, khó tiếp cận vốn, biến động tỷ giá và áp lực thanh toán quốc tế.

Trong bối cảnh đó, phần lớn doanh nghiệp đánh giá khả năng chống chịu ở mức trung bình (59,3%), trong khi 23,7% cho rằng ở mức thấp. Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế về dư địa ứng phó trước các cú sốc đồng thời về chi phí, logistics, đơn hàng và vốn.

Nhiều chuyên gia trong và ngoài nước nhận định xung đột địa chính trị không còn mang tính ngắn hạn mà có thể trở thành một phần của “trật tự thế giới mới”, kéo theo nhiều hệ lụy khó lường.

Ưu tiên bình ổn giá năng lượng

Từ kết quả nghiên cứu, khảo sát và tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội cùng tham vấn chuyên gia, Ban IV kiến nghị Thủ tướng xem xét, chỉ đạo 7 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, ưu tiên bình ổn giá năng lượng nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào và bảo đảm nguồn cung. Đây là kiến nghị được 61,9% doanh nghiệp lựa chọn. Doanh nghiệp mong Chính phủ tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá dầu, nhiên liệu, chủ động điều hành để hạn chế biến động bất thường, đồng thời rà soát phương án bảo đảm nguồn cung xăng dầu, nguyên vật liệu thiết yếu.

Thứ hai, sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng như giảm lãi suất, cơ cấu nợ, giãn nợ và cải thiện dòng tiền. Trong bối cảnh chi phí tăng cao và khả năng tiếp cận vốn khó khăn, cần hỗ trợ doanh nghiệp duy trì thanh khoản, đặc biệt với các ngành chịu tác động mạnh và doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ ba, tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ dự báo và cảnh báo sớm giữa khu vực công – tư nhằm nâng cao khả năng thích ứng. Đồng thời thúc đẩy đối thoại để đa dạng hóa nguồn cung, tìm tuyến vận tải thay thế, mở rộng thị trường và giảm phụ thuộc vào các khu vực rủi ro.

Thứ tư, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và bảo đảm thực thi thống nhất nhằm giảm chi phí tuân thủ. Việc ổn định và nhất quán chính sách trong nước sẽ giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho sản xuất và ứng phó rủi ro.

Thứ năm, cần thực thi hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo Ban IV, đây là yếu tố giúp nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí và tăng khả năng tự chủ của nền kinh tế.

Thứ sáu, trong bối cảnh nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu, Việt Nam có cơ hội nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng. Cần có chiến lược và chỉ đạo quyết liệt để tận dụng cơ hội này.

Thứ bảy, Ban IV lưu ý rủi ro an ninh mạng trong bối cảnh thế giới bất định. Một số doanh nghiệp đã đối mặt với các cuộc tấn công mạng gây thiệt hại lớn, do đó cần có kịch bản và giải pháp tăng cường năng lực bảo vệ cho cộng đồng doanh nghiệp.