Tính đến ngày 15/3/2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 1,74 triệu tấn, trị giá 826,2 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, mặc dù khối lượng xuất khẩu tăng 2,3% nhưng giá trị lại ghi nhận mức giảm 8,7%.Ảnh minh họa

Thực trạng này xuất phát từ những biến động phức tạp của địa chính trị toàn cầu và sự điều chỉnh chính sách dự trữ của các quốc gia nhập khẩu.

Khó khăn trong xuất khẩu đã trực tiếp tác động đến thị trường trong nước. Mặc dù số lượng hợp đồng xuất khẩu không thiếu, nhưng giá xuất khẩu thấp đã kéo theo giá lúa nội địa giảm, gây khó khăn cho việc tiêu thụ của nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trong khi đó, các phân khúc gạo chất lượng cao phát thải thấp đi Nhật Bản, Australia vẫn duy trì được thị trường nhưng quy mô còn hạn chế.

Theo phân tích của chuyên gia, nguyên nhân sâu xa của tình trạng bấp bênh hiện nay là do mối liên kết giữa sản xuất của nông dân và kinh doanh của doanh nghiệp chưa thực sự bền vững.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhận định, trong năm 2026, ngành gạo cần chuyển từ trạng thái "ứng phó" sang "chủ động thích ứng". Các bộ, ngành và địa phương cần nâng cao năng lực dự báo, linh hoạt điều chỉnh chiến lược thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Việc đẩy mạnh Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh đến năm 2030 được xem là giải pháp cốt lõi để nâng cao thương hiệu và tránh tình trạng bị ép giá.

Đồng thời, công tác kiểm soát thị trường cần được tăng cường để xử lý kịp thời các hiện tượng đầu cơ, găm hàng, đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu xuất khẩu và an ninh lương thực quốc gia.

Các doanh nghiệp cũng kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần có cơ chế cấp tín dụng ngoài hạn mức. Điều này giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để thu mua tạm trữ lúa cho nông dân theo Công điện số 21/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.