Áp lực từ biến động địa chính trị tại Trung Đông không còn dừng ở các tuyến vận tải quốc tế, mà đang lan dần vào từng ngành sản xuất trong nước, thể hiện rõ qua sự gia tăng đồng loạt của chi phí đầu vào và logistics

Chi phí leo thang, biên lợi nhuận co hẹp trên diện rộng

Tại buổi làm việc giữa Cục Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) với các hiệp hội và doanh nghiệp ngành hàng, nhiều ý kiến cho thấy áp lực chi phí đang tác động rõ rệt tới hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Theo ông Nguyễn Văn Nghiễm - Tổng thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, tình trạng thiếu hụt cục bộ dầu Do tại một số địa phương, đặc biệt ở các vùng sâu như Kiên Giang, đang làm gián đoạn hoạt động thu hoạch và vận chuyển.

Ông Nghiễm phân tích, lúa chủ yếu được tiêu thụ ở dạng tươi, thời gian xử lý sau thu hoạch rất ngắn. Khi vận chuyển chậm hoặc thiếu nhiên liệu, chất lượng sẽ suy giảm nhanh, kéo theo giá bán đi xuống. Trong bối cảnh đó, giá lúa hiện đã giảm 8 – 10%, xuống còn khoảng 5.600–5.800 đồng mỗi kg, trong khi chi phí logistics đường thủy lại tăng 20–30%, khiến giá thành đội thêm khoảng 30 đồng mỗi kg.

Không chỉ riêng ngành lúa gạo, áp lực chi phí đang lan sang toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp.

Theo ông Lã Văn Kính - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, chi phí vận tải tăng đang tác động trực tiếp đến ngành chăn nuôi. Nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá thức ăn, trong khi giá sản phẩm đầu ra như heo, gà gần như đi ngang, thậm chí giảm 1.000 – 2.000 đồng mỗi kg. Điều này khiến khoảng cách giữa chi phí và giá bán ngày càng nới rộng.

Ông Vũ Khánh Thiện - Ban Kinh doanh Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (Phân bón Phú Mỹ) cho biết, dù nguồn cung ure trong nước không thiếu khi công suất đạt khoảng 2,8 triệu tấn mỗi năm, cao hơn nhu cầu 1,8 – 1,9 triệu tấn, giá phân bón nội địa vẫn tăng khoảng 20%.

Theo ông Thiện, nguyên nhân đến từ việc thị trường trong nước có độ mở cao và liên thông với thế giới, khiến giá cả phản ứng rất nhanh trước biến động quốc tế. Doanh nghiệp hiện vẫn đang nỗ lực giữ giá ở mức hợp lý để giảm áp lực cho người sản xuất.

Với hàng xuất khẩu, chi phí vận chuyển tăng mạnh đang trở thành điểm nghẽn đáng chú ý. Bà Trần Thị Quế Phương - Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, thời gian vận chuyển thủy sản sang các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu đã kéo dài thêm 10 – 14 ngày do nhiều tuyến phải thay đổi hành trình. Cước vận tải tăng thêm 2.000–4.000 USD mỗi container, trong khi chi phí nội địa cũng tăng theo.

Theo bà Phương, riêng thị trường Trung Đông đang bị ảnh hưởng rõ rệt, buộc doanh nghiệp phải chuyển sang các hợp đồng ngắn hạn để giảm thiểu rủi ro trong giao dịch.

Sức mua suy yếu, doanh nghiệp mắc kẹt

Áp lực chi phí không dừng ở khâu sản xuất mà tiếp tục lan sang hệ thống phân phối và bán lẻ. Ông Nguyễn Minh Tâm - Giám đốc Thu mua WinCommerce cho biết, hệ thống liên tục nhận được đề xuất điều chỉnh giá từ các nhà cung cấp. Tuy nhiên, với mạng lưới hơn 700 điểm bán, mỗi quyết định tăng giá đều phải cân nhắc kỹ do ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng. Dự báo trong thời gian tới, giá bán lẻ có thể tăng khoảng 5–7% tùy ngành hàng, trong đó nhóm hàng nhập khẩu chịu áp lực lớn hơn.

Bà Trần Thị Bích Vân, Giám đốc Truyền thông Central Retail Việt Nam cho rằng ba yếu tố chính đang tác động trực tiếp đến bán lẻ gồm giá đầu vào, chi phí vận chuyển và sức mua. Hiện sức mua đã có dấu hiệu suy giảm, người tiêu dùng ưu tiên các mặt hàng thiết yếu. Trong khi đó, chi phí đầu vào tăng 10 – 15% và chi phí vận chuyển tăng khoảng 20% khiến tổng chi phí vận hành tăng hơn 15%.

Dù hàng Việt chiếm hơn 95% cơ cấu, áp lực tăng giá vẫn lan sang cả nhóm thực phẩm tươi sống. Doanh nghiệp đang cố gắng giữ ổn định giá trong ngắn hạn thông qua đàm phán và tối ưu vận hành.

Tại AEON Việt Nam, đại diện doanh nghiệp cho biết nhóm rau củ tươi có mức biến động mạnh nhất, có thời điểm lên tới 90%. Một số mặt hàng nhập khẩu như cá hồi cũng bị ảnh hưởng do thời gian giao hàng kéo dài. Ngoài ra, chi phí hạt nhựa tăng khoảng 30% đang tạo thêm áp lực lên nhiều ngành hàng tiêu dùng.

Rủi ro chuỗi cung ứng và bài toán thích ứng

Những rủi ro từ thị trường quốc tế đang buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược. Anh Trần Doãn Hùng - Đại diện Công ty TNHH Cỏ May Đức Hùng (Thanh Hóa) cho biết, một lô hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu sang châu Âu đã phải tạm dừng khi chi phí logistics tăng cao. Đối tác đề nghị tiêu thụ lại tại thị trường trong nước để thu hồi chi phí. Việc chuyển từ xuất khẩu sang bán lẻ nội địa khiến doanh nghiệp phát sinh thêm nhiều chi phí vận hành, từ marketing đến phân phối, trong khi hiệu quả chưa như kỳ vọng.

Trong ngành điều, ông Cao Thúc Uy - Giám đốc Công ty TNHH Cao Phát cho biết chi phí sản xuất đã tăng đáng kể trong thời gian dài, từ nguyên liệu đến bao bì và vận hành. Với quy mô lớn, chỉ riêng chi phí nguyên liệu mỗi tháng đã lên tới hàng chục tỷ đồng. Bên cạnh đó, việc đảm bảo nguồn nhiên liệu cho sản xuất ngày càng khó khăn, chi phí vận chuyển tăng theo giá nhiên liệu. Ngay cả những đơn hàng đã thanh toán trước, doanh nghiệp vẫn phải cân nhắc khi giao hàng do rủi ro vận chuyển.

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho biết các doanh nghiệp đang đối mặt nguy cơ gián đoạn giao thương với thị trường Trung Đông. Hiệp hội khuyến nghị tạm dừng giao dịch mới với các khu vực rủi ro cao và chủ động điều chỉnh tiến độ giao hàng.

Ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam cảnh báo ba nhóm rủi ro chính gồm năng lượng, vận tải và tỷ giá. Một trong những tình huống đáng lưu ý là việc hãng tàu có thể dừng hành trình và dỡ hàng tại cảng ngoài kế hoạch trong trường hợp bất khả kháng. Điều này có thể gây ra hiệu ứng lan rộng trong toàn bộ hệ thống vận tải, từ tắc nghẽn cảng đến gián đoạn lịch trình.