Hệ thống hưu trí bắt buộc của Úc hiện quản lý khoảng 4.500 tỷ AUD, gần một nửa được đầu tư ra nước ngoài. Quy mô tài sản tăng nhanh khiến các quỹ phải tìm thêm thị trường và loại tài sản để đa dạng hóa danh mục dài hạn.

Trong chuyến công tác mới đây đến Hà Nội, bà Mary Delahunty, Giám đốc điều hành Hiệp hội Các quỹ hưu trí Úc (ASFA), và ông Mark Burgess, thành viên Hội đồng quản trị kiêm Chủ tịch Ủy ban Đầu tư Australian Retirement Trust (ART), đã dự hội nghị về hưu trí và đầu tư, làm việc với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng một số định chế tài chính Việt Nam.

Trao đổi với Tạp chí Nhà đầu tư/Nhadautu.vn và báo chí, hai đại diện cho rằng tốc độ cải cách trong hai năm qua đã tạo nền tảng tích cực. Tuy nhiên, tăng trưởng cao và nâng hạng mới chỉ là điểm khởi đầu; các quỹ còn cần chính sách có thể dự báo, cơ hội đủ quy mô, thanh khoản và cơ chế thoái vốn rõ ràng.

Nâng hạng là điểm khởi đầu, không phải bước cuối cùng

Hai ông bà từng đến Việt Nam năm 2024. Xin ông bà cho biết thay đổi đáng chú ý nhất sau hai năm là gì?

Bà Mary Delahunty: Điều nổi bật nhất là quy mô và tốc độ của chương trình cải cách mà Chính phủ và các cơ quan quản lý Việt Nam đã triển khai.

Từ góc độ nhà đầu tư nước ngoài, điều kiện tiếp cận thị trường thuận lợi hơn, cơ chế đầu tư được mở rộng và hạ tầng thị trường tiếp tục được điều chỉnh. Nhiều nội dung không chỉ dừng ở kế hoạch mà đã được triển khai trong thời gian khá ngắn.

Thị trường năng lượng vẫn là chủ đề cần tiếp tục trao đổi. Đây không chỉ là vấn đề của Việt Nam, Úc và nhiều nước khác cũng đang đối mặt với những thách thức tương tự. Cuộc thảo luận về vấn đề này tại Úc chưa tiến triển nhiều trong hai năm qua và có thể tại Việt Nam cũng vậy.

Ông Mark Burgess: Hai điểm gây ấn tượng với tôi là Việt Nam có định hướng chiến lược rõ và đồng thời cho thấy khả năng triển khai. Ở nhiều thị trường, chiến lược tốt nhưng thực thi không theo kịp. Ở Việt Nam, trong chuyến đi lần này, chúng tôi thấy chiến lược và thực thi đang tiến lại gần nhau hơn.

Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường Việt Nam có thể thay đổi cách các quỹ hưu trí đánh giá Việt Nam như thế nào?

Bà Mary Delahunty: Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường là dấu mốc quan trọng, phản ánh khối lượng cải cách Việt Nam đã thực hiện.

Các quỹ hưu trí Úc sử dụng chỉ số làm chuẩn tham chiếu cho từng nhóm tài sản và thường tiếp cận thị trường mới nổi qua chiến lược thụ động. Khi một thị trường được đưa vào chỉ số, các quỹ có thể bắt đầu có mức độ tiếp xúc với thị trường đó.

Mức tiếp xúc ban đầu giúp họ hiểu rõ hơn về đồng tiền, môi trường chính sách và cách thị trường vận hành. Từ đó, các quỹ có thể cân nhắc phân bổ thêm vốn theo chiến lược chủ động hoặc tiếp cận những nhóm tài sản khác.

Nâng hạng không phải điều kiện duy nhất, bởi các quỹ vẫn có thể đầu tư vào thị trường chưa nằm trong chỉ số. Tuy nhiên, quy trình đánh giá chặt chẽ của các nhà cung cấp chỉ số khiến việc nâng hạng trở thành tín hiệu đáng tin cậy về tiến độ cải cách.

MSCI có ảnh hưởng đặc biệt đối với ngành hưu trí Úc, vì chỉ số MSCI thị trường mới nổi là chuẩn tham chiếu trong bài kiểm tra hiệu quả đối với cổ phiếu quốc tế tại các thị trường mới nổi. Việc được MSCI đưa vào chỉ số có thể mở rộng mức độ tiếp xúc thụ động.

Ông Mark Burgess: Quá trình đáp ứng tiêu chí nâng hạng còn cải thiện "hạ tầng vận hành" của thị trường, gồm các bộ phận xử lý nghiệp vụ phía sau, hệ thống thanh toán và cách thức thị trường hoạt động. Những thay đổi này không chỉ phục vụ dòng vốn theo chỉ số mà còn củng cố niềm tin của cả nhà đầu tư nước ngoài và trong nước.

Tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu trong tương lai không xa các quỹ hưu trí Úc không tăng mức độ tiếp xúc với cổ phiếu niêm yết Việt Nam.

Tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu trong tương lai không xa các quỹ hưu trí Úc không tăng mức độ tiếp xúc với cổ phiếu niêm yết Việt Nam. Nếu Việt Nam được MSCI đưa vào chỉ số, mức độ tiếp xúc đó có thể còn tăng thêm.

Việt Nam có thể hình thành nguồn vốn dài hạn trong nước

Có ý kiến cho rằng nhà đầu tư tổ chức và quỹ hưu trí là mảnh ghép còn thiếu của thị trường vốn Việt Nam. Theo ông bà, Việt Nam nên bắt đầu từ đâu?

Bà Mary Delahunty: Việt Nam có văn hóa tiết kiệm rõ ràng. Chuyển một phần nguồn tiết kiệm sang sản phẩm hưu trí có thể tạo nguồn vốn dài hạn hơn và giảm mức độ biến động của dòng vốn.

Khi một cộng đồng quỹ hưu trí cùng hệ sinh thái quản lý tài sản được thiết lập, một phần nguồn tiết kiệm được cho là đang nằm trong tài khoản ngân hàng có thể được đưa vào các khoản đầu tư có ích cho nền kinh tế.

Tại Úc, đầu tư tiết kiệm dài hạn, kể cả vào tài sản kém thanh khoản, đã mang lại lợi ích về năng suất. Năng suất cao hơn có thể hỗ trợ tiền lương cao hơn, từ đó tạo thêm đầu tư — một chu trình có tính tự củng cố.

Vì vậy, hệ thống hưu trí không chỉ cung cấp thu nhập khi người lao động nghỉ hưu. Nó còn có thể hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Hệ thống hưu trí không chỉ cung cấp thu nhập khi người lao động nghỉ hưu. Nó còn có thể hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Ông Mark Burgess: Khi bắt đầu xây dựng hệ thống hưu trí, Úc không có nhiều tiết kiệm và phụ thuộc đáng kể vào vốn nước ngoài. Theo thời gian, hệ thống tạo ra nguồn vốn trong nước có thể đầu tư vào đường sá, sân bay và nhiều tài sản khác.

Người lao động qua đó có thể gián tiếp sở hữu phần vốn trong các sân bay, tuyến đường và tài sản khác thông qua quỹ hưu trí, tạo sự chia sẻ lợi ích trong quá trình phát triển. Việt Nam có thể bắt đầu với mức đóng góp nhỏ, chẳng hạn 1% tiền lương, rồi tăng dần khi kinh tế và thu nhập phát triển. Điều quan trọng là bắt đầu tích lũy và xây dựng lòng tin.

Cổ phiếu là cửa ngõ, nhưng cơ hội không dừng ở thị trường niêm yết

Thị trường tài chính Việt Nam còn tương đối ít sản phẩm hoàn thiện. Theo ông bà, những lĩnh vực hoặc sản phẩm nào có thể hấp dẫn các quỹ hưu trí Úc?

Bà Mary Delahunty: Mỗi quỹ sẽ tự quyết định theo khẩu vị rủi ro, nhu cầu danh mục và cách thức đa dạng hóa. Vai trò của tôi là tìm hiểu thị trường rồi mang những thông tin đó về Úc để các quỹ tự quyết định.

Trong chuyến công tác này, chúng tôi muốn hiểu thị trường cổ phiếu và thu nhập cố định phát triển ra sao, dự án hạ tầng nào đủ quy mô để thu hút quỹ hưu trí, cũng như diễn biến của bất động sản và các nhóm tài sản khác.

Cơ chế đối tác bù trừ trung tâm sẽ là bước quan trọng đối với thanh toán và hiệu quả thị trường. Sau đó, các quỹ đầu tư bất động sản (REIT) có thể được quan tâm vì bất động sản là loại tài sản quen thuộc tại Việt Nam. Khi thị trường phát triển hơn, nhu cầu cũng có thể thúc đẩy sản phẩm thay thế, phái sinh và hợp đồng tương lai để hỗ trợ đầu tư và quản trị rủi ro.

Ông Mark Burgess: Hạ tầng có thể được tiếp cận từ vốn chủ sở hữu đến các thị trường nợ, gồm cả trái phiếu chính phủ. Nếu Việt Nam lựa chọn cổ phần hóa, sẽ có một nguồn vốn dài hạn sẵn sàng tham gia, trong đó có vốn từ Úc.

Các quỹ Úc cũng có thể phân bổ vốn cho nhà quản lý hạ tầng chuyên về châu Á, rồi các nhà quản lý này lựa chọn quốc gia và tài sản cho danh mục khu vực. Với những đặc điểm hiện nay, tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu họ chưa xem xét cơ hội tại Việt Nam.

Trong ngắn hạn, cổ phiếu niêm yết có thể là kênh tiếp cận đầu tiên, bước tiếp theo là thị trường thu nhập cố định. Thị trường trái phiếu Việt Nam chưa sâu như tiềm năng, nhưng cơ quan quản lý và các tổ chức thị trường đang muốn phát triển lĩnh vực này.

Tiêu chuẩn chung có thể giúp vốn xanh đi nhanh hơn

Tiêu chí Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) và trái phiếu xanh có phải là những lĩnh vực mà các quỹ Úc quan tâm?

Bà Mary Delahunty: Chúng tôi quan tâm đến việc hình thành thị trường trái phiếu xanh, không chỉ vì nhãn xanh, mà vì thị trường này phù hợp với mục tiêu chiến lược của Việt Nam và góp phần phát triển thị trường nợ doanh nghiệp.

Việt Nam đã thể hiện vai trò dẫn dắt trong ASEAN về xây dựng khuôn khổ ESG, còn cơ quan quản lý đã hình thành chuyên môn về hệ thống phân loại tài chính bền vững. Trong cuộc làm việc với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, chúng tôi đã trao đổi về tiến độ của những nội dung này.

Úc và Việt Nam có thể tiếp tục phối hợp để hệ thống phân loại và khuôn khổ ESG tương thích hơn. Tiêu chuẩn môi trường có thể khác nhau tùy điều kiện mỗi nước, nhưng sự tương đồng về quản trị và xã hội sẽ giúp quá trình đánh giá thuận lợi hơn và vốn được triển khai nhanh hơn. Các tiêu chuẩn chung không tự tạo ra dòng vốn, nhưng có thể làm giảm trở ngại khi nhà đầu tư xem xét cơ hội.

Ông Mark Burgess: Việt Nam đang thể hiện vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực này, cả qua trao đổi với Úc và vai trò tại ASEAN. Chúng tôi luôn sẵn sàng đón các cơ quan quản lý và đại diện quỹ hưu trí Việt Nam sang tìm hiểu hệ thống Úc.

Xin trân trọng cảm ơn ông bà!